Wandelroute het Witte Veen

In ongeveer twee uur wandel je door het prachtig natuurgebied het Witte Veen. Geniet tijdens het wandelen van de ruige graslanden, poelen, heide, bos en hoogveen. Beluister in het voorjaar de boomkikker en ontdek klokjesgentiaan, veenpluis en lavendelheide op de velden.
 

Het Witte Veen is een gevarieerd natuurgebied met ruige graslanden, poelen, droge en natte heide, bos en restanten hoogveen. Ooit was het Witte Veen één uitgestrekt hoogveengebied. De mens kwam en weidde op de hogere delen zijn schapen. Weer later werd het veen afgegraven en ontgonnen tot gras- en bouwland.

Eind negentiende eeuw kocht de textielfabrikant Van Heek hier grond met het doel een landgoed te stichten. Hij liet naaldbomen planten voor de houtproductie. Ook boerderij Het Markslag kwam in zijn handen. Natuurmonumenten heeft sinds 1981 bijna 300 hectare van het Witte Veen verworven.

Tijdens het wandelen zie je dat het Witte Veen rijk is aan flora en fauna. Elke landschap heeft immers zijn eigen ‘bewoners’. Onder die bewoners zijn ook zeldzame exemplaren. Hier vinden we nog klokjesgentiaan, boomvalk en is de keffende roep van de boomkikker te horen.

Meer wandelroutes in Overijssel
 

De wandelroute begint en eindigt bij restaurant en watermolen Haarmühle aan de weg Buurse-Alstätte net over de grens met Duitsland. De wandeling is bewegwijzerd met blauwe paaltjes en duurt 2,5 uur. 
 

Het Witte Veen dankt zijn naam aan het eenarig wollegras en veenpluis. Beide planten horen thuis in het hoogveen en bloeien uitbundig wit. Hoogveen is zeldzaam in Nederland. Door ontwatering en ontginning is veel verloren gegaan. In het Witte Veen is nog 30 hectare hoogveen bewaard gebleven.

Om verdere verdroging te voorkomen zijn dammen gemaakt. Het regenwater blijft nu langer in het gebied staan. Die vernatting heeft ook gevolgen voor de bomen. In het laagste gedeelte van het natuurgebied maken den, berk en eik langzaam maar zeker plaats voor wilg, els en populier.

Het bos dat je na het passeren van de grenspaal links ziet, is als productiebos aangeplant door de textielbaron Van Heek. Hier en elders in het Witte Veen staan nog veel naaldbomen. Natuurmonumenten haalt een deel daarvan weg. Op de lege plekken groeien vanzelf loofbomen als berk en eik. Zo ontstaat een natuurlijker bos.

Via een klaphek kom je op de heide. Op de hogere delen van het hoogveen weidde men vroeger schapen. De arme zandgrond werd daardoor nòg voedselarmer waardoor er uiteindelijk alleen nog maar hei op wilde groeien. Hei is dus een cultuurlandschap.

Zonder begrazing groeit heide dicht met bomen zoals berken. In het Witte Veen lopen en grazen daarom 50 Schotse hooglanders. De dieren zijn zomer en winter buiten en scharrelen zelf hun kostje bijeen.

De kaarsrechte eikenlaan is ook door Van Heek aangelegd. Aan weerszijden daarvan liggen graslanden (4). De Schotse hooglanders zorgen ervoor dat deze voormalige agrarische weilanden ruiger en natuurlijker worden. Ze vreten bovendien jonge boompjes en struiken gedeeltelijk weg. In voorjaar en zomer bloeien de weiden uitbundig en fladderen hier honderden vlinders. Een extra bezoek waard.

Rechts zie je een zogenaamd basisbiotoop. Natuurmonumenten heeft op een aantal plekken in het Witte Veen moerasachtige gebiedjes gemaakt met verschillende waterdieptes en plantensoorten. Omdat het water erg schoon is, zijn zulke plas/drasgebieden een eldorado voor amfibieën. Hier leven onder meer heikikker, boomkikker en kamsalamander. Op de oevers groeit moerashertshooi en foerageren vogels als het witgatje en de groenpootruiter.

Het bosperceel even verderop rechts is door de aanleg van de dammen erg nat. Voor een flink aantal bomen té nat; ze zullen doodgaan. De grove dennen en de eiken op de hogere delen blijven wel staan. Op de natte stukken groeien vanzelf vuilboom, zwarte els en populier. Er ontstaat een moerasbos zoals er heel vroeger ook was.

Door de zure regen is veel hei in Nederland vergrast. Heide groeit graag op arme grond maar de zure regen bemest. Daardoor groeien er grassen als het pijpenstrootje tussen de hei. Dat is hier goed te zien. Natuurmonumenten plagt her en der de bovenlaag weg. Op de arme zandgrond die dan weer vrijkomt, groeit opnieuw heide.

Het restant hoogveen van het Witte Veen is niet toegankelijk. Hoogveen is zeldzaam en kwetsbaar. Het gebied is heel hobbelig. Sommige delen staan het hele jaar door blank, andere zijn droger. Het verschil in waterstand maakt hoogveen een geschikt leefgebied voor libellen, waaronder zeldzame als de venwitsnuitlibel en de noordse witsnuitlibel.

In dit deel van het Witte Veen komt ook droge heide en zand voor. Daar broedt, dankzij de rust, de nachtzwaluw. De vogel zit overdag stil op de grond en lijkt dan nog het meest op een hoopje bladeren.

Door de aanleg van de basisbiotopen (even verderop links zie je er weer een) sinds begin negentiger jaren, is zelfs de boomkikker terug in het Witte Veen. Dat is fantastisch, want deze amfibie wordt in zijn voortbestaan bedreigd. Hij vraagt een gevarieerd landschap. Water is nodig voor het afzetten van eitjes en het opgroeien van de larven. Op de braamstruiken zont de boomkikker en zoekt hij naar voedsel. In de bosrand vindt hij een overwinteringsplek. De boomkikker doet het hier goed. In het voorjaar zijn tientallen roepende mannetjes te horen. Met hun kenmerkende keffende roep lokken ze de vrouwtjes.

Op de zandgronden wordt graan geteeld. Dat gebeurde vroeger ook en graan trekt weer andere vogels en insecten dan veen of heide.

De geplagde gebieden zijn hobbelig. Op de hoge droge delen kan struikheide gaan groeien, op de natte plekken dopheide. De levendbarende hagedis voelt zich daar thuis. Vooral op ochtenden in het voorjaar kun je hem op open plekjes tussen de hei zien zonnen.

Staand achter het vogelscherm kunnen de talrijke vogels in de drasse weide prima worden bespied. De vogels hebben geen last van je.

De boerderij Het Markslag bestond al begin zeventiende eeuw. Het onherbergzame Witte Veen was een belangrijke smokkelaarsroute. De controlebeamten (commiezen) hadden in Het Markslag een eigen kamertje waar ze na hun surveillance sliepen. Even verderop wandel je opnieuw door bos. De ‘heuvels’ hier zijn natuurlijk. Vele tienduizenden jaren geleden zorgden landijs, wind en water voor reliëf.
 

Vanaf NS-station Enschede neem je bus 20 richting Borculo. Bij het busstation in Haaksbergen stap je over op buurtbus 595 richting Haaksbergen (klinkt raar, is waar). Uitstappen op de Alsteedse weg bij de grensovergang. Van daar is het een halve kilometer noordelijk wandelen naar het beginpunt.
 

Vanuit Haaksbergen en vanuit Enschede, richting Buurse/Alstätte sla je, na het passeren van de grens, na 200 meter linksaf (bij een groot bord dat verwijst naar Haarmühle).