Natuurgebied

Groote Meer

Brand Kalmthoutse Heide grootste ecologische ramp ooit

De brand in mei 2011 op de Kalmthoutse Heide heeft een recordaantal hectare natuur in de as gelegd. Bovendien gaat het om een stuk topnatuur in Vlaanderen, uniek zelfs voor Europa. Hoewel het moeilijk is voor het Agentschap voor Natuur en Bos om de exacte ecologische gevolgen in te schatten is het nu al duidelijk dat we in Vlaanderen nooit eerder een ecologische ramp van zo’n omvang gekend hebben. Bovendien is dit ook voor het toerisme en de recreatie in de streek een zware klap.

Grootste brand ooit

In de brand gingen ongeveer 600 hectare heide in de vlammen op. Nooit eerder brandde zo’n grote oppervlakte af. Kenmerkend voor de Kalmthoutse Heide is het duinenlandschap met afwisseling tussen droge en natte heide, open zand, vennen en bossen. De brand hield vooral lelijk huis in de droge én natte heide, beide Europees beschermde habitattypes. Het herstel hiervan zal jaren duren en de kans is klein dat de situatie ooit weer helemaal als vroeger wordt. De brand zorgt voor verbrand plantaardig materiaal dat vooral goed is voor grassoorten zoals pijpenstrootje. Die grassen verdringen dan de typische en unieke heidevegetatie met heel zeldzame planten- en diersoorten.

Fauna en flora

Het meest zichtbare is de verschroeide heide, maar daaronder heeft zich nog een ander ecologisch drama afgespeeld. De brand vernietigde niet alleen de vegetatie, maar ook het leven in de bodem (insecten, spinnen) en de aanwezige zaden.
Bij de branden ging de aanwezige flora in vlammen op. Voor de natte heide gaat het hier o.a. over heide, beenbreek, gevlekte orchis en veenpluis. Ook de randzones van de vennen en vijvers zijn helemaal afgebrand wat o.a. een impact heeft op de aanwezige libellen en amfibieën. In deze periode van het jaar zitten de groene kikkers in het water, maar verblijven rugstreeppadden en heikikkers op de heide. Deze laatste soorten zullen vermoedelijk ook meer getroffen zijn, net zoals de zeldzame gladde slang. Ook bij insectensoorten zoals dagvlinders (heideblauwtje, heivlinder, groentjes) en sprinkhanen zoals de heidesabelsprinkhaan is de impact van de brand niet te onderschatten. Voor diverse broedvogels is het broedseizoen verloren of zijn nesten en jongen vernield. Typische soorten zijn nachtzwaluw en boomleeuwerik.

Toerisme en recreatie delen in de klappen

De Kalmthoutse Heide is één van de mooiste natuurgebieden van Vlaanderen en trekt elk jaar talrijke bezoekers. Het is een echte toeristische trekpleister met tal van wandel- fiets- en ruiterpaden. Maar de brand vernielde natuurlijk ook een groot deel van de charme van het gebied.
 

Verhoogde inspanningen noodzakelijk

Voor het Agentschap voor Natuur en Bos is het nu al is duidelijk dat er verhoogde inspanningen zullen nodig zijn om de unieke ecologische waarde maar ook de recreatieve en toeristische waarde van dit gebied te herstellen. Een precieze inschatting van het herstel van de Kalmthoutse Heide is op dit ogenblik niet evident. Een deel van de heide, waar de brand oppervlakkig heeft gewoed, zal vermoedelijk relatief snel en op spontane wijze herstellen. In de delen waar dieptebranden hebben gewoed, zal het Agentschap voor Natuur en Bos verhoogde beheerinspanningen moeten uitvoeren, om te vermijden dat het unieke aspect van de Kalmthoutse Heide verdwijnt. De vereiste herstelmaatregelen zijn arbeids- en tijdsintensief en vragen bijkomende middelen. Het Agentschap voor Natuur en Bos zal de komende jaren versterkt moeten inzetten op o.a. begrazing van de heide, het verhogen van de maaifrequentie én het machinaal plaggen van zones waar de bodem diep is verbrand.

word nu lid