Over dit gebied


Ontstaan van hoogveen

Hoogveen ontstaat op plekken waar regenwater blijft staan en veenmossen eeuwen achtereen kunnen groeien. De veenmossen sterven van onderen af en groeien aan de bovenkant door. Na eeuwen ontstaat zo een bodem met dik pakket veenmossen. Het hoogveen groeit boven de omgeving uit, waardoor het grondwater de wortelzone van de planten niet meer bereikt. De veenmossen zijn als een spons en houden het regenwater vast. Door de zuurstofarme omstandigheden verteren de afgestorven mosresten niet.

veemos
Bron: Natuurmonumenten

Arm is rijk

Hoogveen wordt alleen gevoed met regenwater. Omdat schoon regenwater nauwelijks voedingsstoffen bevat is hoogveen voedselarm. De planten die er groeien zijn daar op aangepast. Het zijn stuk voor stuk zeldzame en bijzondere planten. Bijvoorbeeld zonnedauw. De plant vult zijn dieet aan met insecten, door deze te vangen met kleverige blaadjes.

 

Verdroging groot probleem

 Door de ontwatering van de landbouwgrond rondom het Fochteloërveen, lekt veel regenwater langs de randen weg. Het hoogveen raakt hierdoor verdroogd. Bomen krijgen de kans te ontkiemen en langzaam verbost het veen. Daarbij dringt zuurstof door tot de afgestorven planten delen, zodat deze verteren tot voedingsstoffen. Planten die anders nauwelijks kunnen groeien grijpen hun kans. Snelgroeiende grassen verdringen de zeldzame en bijzondere planten.

verdroging
Fotograaf: namo13164
Bron: namo

 

Vervuilde lucht

Het probleem wordt vergroot door neerslag van voedingsstoffen. Wind en regen voeren stikstof uit de mest van boerderijen aan. Deze komt uit de wijde omgeving van het Fochteloërveen. Het stikstof is een goede voedingsstof voor planten.
 

Oplossingen

 Natuurmonumenten zet zich in om het Fochteloërveen en de zeldzame en bijzondere planten en dieren te behouden. De kern is te zorgen voor voldoende schoon en voedselarme water. Dat is van levensbelang voor een gezond hoogveengebied. Daarom werkt Natuurmonumenten al jaren aan het vernatten van dit gebied.

Twee procent over

Ongeveer 3000 jaar geleden werd het klimaat in Nederland vochtiger. Hierdoor kwam hoogveengroei op gang. Zo ontstonden op de grens van Drenthe en Friesland de ‘Smildiger Venen’. Door afgraving en ontginning verdween ook hier het meeste veen, zoals overal in Nederland. De veenturven waren een belangrijke brandstof. Van het oorspronkelijke areaal hoogveen is er nog maar 2% over, waarvan het meeste is afgetakeld en verdroogd. Het Fochteloërveen bezit gelukkig nog een kern met levend hoogveen.
 

Turf als brandstof

In de 17e eeuw nam de vraag naar brandstof toe en kwam de grootschalige exploitatie van het Fochteloërveen pas echt op gang. Daarvoor was er alleen van kleinschalige turfwinning sprake. Het huidige Fochteloërveen ligt op de grens van Friesland en Drenthe en zou daardoor als laatste aan de beurt zijn. Tegen de tijd dat de turfgravers het gebied naderden daalde de vraag naar turf, omdat steenkool zijn intrede had gedaan.
 

Natuurmonumenten stelt Fochteloërveen veilig

Ondertussen groeide het besef dat een uniek landschap verdween. In 1938 kocht Natuurmonumenten, samen met It Fryske Gea, de eerste 200 hectare hoogveen. Het is de huidige kern van het veengebied. Zelfs Koningin Juliana droeg daar aan bij. Ondertussen ging het afgraven van turf en turfstrooisel in de omgeving nog tot 1980 door.
 

Wijken en sloten

Voor het afgraven van het veen zijn wijken (ontwateringskanalen) en sloten gegraven. Hierdoor ontwaterde en verdroogde het veen snel. Natuurmonumenten ging al snel over tot het dempen van sloten en de aanleg van dijkjes om het regenwater zoveel mogelijk vast te houden.
 

Dammen en dijken

In de afgelopen jaren damwanden met stuwen aangelegd. Hiermee is het Fochteloërveen opgedeeld in compartimenten. Hierdoor kan de waterhuishouding geregeld worden. Te droge en te natte plekken zijn verdwenen en plaats hebben gemaakt voor vochtige locaties.
 

Resultaten positief

Door het vernatten hebben veenplanten als waterveenmos, éénarig wollegras en veenpluis zich behoorlijk uitgebreid. De berk blijkt lastig te kiemen en verspreidt zich niet verder. Libellen profiteren van het gevoerde beheer, net als broedvogels zoals watersnip en wintertaling. Het broedsucces van de kraanvogels is mede dankzij de vernatting tot stand gekomen. Dit zijn nog maar de eerste resultaten van het gevoerde beheer.