Twee geopaden ten zuiden van Nijmegen

De geopaden laten wandelaars de gevolgen zien en voelen van de onrust in het binnenste van de aarde. Bevingen, gletsjers en smeltwater tekenden het landschap.

Maar ook nu blijft de bodem niet stil.

De aardbeving is het gesprek van de dag op het terras bij het Noord- Limburgse Plasmolen. Naast ons horen we een vrouw vertellen: "Ik dacht: Mijn potten jam, ojee mijn honderd potten jam." Haar vriendinnen barsten in lachen uit. Een paar stoelen verder gniffelen wij mee.Hier op de grens van Limburg, Gelderland en Duitsland hebben ze de aarde voelen beven op 8 september. Het epicentrum lag zo'n twintig kilometer verder, bij het Duitse Goch. De schaal van Richter gaf 4,5 aan. Wel iets minder dan bij de heftigste aardbeving ooit in Nederland gemeten. Dat was in april 1992 bij Roermond: 5,8 stond er toen op de teller.

Gevormd door gletsjers

Aan de overkant van de Rijksweg gaan we stijgend het bos in. Met de actualiteit nog in gedachten vragen we ons af of dit heuvelland mede door aardbevingen is gevormd. Gelukkig hebben we bij aardrijkskunde op school goed opgelet. We weten heus wel dat we hier 160.000 jaar geleden de Saalienijstijd hadden. En dat gletsjers toen vanuit Scandinavië hun ijzige tongen naar onze gebieden uitstaken. De kracht van die enorm dikke ijstongen stuwde de lagen voor en naast het puntje van elke tong omhoog. En daaraan hebben wij nu dit prachtige reliëflandschap ten zuidoosten van Nijmegen te danken.

Uitzicht vanaf de Kiekberg

Voor ons als bewoners van het vlakke land is de Kiekberg al een hele klim. Al zou een Zwitser daar ongetwijfeld hartelijk om lachen. Op het hoogste punt van de stuwwal aangekomen zien we een vierkante meetsteen met een kruis erop. Dat betekent dat we op 76,7 meter boven NAP staan.Aan beide kanten van de kam gaat het de diepte in: smeltwater van de gletsjer kon niet in de grond zakken en sleepte daarom de bodem uit. En zo ontstonden de droogdalen. Daarin zakken we af na een uitzicht over glooiende weilanden. We kunnen tot over de landsgrens kijken.

Stuwwallen

Met het reliëfkaartje bij deze geologische themaroute volgen we precies op welke hoogte we zijn. Grillig voert het pad ons naar de volgende stuwing in het landschap: de Sint-Jansberg. Wie de grond in dit gebied onderzoekt kan nog zien dat de stuwwallen destijds niet in keurige verticale of horizontale laagjes werd opgestuwd, maar in schuine aardlagen.
We leren dat de bodem van de stuwwal bestaat uit grindhoudend rivierzand. Maar boven in zo'n wal zorgden smeltwater en regen voor uitspoeling van zand, grind en mineralen. Die kwamen terecht in lagere gebieden waar zij samen met rivierafzettingen de grond geschikt maakten voor de landbouw. Ook winderosie deed zijn werk. Waar löss neerdaalde op de flanken van de stuwwallen ontstonden de fijnste en vruchtbaarste gronden.

Terug naar natuurlijk bos

Op de hoge, droge delen kwamen naaldbossen voor de bosbouw. Houtproductie is nu minder belangrijk. Mede daarom vormt Natuurmonumenten gedeelten om naar een meer natuurlijk bos. We horen de machines hun werk doen.Even van het pad af zien we de ingang van de ijskelder. Die hoorde bij het vroegere Huize Sint-Jansberg. Het ijs zorgde ervoor dat het voedsel van de bewoners niet bedierf. Het moeten flinke stukken geweest zijn die in de winter de helling op werden gezeuld. We dalen een heel stuk af naar de vijver waar zij hun bevroren hulpstukken uithaalden. Onzichtbaar aanwezig in de berg zijn er ook natuurlijke waterbronnen die zich op leemlagen hebben gevormd.

Geologie.

Met de opfriscursus 'geologie in een notendop' in de hand duiken we steeds dieper de aardbodem in. Tot op het niveau van de grote schollen die drijven op het magma in de aarde. We weten nu weer dat het Amerikaanse continent met centimeters per jaar van ons vandaan gaat. De rek die daardoor ontstaat maakt dat wij, hier op het Noordzeebekken, aan het zakken zijn. Ondertussen herstelt ons noordelijk halfrond nog steeds van het landijs dat destijds de bodem naar beneden drukte. Sinds dat weg is komt het land in Scandinavië weer omhoog. Nog steeds! Maar dat brengt ook met zich mee dat onze schol nog meer naar beneden zakt.We koppelen dit lesje bodemdaling aan berichten over de zeespiegelstijging. Met de schok van de recente aardbeving nog in ons lijf komt het beter binnen dan toen we nog in de schoolbanken zaten.Er valt nog heel wat te leren over die zogenaamde vaste grond onder onze voeten.

Geopaden op de stuwwal bij Mook

De route Mook-Sint-Jansberg (geopad nl-02) is vrijwel volledig onverhard, voert door en langs hellingbossen en droogdalen, langs beken, poelen en vijvers. Het is een prachtige, afwisselende route. In dit gebied zijn ook mountainbikers en ruiters actief. Natuurmonumenten voert dit najaar op de Kiekberg werkzaamheden uit met machines. De routebeschrijving start aan de Rijksweg N271 bij Plasmolen, drie kilometer ten oosten van Mook. Sla tussen twee horecagelegenheden bij de bushaltes de Kiekbergsebaan in. Een ruime parkeerplaats is te vinden naast de VVV aan de Witteweg.Bus 83 (Nijmegen-Venlo) stopt bij de halte Rijksweg Plasmolen/Witteweg aan de voet van de Kiekbergsebaan. De bus rijdt alle dagen, in het weekend iets minder frequent.

Routebeschrijvingen

De routebeschrijving van deze twee geologische themawandelingen is te koop voor €2,50. Daarnaast is er een klein boekje met achtergrondinformatie: 'Geopaden op de stuwwal bij Mook. Geologie van de stuwwal tussen Nijmegen, Mook en Kleve'. Dit bevat verhelderende reliëfkaarten en schematische illustraties. Het informatieboekje is te koop voor €4,50 bij de VVV Plasmolen Mook  en bij VVV's in het Rijk van Nijmegen en de regio Venlo. Zowel routes als achtergrondinformatie zijn ook te bestellen of kosteloos te downloaden. Het hier beschreven geopad nl-02 is 7,3 kilometer, in te korten tot 4,9 km. Geopad nl-01 is 16 kilometer met mogelijkheid tot halvering. Bij Geopad nl-01 is ook een informatiepaneel en een geologische tijdbalk met nadere uitleg opgenomen. Wie besluit om dit geopad te lopen begint bij treinstation Mook-Molenhoek.

Parkeren

Bij de VVV en parkeerplaats aan de Witteweg en Muldershofweg zijn meerdere horecagelegenheden te vinden. Dit is op circa 200 meter loopafstand van de bushalte bij het start- en eindpunt.

Initiatief 

De geopaden zijn een initiatief van oud-medewerkers van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Aan een Duitse versie wordt gewerkt. De routes zijn behalve in papieren vorm ook als gps-route beschikbaar.