Wandelroute Wolfheze, vlakbij Arnhem
Lengte route:
4,5 km
De historische wandelroute bij Wolfheze voert door een gevarieerd natuurgebied. Zie de eeuwenoude en mysterieuze Wodanseiken en ontdek de grafheuvels uit de bronstijd.
Wandelen bij Wolfheze, vlakbij Arnhem
In Wolfheze wandel je door een dicht en oud loofbos, langs heide, beken en voormalige landbouwgronden. Door de natuurlijke variatie is natuurgebied Wolfheze rijk aan flora en fauna.
Sta dan ook niet gek te kijken als je tijdens het wandelen een van de zes reptielsoorten tegenkomt, waaronder de ongevaarlijke ringslang en gladde slang. Daarnaast zijn er langs de wandelroute ook verschillende soorten amfibieën, de zeldzame raaf en planten als waterpinksterbloem en grote wolfsklauw te zien.
Sta dan ook niet gek te kijken als je tijdens het wandelen een van de zes reptielsoorten tegenkomt, waaronder de ongevaarlijke ringslang en gladde slang. Daarnaast zijn er langs de wandelroute ook verschillende soorten amfibieën, de zeldzame raaf en planten als waterpinksterbloem en grote wolfsklauw te zien.
Wodanseiken
Uniek zijn de Wodanseiken van ruim 450 jaar oud. Duizenden jaren voor Christus woonden er al mensen op de Veluwe. Kun je deze sporen langs de wandelroute terugvinden?
De grafheuvels die zowel uit de nieuwe steentijd (2450-2000 v. Chr.) als uit de bronstijd (2000-800 v. Chr.) stammen zijn de oudste resten van beschaving die je in dit gebied kan tegenkomen.
Maar ook van het ‘recentere’ verleden zijn er resten te zien, bijvoorbeeld de eeuwenoude karrensporen, wegen en verdedigingswallen.
Meer wandelroutes in Gelderland
De wandelroute
Het startpunt van de wandelroute ligt niet ver van NS-station Wolfheze. De wandelroute is met blauwe stipjes afgebeeld op de kaart.
Er loopt ook een LAW-etappe(Lange Afstand Wandelpaden) langs Wolfheze. Deze wandelroute (7,5 km) is de tiende etappe van de LAW Dwars door Gelderland.
Wat is er tijdens het wandelen te zien?
• Op weg
Het gehucht Wolfheze bestond waarschijnlijk al zo’n 1000 jaar na Christus. De nederzetting was niet veel meer dan een kerk met kerkhof, een boerderij en een schaapskooi.
• Duyfsteen
In 1585 trokken de Spanjaarden plunderend en brandstichtend rond op de Veluwe. Wellicht sneuvelde toen ook de tufstenen kerk; in 1624 was er in elk geval niets meer van over.
Het bestuur van het Kwartier Veluwe verkocht in dat jaar het gruys van de duyfsteen (tufsteen) van de kercke tot Wolffhezen aan een schipper.
Het bestuur van het Kwartier Veluwe verkocht in dat jaar het gruys van de duyfsteen (tufsteen) van de kercke tot Wolffhezen aan een schipper.
• Nieuw dorp
Van het oude dorp rest slechts een kerkheuvel. Het ontstaan van het huidige Wolfheze hangt samen met de komst van een psychiatrische inrichting in 1907. De eerste archeologische heuvels die je op de wandeling tegenkomt, zijn echter van veel oudere datum.
Links van de wandelroute zie je twee forse heuvels. Deze grafheuvels dateren uit de nieuwe steentijd of de bronstijd, ergens tussen 2850 en 1100 voor Christus.
Links van de wandelroute zie je twee forse heuvels. Deze grafheuvels dateren uit de nieuwe steentijd of de bronstijd, ergens tussen 2850 en 1100 voor Christus.
• Belangrijk
Alleen belangrijke mensen werden in grafheuvels begraven; ‘gewone’ mensen kregen een kuil in de grond. De heuvels werden meestal voor méér dan een begrafenis gebruikt. De doden kregen bekers, wapens of siervoorwerpen mee.
• Niets over
In deze heuvels liggen geen skeletten of grafgiften meer. Door plundering en ondeskundig onderzoek zijn ze verdwenen. Natuurmonumenten zorgt ervoor dat er geen bomen op de heuvels groeien. De wortels daarvan zouden immers het archeologisch monument vernielen.
• Kerkheuvel
Iets verderop zie je rechts de kerkheuvel. Hier stond het kerkje van het voormalige Wolfheze. De nederzetting lag aan de weg tussen Arnhem en Wageningen.
De naam, Schelmseweg, herinnert aan de gevangenen (de schelmen) die langs deze weg naar Arnhem werden vervoerd om daar te worden berecht.
Het cement en wellicht ook skeletresten zorgen ervoor dat de bodem van de kerkheuvel (veel) kalk bevat. Er groeien dan ook kalkminnende planten als geel walstro en echte kruisdistel.
De naam, Schelmseweg, herinnert aan de gevangenen (de schelmen) die langs deze weg naar Arnhem werden vervoerd om daar te worden berecht.
Het cement en wellicht ook skeletresten zorgen ervoor dat de bodem van de kerkheuvel (veel) kalk bevat. Er groeien dan ook kalkminnende planten als geel walstro en echte kruisdistel.
• Wallen
Haaks op de weg zie je aan weerszijden een lange wal. Ruim 100 meter verderop ligt er nog een. Samen vormen ze een zogeheten dubbele landweer. De wallen waren vroeger hoger en begroeid met doornige struiken.
Alleen via de weg waren deze hindernissen te passeren. Door ter hoogte van de wal de weg af te sluiten, was het mogelijk de reizigers te controleren, te bestelen of tol te heffen.
Alleen via de weg waren deze hindernissen te passeren. Door ter hoogte van de wal de weg af te sluiten, was het mogelijk de reizigers te controleren, te bestelen of tol te heffen.
• Waaier
De karrensporen hadden vroeger niet een vaste loop. Zodra een spoor té ver was uitgesleten, gingen de wagens ernaast rijden en ontstond een nieuw karrenspoor. Een waaier van sporen leidt naar de opening in de wal.
• Militair
Landweren werden zowel door de inwoners van de dorpen als door het leger aangelegd en gebruikt. Deze heeft waarschijnlijk een militaire achtergrond. Na de eerste wal kun je heen en weer lopen naar het Rondeel.
Je steekt de immer droogstaande Wolfhezer beek over.
• Aarden schans
Op dit omgrachte plateau heeft aan het begin van de zestiende eeuw een verdedigingswerk gestaan. Dit zogeheten Rondeel was uit aarde opgetrokken met op de hoeken houten schanskorven (torens).
Vermoedelijk heeft deze schans een rol gespeeld in de Gelderse oorlogen, die door Karel van Gelre (1492-1538) gevoerd zijn met Karel V. In elk geval is ze belangrijk geweest bij de beveiliging en verdediging van de Schelmseweg. Je loopt dezelfde weg terug en pakt de wandelroute weer op.
Vermoedelijk heeft deze schans een rol gespeeld in de Gelderse oorlogen, die door Karel van Gelre (1492-1538) gevoerd zijn met Karel V. In elk geval is ze belangrijk geweest bij de beveiliging en verdediging van de Schelmseweg. Je loopt dezelfde weg terug en pakt de wandelroute weer op.
• Koninklijk
Ter hoogte van de tweede wal zie je links de grootste grafheuvel uit de omgeving; de Koningsheuvel. De naam, Koningsheuvel, verwijst naar de rijke grafuitrusting die in de heuvel is aangetroffen.
Zo zijn er een dolk, klokbeker en een stenen polsbeschermer van een boogschutter gevonden. In Wolfheze liggen veel grafheuvels. Soms op een rij langs een voormalig pad, soms verspreid.
Zo zijn er een dolk, klokbeker en een stenen polsbeschermer van een boogschutter gevonden. In Wolfheze liggen veel grafheuvels. Soms op een rij langs een voormalig pad, soms verspreid.
• Hei
De weg stijgt. Je komt op de stuwwal. Door jarenlange (over)begrazing in het verleden is de toch al zanderige grond hier nog voedselarmer geworden en wil er alleen nog heide groeien.
• Wodanseiken
Als heerlijk besluit van de wandeling passeer je de vijf Wodanseiken. Ze zijn zo’n 450 jaar oud. Deze plek was rond 1850 populair bij landschapsschilders van de Oosterbeekse school, zoals Bilders en Mauve.
De schilders hebben de bomen hun naam gegeven.
De schilders hebben de bomen hun naam gegeven.
Hoe is de wandelroute te bereiken?
Met openbaar vervoer
Vanaf NS station Wolfheze is het ruim een kilometer naar het startpunt. Wandel de Wolfhezerweg af in zuidelijke richting. Na het viaduct zie je aan de rechterhand het parkeerterrein.
Met eigen vervoer
Voer 6874 AA in je navigatiesysteem in of neem vanaf de N225 Oosterbeek-Renkum, afslag Wolfheze. Vlak voor het viaduct over de A50 linksaf, de parkeerplaats op.
Vanaf de N224 Arnhem-Ede (bereikbaar via de A12, afslag Wolfheze) houdt je Wolfheze aan. Door de bebouwde kom de Wolfhezerweg blijven volgen. Voorbij het viaduct over de A50 rechtsaf de parkeerplaats op.
Vanaf de N224 Arnhem-Ede (bereikbaar via de A12, afslag Wolfheze) houdt je Wolfheze aan. Door de bebouwde kom de Wolfhezerweg blijven volgen. Voorbij het viaduct over de A50 rechtsaf de parkeerplaats op.
Colofon
Tekst: Monica Wesseling
Productie: Buro Kloeg, Bunnik
Adressen
Vereniging Natuurmonumenten ledenservice
T 035-6559911
VVV Oosterbeek
Raadhuisplein 1
6861 GT Oosterbeek
T 026-3333172
Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek
Postbus 1600
3800 BP Amersfoort
T 033-4227777
In het kort
Route
De route is bewegwijzerd met keien waarop een blauwe pijl is geverfd, lengte 4,5 km, duur 1,5 uur.
Startpunt
Het parkeerterrein aan de Wolfhezerweg.
Honden
Toegestaan, mits aangelijnd.
Rolstoelen/kinderwagens
De route is niet geschikt voor rolstoelen of kinderwagens in verband met zanderige paden.
Horeca
Op de route passeert u geen horecagelegenheden; in Wolfheze en directe omgeving is wel horeca.
Regels
Vrije wandeling op wegen en paden tussen zonsopkomst en zonsondergang.
