Leuvenhorst

Op weg

Vanaf de parkeerplaats volgt u de Hierdense weg het bos in. Na circa 250 meter volgt u de bruine paaltjes naar links. 
 

Bebost stuifzand

Aan de vele heuveltjes in het bos (1) kunt u goed merken dat het bos op stuifzand staat. Tot zo’n honderd jaar geleden stoof het zand hier nog vrij in het rond. Om de overlast van het stuifzand te beperken en op termijn hout te winnen, heeft men grote delen van Leuvenhorst bebost. Men gebruikte hiervoor met name grove dennen, omdat die naaldbomen het beste tegen de barre omstandigheden bestand zijn. In de luwte van de dennenaanplanten raakte het stuifzand spontaan bebost met jonge dennetjes. Het is nu moeilijk te zeggen welke grove dennen hier in het verleden zijn geplant en welke als een dennenzaadje zijn komen aanwaaien.

Kappen om te roken

In dit open deel (2) met heide, gras en wat boomstronken heeft Natuurmonumenten in de periode van 1991 tot 1996 bomen verwijderd. Door deze en andere bosstroken open te kappen kan de wind weer vat krijgen op het zand. Hierdoor komt het bij harde wind in beweging. Dit stuiven of ’roken’ is belangrijk omdat daardoor steeds opnieuw kale plaatsen ontstaan, waar de unieke planten van het stuifzand zich kunnen vestigen.

Zand in beweging

Vanaf het uitzichtpunt (3) heeft u een mooi overzicht van het open stuifzand en de verschillende stadia die daar bij horen: van los zand tot heide met tussenstappen van achtereenvolgens algen, korstmossen en mossen. Bij een fikse storm kunt u aan den lijve ondervinden dat het hier nog behoorlijk kan ’roken’. Op andere dagen kunt u het effect van het stuiven aflezen bij de losse boomgroepjes (4): tegen de boomstammen is het zand vaak tot aanzienlijke hoogtes opgestoven. Soms steken alleen de grillig gevormde kruinen er nog maar bovenuit.

Levend stuifzand

Lopend door het open stuifzand (5) merkt u wat een extreem leefgebied dit is. Het temperatuurverschil tussen dag en nacht kan wel veertig graden zijn. De enkele pioniers die zich hier kunnen handhaven zijn doorgaans opmerkelijke dieren en planten. Mierenleeuw, nachtzwaluw, duinpieper, buntgras en specifieke mossen, korstmossen en paddestoelen komen op maar weinig andere plekken in Nederland voor.

Zandscherm

Na het oversteken van een rug (6) komt u weer in een bebost gedeelte. Het dennenbos langs de Klarenweg (7) is rond 1910 aangelegd. Met deze bosstrook deelde men het grote open Hulshorsterzand in twee delen, waardoor het gevaar van zandverstuivingen aanzienlijk afnam. Voor die tijd kon de gesel van het zand hele akkers en zelfs huizen met zand bedekken. Natuurmonumenten heeft later weer een deel van deze bosstrook opengemaakt (8) ten behoeve van het stuifzand en haar bijzondere bewoners.

Wild-life

Speur in het vrij open dennenbos (9) eens naar wroetsporen van zwijnen. Vooral bij de beukenbomen in dit bos is de grond vaak omgewoeld. De wilde zwijnen duwen de bodem met hun neus opzij, op zoek naar plantenwortels, (beuken-)nootjes, insectenlarven en andere bodemdieren.

Rustend zand

Na een mooi loofbomenlaantje komt u weer op een open stuk (10). Gras en heide hebben het stuifzand vastgelegd en de begroeiing wint steeds meer terrein. Op den duur zal het bos worden. Maar voorlopig is de plantengroei nog iel en kwetsbaar en trappen edelherten en ook wandelaars het nog gemakkelijk kaal. Het is een goed gebied voor mestkevers. Deze insecten leggen hun eitjes in een balletje mest, dat ze vervolgens in een holletje in het zand verstoppen.

De Tafelberg

Links loopt u langs de steile wand van de Ringberg (11). Verderop (12) komt u langs de Tafelberg. Het zijn beide forten die lang geleden zijn opgestoven en later volledig begroeid raakten met bos. Bovenop hebben de bergen een vlak plateau. Op de hellingen groeit veel kraaiheide, die zich als een tapijt tussen de bomen uitstrekt. Anders dan struikheide bloeit de kraaiheide in april (roze-rood). In de zomer vormt kraaiheide ravenzwarte besjes die niet veel smaak hebben. Let tussen (11) en (12) ook eens op de merkwaardige vorm van de dennenbomen die op de open vlakte groeien.

Eindelijk... water

Terug op de Hierdense weg kunt u nog even bij de Leuvenumse Beek (13) kijken. U treft er een heel ander type bos dan op het stuifzand, met veel loofbomen. Het beekwater is mede door een herstelproject redelijk helder, maar beslist niet drinkbaar voor mensen.

Gebiedsinformatie

Leuvenhorst is onderdeel van de Leuveumse Bossen. Het is een gevarieerd bos op de Noordwest-Veluwe, waarin nog een behoorlijk stuk open stuifzand ligt: het Hulshorsterzand. Het zand is hier, net als op veel andere plekken in Nederland, afgezet aan het einde van de laatste ijstijd, zo’n tienduizend jaar geleden. Toen de eerste mensen zich vestigden was het zand inmiddels bedekt door een dicht woud. Maar door het overmatig kappen van bomen en het hoeden van schapen kwam al spoedig het dekzand bloot. Al in de zestiende eeuw was het hele gebied rond Leuvenhorst hierdoor één groot, onbeheersbaar stuifzand geworden. Vanaf de negentiende eeuw is men dit stuifzand gaan beteugelen met grootscheepse bosaanplanten. Door de bebossingen is inmiddels bijna al het actieve stuifzand in ons land verdwenen. Om dit unieke ecosysteem toch overlevingskansen te bieden, zet Natuurmonumenten zich in om delen van het stuifzandgebied open te houden.

Routebeschrijving

Met het openbaar vervoer
Neem vanaf NS-station Harderwijk de bus naar Zwolle. Uitstappen bij halte ’Landgoed Hulshorst’. Vandaar is het nog een half uur lopen (2 km) tot het startpunt van de route. Ook kunt u vanaf Harderwijk een treintaxi nemen of een fiets huren. Kijk op www.9292ov.nl voor actuele reisinformatie.

Met eigen vervoer
Voer 8077 SG in uw navigatiesysteem in of neem vanaf de A28 Amersfoort-Zwolle bij Harderwijk de afslag Harderwijk/Lelystad), verder de borden Hierden volgen over de oude Zuiderzeestraatweg. In Hierden rechtsaf de Molenweg in (aanduiding voor fietsers: ’Elspeet’), over het spoor en de A28 tot de parkeerplaats met een informatiepaneel, aan de Hierdense weg. 
 

Colofon

Tekst: Frits Vaandrager
Productie: Buro Kloeg, Bunnik 
 

Adressen

VVV Ermelo
Stationsstraat 36a
3851 NJ Ermelo
T 0341-552200

VVV Harderwijk
Havendam 58
3841 AA Harderwijk
T 0341-426666

Hof van Hulshorst
Hierderweg 14
8077 SG Hulshorst
T 0341-452128

Vereniging Natuurmonumenten
Ledenservice T 035-6559911