Over dit gebied

Purperreiger
Fotograaf: H. Glader
Bron: KINA
Als je door de Nieuwkoopse Plassen trekt, ervaar je een gevarieerd landschap. Dit laagveengebied bestaat voor de helft uit water en de andere helft uit land. Als je door het gebied vaart, kom je rietlanden, vochtig moerasbos en graslandjes vol bloemen tegen. Van een klein spannend slootje vaar je de open plas op. En ook wandelend is er van alles te ontdekken. Van ruige paden door weilanden tot het keurig ingerichte Lusthof De Haeck. 
 
De Nieuwkoopse Plassen is op het eerste gezicht een mooi, typisch Hollands landschap. Maar er is veel meer. Dit laagveenmoeras heeft een verborgen schoonheid:

  • schuwe moerasvogels
  • natuurlijke processen (water wordt land) die onzichtbaar traag verlopen
  • bijzondere onderwaternatuur

Groene Hart

De Nieuwkoopse Plassen staat niet op zichzelf. Het natuurgebied vormt een schakel in de reeks wateren in het westen van ons land. Hoewel Nederland ooit voor een groot deel uit laagveen bestond, komen zulke uitgestrekte laagveengebieden en hun unieke flora en fauna tegenwoordig niet veel meer voor. De huidige populaties van de bijzondere purperreiger, groenknolorchis en Noordse woelmuis behoren tot de belangrijkste van Nederland.
 
De Nieuwkoopse Plassen is een top-natuurgebied. Dat blijkt ook uit de aanwijzingen die het op Nederlands en Europees niveau gekregen heeft:

  1. De Venen: beschermd aaneengesloten polderlandschap in het Groene Hart
  2. Ecologische Hoofdstructuur: natuurgebieden in Nederland worden uitgebreid en met elkaar verbonden (zie filmpje Groene Jonker)
  3. Natura2000-gebied: dit zijn beschermde natuurgebieden van Europees belang

Nieuwkoopse Plassen, De Haeck
Bron: Natuurmonumenten
Eerste aankopen

Natuurmonumenten kocht hier de eerste stukken land in het begin van de jaren ‘40. Daarna werden steeds meer delen van het plassengebied als beschermd natuurgebied veilig gesteld. Inmiddels is ongeveer tweederde van de Nieuwkoopse Plassen in ons beheer.

Van ontginning tot plas

In de tiende eeuw groef men sloten vanaf de oever van rivier De Meije om zo het land te ontginnen en graan en hennep te verbouwen. Al snel ging men over op beweiding en hooilandbeheer, omdat het land te nat was voor landbouw. Vanaf de 14e eeuw nam de vraag naar brandstof toe en baggerde men het veen op dat tot turf gedroogd werd. In het landschap ontstond een patroon van lange stroken water en land. Deze worden ook wel petgaten en legakkers genoemd. Bij heftige stormen sloegen delen van de legakkers weg. Zo ontstonden er twee grote plassen: de Noordereinder- en Zuidereinderplas.

Rond 1850 is de grootschalige veenwinning gestopt, waarna natuurlijke processen weer meer invloed kregen. Verlanding, open water wordt land, is een belangrijk natuurlijk proces in de Nieuwkoopse Plassen.

Water wordt land
Nieuwkoopse Plassen
Fotograaf: M. Stevens
Bron: Natuurmonumenten

Open water groeit vanzelf dicht met waterplanten (verlanding). Dit is een belangrijk proces in de Nieuwkoopse Plassen. Tijdens het dichtgroeien zijn er opeenvolgend verschillende stadia; van open water naar bos. Dit heet successie. Deze verschillende soorten natuur zorgen voor een grote diversiteit aan planten en dieren in de Nieuwkoopse Plassen.
 
Juist de vroege stadia zijn belangrijk voor veel bijzondere en bedreigde planten en dieren. Deze soorten hebben in Nederland weinig ruimte, omdat veel natuur verdwenen is.
Natuurmonumenten graaft in 2011 verlande delen open zodat er weer open water ontstaat. De verlanding kan vanaf de nieuwe oevers beginnen en geeft ruimte aan onder andere libellen, orchideeën en naar voedsel zoekende purperreiger en zwarte stern.

Echte koekoeksbloem in de Nieuwkoopse Plassen
Fotograaf: T. van Schie
Bron: Natuurmonumenten

Grote natuurwaarden

Nu is het een gevarieerd natuurgebied met grote natuurwaarden:
  • Uitgestrekte rietlanden die jaarlijks worden beheerd. Dit is het territorium van de rietzanger, grote karekiet en vele andere rietvogels.
  • Uiterst waardevolle en goed beheerde hooilandjes. Met in het voorjaar een bloemenpracht in wit, geel en paars. In de Nieuwkoopse Plassen komen negen verschillende soorten orchideeën voor.
  • Eén na grootste kolonie purperreigers van Nederland broedt hier.
  • Grootste oppervlakte aan moerasheide in Europa. Hier groeit het vleesetende plantje ronde zonnedauw en staat dopheide en rode bosbes.
  • Rijke onderwatervegetatie. Van deze wereld zie je niet zo veel. In het bezoekerscentrum echter wel. Hier zijn grote aquaria met waterinsecten, zoetwatermosselen en een snoek.

Natuurmonumenten aan het werk

In zo’n gevarieerd gebied is er veel te doen voor Natuurmonumenten. Naast incidentele projecten is er ook veel dagelijks werk, zoals:
  • de bescherming van natuurlijke oevers
  • het natuurvriendelijk maaien op de riet- en graslanden
  • natuurlijk waterbeheer in samenwerking met het Hoogheemraadschap
  • het aanleggen van nieuwe natuur ter ondersteuning van de Nieuwkoopse Plassen (zie filmpje Groene Jonker)
 
De veeschuit in de Nieuwkoopse Plassen
Bron: Natuurmonumenten
Het bijzondere van het werk in dit natuurgebied is dat alles over water gaat. Er zijn immers geen wegen met auto’s, maar water met boten. Alle machines, gereedschap en personen worden met de boot vervoerd naar het stuk land waar gewerkt wordt.

Ook koeien die grazen op hooilandjes in het natuurgebied zijn er met een vaartochtje door de Nieuwkoopse Plassen gekomen. Deze boot heeft een eigen naam, namelijk de ‘V-schuit’, met de V van overVaren van machines, Vee, en ook de tientallen Vrijwilligers naar de verschillende eilandjes.

 
Ook de sloten en vaarten hebben een eigen naam, zoals de Koesloot, de Machinesloot en de Vetweisloot. In plaats van straatnamen hebben de boswachters een kaartje met slootnamen in hun hoofd.

Groene Jonker

Vlakbij de Nieuwkoopse Plassen ligt de Groene Jonker. Dit natte natuurgebied met ondiepe plassen is een goede aanvulling op het plassengebied. Zo haalt de lepelaar z'n eten uit de Groene Jonker en vindt hij een veilige slaapplek in de Nieuwkoopse Plassen.