Wandelroute Noordlaarderbos en de Vijftig Bunder, vlakbij de Hondsrug

Het Noordlaarderbos en de Vijftig Bunder is een eeuwenoud gebied met een rijke historie. Onderweg is er een galgenberg, karrenspoor en tankgracht te zien.

Wandelen door het Noordlaarderbos en de Vijftig Bunder

Het Noordlaarderbos (Gronings) en De Vijftig Bunder (Drents) liggen op de overgang tussen de Hondsrug en het beekdal van de Drentse Aa. Het zijn gebieden met een rijke historie. Zo’n 2500 jaar geleden werd het bos gekapt, dat hier toen stond.
De grond werd als landbouwgrond gebruikt, maar zó intensief dat er na een tijd niets anders dan heide groeide. De grond was uitgeput. Vanaf 1850 werd de heide ontgonnen.

Er werden bomen geplant -eiken en grove dennen- en een deel van de heide werd in grasland omgezet. De Vijftig Bunder werd niet grootschalig bebost; dit heidelandschap is dus eeuwenoud.

Ook cultuurhistorisch zijn het Noordlaarderbos en De Vijftig Bunder interessant. In het bos ligt een galgenberg. Op De Vijftig Bunder zijn twee grafheuvels van rond 1500 voor Christus en karrensporen uit de Middeleeuwen te vinden.

De Tweede Wereldoorlog is zichtbaar in de vorm van een tankgracht.

Bij herberg de Blankehoeve is het mogelijk om na afloop van de wandeling een welverdiend kopje koffie te drinken.

Natuurmonumenten heeft vanaf 1932 de gebieden stap voor stap in eigendom gekregen.

Meer wandelroutes in Groningen.

Meer wandelroutes in Drenthe.
 

De wandelroute

Volg bij de Polse weg vanaf de parkeerplaats de rode paaltjesroute.
 

Wat is er tijdens het wandelen te zien?

(De nummers komen overeen met de nummers op de kaart.)
 

Op weg

Het Noordlaarderbos -met 113 hectare het grootste bos van Groningen- is heel gevarieerd in soorten en leeftijd. Er staan eikenhakhout en grove dennen uit het eind van de negentiende eeuw en jongere, uitheemse bomen zoals lariks en douglasspar. Het jongste, natuurlijke bos bestaat hoofdzakelijk uit berk en beuk.

Variatie

Het bosbeheer is gericht op geleidelijke omvorming tot een natuurlijk bos. De dichte beplanting van naaldhout -ooit productiebos- wordt gefaseerd gekapt en op de open plekken komen vanzelf loofbomen en bosbessen. Dode bomen en takken blijven liggen.

1.Dunne sprieten

De eiken direct aan het begin zijn, ondanks hun leeftijd van 70 tot 80 jaar, dunne sprieten. Dit was een eikenhakhoutbosje bedoeld om hout van te oogsten. De bomen werden elke vijf jaar afgezaagd en dus kregen ze geen kans ooit dik te worden. Dik worden de bomen nu ook niet omdat ze te dicht op elkaar staan.

Wielewaal

Een stukje verderop is het bos al veel gevarieerder. Onder de bomen staan bramen, varens en kamperfoelie. Alledaagse bosvogels zoals de zwartkop en de roodborst en bijzondere zoals de havik en de wielewaal vinden in het Noordlaarderbos een goed leefgebied.

Grond

Niet alleen het beheer zorgt voor deze natuurlijke rijkdom. De grond ’werkt ook mee’. In de bodem van het Noordlaarderbos zit een keileemlaag gevormd in de voorlaatste ijstijd (150.000 jaar geleden). Keileem laat bijna geen water door.

Na de ijstijden werden er op deze laag dekzanden afgezet. Niet overal evenveel en bovendien is een deel ook weer weggestoven. Hoe dikker de dekzandlaag, des te droger de grond. De variatie in de grondsoort geeft variatie in de plantengroei: elke plant stelt immers eisen aan haar groeiomgeving.

2.Grasland

De graslanden tussen de bomen zijn voedergebieden voor reeën, vogels en insecten. In de vroege zomer bloeien hier margrieten, echte koekoeksbloemen en verschillende soorten zuring.

3.Naaldhout

Niet overal is het oude productiebos van fijnspar en douglasspar al omgevormd tot een natuurlijker loofbos. Een naaldbos is kaler dan loofbos maar het heeft zijn eigen bewoners zoals kruisbek en goudhaan.

4.Kapvlakte

Het berkenbos is hier spontaan gegroeid nadat deze vlakte helemaal kaal is gekapt. Er staan ook grove dennen tussen.

5.Drentse Aa

De Westertse Weg biedt uitzicht op de graslanden in het beekdal van de Drentse Aa. Deze madelanden overstroomden vroeger geregeld. ’s Zomers werden ze als hooiland gebruikt. De Drentse Aa kwam vóór de kanalisatie soms tot aan de Westertse Weg. De houtwal aan je rechterzijde moest het water keren.

6. Verkorte wandelroute

De verkorte wandelroute gaat aan het eind van het bos linksaf (blauw paaltje). De routebeschrijving begint dan weer bij 10.

7.Weide

Deze enorme weide (30 ha) werd een paar jaar geleden nog gebruikt als landbouwgrond. Tegenwoordig zorgen paarden en Schotse Hooglanders met hun gegraas ervoor dat het land verwildert. Ze grazen niet overal even gretig, waardoor er verschillen in het landschap ontstaat.

Heide

Op minder begraasde stukken schieten elzen, berken en andere bomen op. Waar de dieren veel eten, wordt het schraal en kaal en krijgt struikheide een kans. De oliehoudende heidezaden zitten nog in de grond en blijven wel 100 jaar kiemkrachtig.

Heideland

De Vijftig Bunder (49,8 ha) is een eeuwenoud heidelandschap. Ook hier zit keileem in de grond waardoor er vochtige plekken zijn. Er groeien bijzondere planten als warkruid, klokjesgentiaan en stekelbrem. Ook typische heidebewoners, zoals de levendbarende hagedis, leven hier.

8.Tankgracht

Op De Vijftig Bunder is de tankgracht goed te zien. In de Tweede Wereldoorlog dwongen de Duitsers de bevolking deze diepe geul te graven om zo ’vijandige’ tanks tegen te houden.

9.Karrensporen

De karrensporen even verderop zijn veel ouder. In de Middeleeuwen was er veel handelsverkeer tussen Groningen en Coevorden. Zodra een karrenspoor te ver was uitgesleten, gingen ze ernaast rijden. Zo ontstond een patroon van evenwijdig lopende sporen.

Ritsen

Op de heide ziet u nog meer geulen. De zogeheten ritsen liggen evenwijdig aan elkaar in het veld. Rond 1850 werd de heide hiermee in stukken opgedeeld als voorbereiding op de ontginning. Zover is het gelukkig nooit gekomen.

10.Kogelvanger

De wal even verderop links was een kogelvanger. Tot 1972 had defensie hier een schietbaan; de wal moest de kogels opvangen. Inmiddels is de schietbaan niet meer in gebruik.

11.Galgenveld

De galgenberg is met enige moeite links van het pad te herkennen aan het groepje oude dennen dat erop staat. In de Middeleeuwen werden hier mensen opgehangen. De terechtstelling vond plaats langs een drukke weg zodat iedereen kon zien wat er van misdadigers terecht kwam.

Hoe is de wandelroute te bereiken?

Met het openbaar vervoer

Je  kunt vanaf NS-station Haren naar de Emmalaan in Haren lopen (8 minuten). Vanaf daar gaat de Arriva-lijntaxi 259 naar Glimmen. Bij halte Oorsprong is het nog een kwartier lopen. Let op: De lijntaxi moet minstens één uur van tevoren worden besteld. Het nummer is: 050 4062765.
 

Met eigen vervoer

Vanaf Glimmen moet je richting Zuidlaren rijden. In Noordlaren afslaan vlak voor de bebouwing rechtsaf. Daarna het Zandpad over de es volgen. Bij het boerderijtje aan je rechterhand (terreinbord links) kun je parkeren.

Colofon

Productie en vormgeving : Buro Kloeg natuur- & milieuvoorlichting bv, Bunnik
Tekst: Monica Wesseling
Cartografie: G-O graphics, Wijk bij Duurstede; Buro Kloeg
 

Adressen

Natuurmonumenten Ledenservice
(informatie over excursies, o.m. door Noordlaarderbos en De Vijftig Bunder)
tel. 035-6559911

Herberg De Blankehoeve
Beslotenveenseweg 2
9479 TL Noordlaren
tel. 050-4062765