Wandelroute Buurserzand, tussen Haaksbergen en Buurse bij Enschede

In 1929 schonk de familie Van Heek het Buurserzand aan Natuurmonumeten. In het bos, waar aardig wat open plekken en dood hout te vinden zijn, hebben onder meer eekhoorns, spechten, boomklevers en bosuilen zich weten te vestigen. Vooral de groene specht is een veel geziene bewoner. Anders dan de andere spechten zoekt hij zijn voedsel dikwijls op de grond, zowel in als buiten het bos.

Groene spechten eten veel mieren, maar ook wel zaden en vruchten. Behalve aan hun onhandige gehip op de grond zijn groene spechten van een afstand te herkennen aan hun heldere ‘lach’ en hun sterk golvende vlucht.

 

Op de heide zie je vanaf half juni overal de zachtroze bloemetjes van de dopheide. Deze heidesoort geeft aan dat het hier behoorlijk vochtig is. De struikheide die pas vanaf augustus paars bloeit, groeit alleen op de drogere bulten van het Buurserzand. Tussen de dopheide is soms ook de paarsblauwe bloem van de zeldzame klokjesgentiaan te ontdekken. Veel vaker zul je echter stuiten op de geelgroene grassprieten van het pijpenstrootje.

Om te zorgen dat de grassen en boompjes de heideplanten niet overwoekeren laat Natuurmonumenten geregeld schapen op de heide grazen. De kudde met herder komt uit het Duitse Zwillbrock en ‘werkt’ zo’n tweeënhalve maand per jaar in het Buurserzand. Waar de ruim 300 schapenbekken de vergrassing niet kunnen tegenhouden, moet Natuurmonumenten maaien of plaggen om de heide te behouden.

 

Deze bult is hoogstwaarschijnlijk een stuifduin. Ontstaan in de tijd dat de boeren zoveel schapen in het Buurserzand lieten grazen, dat het plantendek hier en daar volledig verdween en de wind vat kreeg op de blootgekomen zandbodem. Vaak werd het zand daarbij rond een boom of struik opeen geblazen. De ondergestoven boom groeide gewoon weer uit waardoor een dun beboste zandberg ontstond. Voor veel dieren vormt zo’n duintje een welkome afwisseling van de open heide. Je kunt hier bijvoorbeeld geregeld de wielewaal horen fluiten.

 

Bij de ingang aan de Langenbergweg vind je een mooi stuk met veel open zand en gezonde heide. Reptielen als de levendbarende hagedis koesteren zich op zulke plekjes graag in de zon. Je zult ze op dit drukbezochte punt echter niet vinden omdat ze hier te snel verstoord worden. Om deze en andere schuwe heidedieren, zoals de nachtzwaluw, een rustige plek te gunnen in het Buurserzand is het middengedeelte niet toegankelijk voor het publiek.

 

Langs de rand van het Buurserzand onderhoudt Natuurmonumenten enkele hooilanden. Ze worden pas laat in het jaar gemaaid, zodat de grassen en kruiden volledig kunnen uitgroeien. Veel vlinders, vogels en zoogdieren profiteren van de bloemen en zaden, terwijl andere weer op de insectenrijkdom afkomen. Ree, groene specht, tapuit en wul zijn enkele van de vaste bezoekers die je hier tegen de schemering kunt zien. 

 

Verderop wil Natuurmonumenten de bemeste bovenlaag verwijderen en de oorspronkelijke hoogtes en laagtes (vennen) herstellen. Op de verschraalde bodem kunnen de heideplanten weer terugkeren.

 

Voorbij de bocht ligt nog een mooi stuk heide met vennen, jeneverbesstruwelen en enkele heuveltjes. De vroegere eigenaar Bernard Jan van Heek wilde van dit parkachtige deel een openluchtmuseum maken en liet bij het derde vennetje een oude graanmolen (anno 1802) uit Usselo opbouwen.

Eind jaren zeventig heeft Natuurmonumenten de inmiddels zwaar gehavende windmolen teruggegeven aan Usselo. Als je op de terugweg naar Enschede rijdt, kom je de opnieuw herstelde ‘Wissink’s Möl’ tegen.