Oud Groevenbeek

Op weg

Oud Groevenbeek is een jong landgoed. In 1846 kocht ene Jongeneel hier ’woeste’ gronden, zoals in die tijd nutteloze heidegebieden werden genoemd. Samen met anderen ontgon hij de heide: met schapenmest werd de grond vruchtbaar gemaakt. Er kwamen akkers, productiebossen met grove dennen, eiken en Japanse lariksen, twee boerderijen en natuurlijk een landhuis.

Jugendstil

Begin 1900 vond de toenmalige eigenaar het landhuis niet groot genoeg: hij liet het slopen en er het huidige Jugendstil-pand voor in de plaats zetten. Door de zes zichtassen (lanen bedoeld om vanuit de villa naar alle kanten uitzicht te hebben) is ’het kasteel’ van alle kanten te zien. Voor de aangepasteroute vanaf de parkeerplaats het halfverharde pad volgen. Diegenen die de wandelroute willen lopen volgen de gele paaltjes.
 

Historie

Natuurmonumenten heeft het landgoed sedert 1968 in eigendom. De typische landgoedkenmerken zoals zichtassen en een rijke tuin zijn gerestaureerd. Aan de oude productiebossen ((1 rood) en (1 geel)) - de eerste eigenaar was immers bosbouwer -, de akkers en de boerderijen is de agrarische geschiedenis van het landgoed af te lezen. Het gebied was overigens al veel langer bewoond: de grafheuvels dateren van 2500 tot 1500 voor Christus. De wandelaars van de gele-paaltjesroute lezen verder onderaan.
 

Natuurlijk

Het voormalige productiebos mag nu ’zijn gang gaan’; het is een natuurlijk bos. Bomen die omvallen, worden niet opgeruimd en de zaailingen die op de opengevallen plekken vanzelf opkomen, zijn welkom. Zo’n natuurlijk bos is rijk aan leven. Oude bomen bieden nestgelegenheid aan holenbroeders als bosuil en groene specht en in omgevallen exemplaren tieren schimmels en insecten welig.
 

Open veld

Via statige lanen komt u bij een open veldje (2 rood). Dat was vroeger weiland van een van de twee boerderijen. De naam Kampveld verwijst naar de tijd van Napoleon toen hier een verzamelplek voor militairen was. Het wegenpatroon door het bos is eeuwenoud. Op dit kruispunt (3 rood) staat een fraai groepje acacia’s.

Looizuur

De eiken in dit hakhoutbosje (4 rood) werden vroeger om de tien jaar gekortwiekt. Uit de schors werd looizuur (tannine) gehaald, bestemd voor de leerlooierij. Van de stammen werden palen en brandhout gemaakt. Het oogsten van schors werd overbodig na de ontdekking van synthetische looistoffen. Om de historie zichtbaar te houden, hakt Natuurmonumenten de bosjes nu elke 25 jaar.

Waskolk

Halverwege de 18e eeuw hielden de landeigenaren schapen om de hei te begrazen. Af en toe werden de dieren door deze waskolk (5 rood) geleid om ze van parasieten te ontdoen. De grondwaterstand was toen veel hoger. Nu staat de kolk meestal droog. De heide (6 rood) (eigendom van de gemeente Ermelo) wordt niet meer begraasd. Door plaggen blijft de grond arm en vergrast de heide niet.

Grondig

In een natuurlijk bos zijn de bomen niet allemaal even oud. De bomen van een laan (7 rood) op een landgoed moeten juist wel allemaal even dik en groot zijn. Daarom wordt een opknapbeurt van een laan altijd grondig aangepakt. Over een grote lengte worden de oude, vaak zieke bomen vervangen. Vervolg gele-paaltjesroute.  

Weide

Het weiland het Telgterveld (2 geel) hoorde bij de boerderij die vlakbij de villa staat. De variatie in landschappen maakt Oud Groevenbeek zo bijzonder en dus houdt Natuurmonumenten het veldje open.

Grafheuvel

De grafheuvel (3 geel) op het landgoed is er een van dertien in de directe omgeving. De man of vrouw die hier ligt, had waarschijnlijk een bijzondere positie. Op advies van archeologen zijn de bomen en struiken op de heuvel weggehaald. De wortels kunnen immers de heuvel beschadigen. 

Douglas

De naaldbomen in het bos (4 geel) zijn veelal douglassen. Dit is geen inlandse soort. Pas zo’n 150 jaar geleden is hij door de Schotse botanicus David Douglas uit Noordwest-Amerika gehaald en in Europa geïntroduceerd. 

Spreng

Natuurmonumenten heeft in de jaren negentig de vervallen spreng de Groevenbeek gerestaureerd (5 geel). De sprengkop is een meter dieper uitgegraven. De Groevenbeek staat nu weer een groot deel van het jaar vol water. De bredere Volenbeek vormt de grens tussen twee landgoederen. De heuvels in het landschap zijn opgeworpen met de grond die vrijkwam bij het uitgraven van de sprengen.

Zelfvoorzienend

De villa (6 geel) was in vroeger tijden volledig ’selfsupporting’. Achter het koetshuis (7 geel) naast de villa staat een washokje, even verderop een druivenkas (8 geel) en een watertoren (9 geel). Met een boerderij en een eigen gasfabriekje was het landgoed een wereldje op zich. In de kelder van de watertoren overwinteren tegenwoordig zeven soorten vleermuizen.

Beuk

Op een landgoed zorgen niet alleen bloemen en struiken, maar ook bomen voor kleur. De rode beuk is meer dan 150 jaar oud (10 geel).

Gebiedsinformatie

Landgoed Oud Groevenbeek (ruim 100 hectare) is door de eeuwen heen een gevarieerd gebied geworden. Op de aanvankelijke heidevelden zijn naald- en loofbossen en eikenhakhoutbosjes geplant en weiden, akkers en lanen aangelegd. Vlakbij het landgoed ligt nog steeds heidegrond. Die variatie in landschappen zorgt voor een rijke flora en fauna. In de bossen leven roofvogels als sperwer en havik en tal van zangvogels. Vleermuizen overwinteren in de watertoren en op het gazon rondom de villa groeien kleurrijke, soms geurende planten als rododendron en lelietjes-van-dalen. De sprengen (gegraven waterlopen) dateren van de 17e eeuw. Grondwater werd opgevangen in zogeheten sprengkoppen (diepe putten) en via de sprengen verspreid. Dankzij dit ingenieuze watersysteem konden op de Veluwe industrie en wasserijen ontstaan. Oud Groevenbeek is dus een cultuurhistorisch en natuurrijk gebied. 

Routebeschrijving

Openbaar vervoer 
Neem de bus van Harderwijk richting Amersfoort, Ede of Arnhem, of vanaf NS-station Ermelo richting Arnhem. Halte Putten/landgoed Groevenbeek. Kijk op www.9292ov.nl voor actuele reisinformatie.

Eigen vervoer 
Voer 3851 VG Ermelo in uw navigatiesysteem in of neem vanaf de A28 afslag Ermelo. Volg de N303 richting Putten. Groevenbeek ligt vóór Putten. Vanaf de A1 afslag Voorthuizen/Putten. De N303 volgen tot voorbij Putten. De parkeerplaats van het landgoed ligt op de hoek van de Putterweg/ Watervalweg. Vanuit beide richtingen staat 100 meter voor de parkeerplaats een bord ’P Natuurmonumenten’.

Colofon

Tekst: Monica Wesseling
Productie: Buro Kloeg, Bunnik 
[terug]

Adressen

Vereniging Natuurmonumenten
Noordereinde 60
1243 JJ ’s Graveland 
T 035-6559933

VVV Ermelo
Stationsstraat 36a
3851 NJ Ermelo 
T 0341-552200

VVV Putten
Kerkplein 15
3881 BH Putten 
T 0341-351777