Wiedenweetjes januari 2010

Het is winter in De Wieden. En als het winter is, is het wiedenlandschap misschien wel op zijn mooist. Wit en verstild. Dat laatste zelfs letterlijk. De rietsnijders kunnen vanwege ijs en sneeuw al 4 weken niet aan het werk en ook de grote machines staan stil. Brandstof en menskracht kunnen niet verantwoord worden aangevoerd.

Meestal is een koude winter goed nieuws voor de schaatsliefhebber. Zoals we allen weten heeft een dik pak sneeuw deze pret bedorven. Het gebied is nu dus echt helemaal leeg. Je zou nu het gebied in moeten, de stilte kan niet beter worden ervaren. Maar ja, over het water kan nu dus even niet. Over de paden gelukkig wel!
 

Fauna

Vogels

Vanwege de aanhoudende kouperiode zijn bijna alle watervogels uit het gebied vertrokken. Hadden we normaal in deze periode veel nonnetjes, grote zaagbekken en duikeenden, nu zijn ze vrijwel afwezig. Onder een brug, waar het water nog open ligt, zwemt een enkel kuifeendje. Ook de grote zilverreiger, ijsvogel en klapekster zijn in zeer lage aantallen aanwezig.

Van de klapekster is tot nu toe maar één winterterritorium bekend in De Wieden. In de Weerribben zijn er tot nu toe maar twee winterterritoria vastgesteld. In een ‘normale’ winter zijn er zo’n 20 klapeksters in het nationale park. Nu de dooi is ingetreden zie je langzaam de ganzen, grote zilverreigers en zwanen weer terug komen. Inmiddels zijn met name de ganzen weer in grote aantallen aanwezig. 
 

Roofvogels hebben het moeilijk als er sneeuw ligt. Voor veel roofvogels is hun stapelvoedsel, muizen, onbereikbaar. Daarnaast is de concurrentie in de winter juist hoog doordat veel Scandinavische roofvogels (met name buizerden) in ons land aanwezig zijn. Er kwamen bij Vliegvlug, de vogelwerkgroep uit Meppel, veel meldingen binnen van dode kerkuilen. Aanleiding voor de werkgroep om op verschillende locaties dode eendagskuikens neer te leggen. Hopelijk met het gewenste effect.
 
De gevolgen van een koude winter met veel sneeuw en ijs zijn vaak pas in het voorjaar te zien. De aantallen van bijvoorbeeld roerdompen en kleine standvogels, zoals bijvoorbeeld de ijsvogel, loopt vaak sterk terug na zo’n winter. Zeker van de laatste groep is het herstellend vermogen gelukkig groot. 
 
Leuk om te zien is dat de aalscholvers alweer in broedkleed zijn. Je kunt nu mooi de witte vlek aan hun zijden zien. Als het broeden bijna gaat beginnen, gaat ook hun kop verkleuren. De aalscholver, die het grootste deel van het jaar een wat grauwe vogel is, wordt ineens een hele mooie vogel! Helaas voor de aalscholver duurt deze glorie maar 2 weken.
 

Zoogdieren

Ook aan veel zoogdieren gaat een strenge winter niet ongemerkt voorbij. Uit de media blijkt dat er landelijk veel zorg is voor hoefdieren. Deze zorg is niet nodig. Deze zogenaamde grote grazers kunnen zo’n winter prima hebben. Dat ze wat magerder worden is heel natuurlijk. Ze hebben in de herfst niet voor niets vetvoorraden aangelegd.

De roep om te gaan bijvoederen is begrijpelijk, maar bijvoeren is niet slim. De problemen worden daarmee alleen maar groter. Dit behoeft misschien enige uitleg. De reproductie van veel hoefdieren is afhankelijk van hun fitheid. Zo kennen bijvoorbeeld reeën een zogenaamde ‘kiemrust’. Na bevruchting in het najaar gaat het bevruchte eitje voor enkele maanden in rust. Deze periode valt precies in de winter. Krijgt de moeder het zwaar omdat er weinig te eten is, dan zal de kiemrust automatisch worden onderbroken en wordt er in het voorjaar geen kalf geboren. Een hele goede manier van natuurlijke geboortebeperking!
 

Ga je bijvoederen blijft het ree vitaal. De bevruchte eitjes komen dan wel tot ontwikkeling. Het gevolg is een verdere groei van de populatie. Dit is niet alleen nadelig vanuit bijvoorbeeld verkeersveiligheid, maar het is ook onwenselijk voor het ree zelf. Wordt de winter erna weer streng, zullen nog meer reeën het moeten doen met het schaarse voedsel. De kans op sterfte door honger is alleen maar groter geworden!
 
Overigens is de winter nu nog relatief kort aan de gang. Echte problemen kunnen ontstaan als februari ook nog winters koud wordt. Open water wordt schaars als het lang vriest. Dit zou een probleem kunnen zijn voor de otter. Natuurmonumenten heeft daarom pompen aangezet in de eendenkooien. Het relatief warme grondwater houdt de kooiplas open. Ook buiten de eendenkooien, ten zuiden van Wanneperveen is er een pomp ingezet om open water te behouden.
 
Een andere groep die het misschien moeilijk heeft zijn de vissen. Dit is niet zozeer door kou als wel door de sneeuw. Een dikke laag sneeuw op het ijs, maakt de wereld onder het ijs totaal donker. De toch al schaarse algen zijn niet meer in staat om zuurstof te produceren. Sterker nog, ze sterven en gaan juist zuurstof gebruiken. Normaal bevat koud water meer zuurstof dan warm water, maar in winters als deze kan dat wel een anders zijn. Of dit zal leiden tot sterfte onder vissen en/of amfibieën, gaan we binnenkort zien, als het ijs smelt. Hopelijk valt het mee.
 

Projecten

Beulakerpolder

Dit najaar was het dan eindelijk zo ver: de Beulakerpolder krijgt een nieuwe inrichting. Na vele jaren vertraging reden de eerste graafmachines de polder in. En het ging meteen met groot geweld. Op momenten waren zeven graafmachines tegelijk aan het werk. Er is gestart met het natuurdeel. Waarschijnlijk is dit al voor een belangrijk deel klaar als het nieuwe broedseizoen begint. Met het recreatiedeel zal men wat langer bezig zijn. 

De verwachtingen zijn hoog gespannen. De 100 ha nieuwe natuur zal waarschijnlijk al heel snel aantrekkelijk worden voor veel moerasvogels. Er zal veel ondiep water zijn, dat snel opwarmt en waarin het waterleven zich snel kan ontwikkelen. Dit waterleven kan weer dienen als voer voor reigers, lepelaars en andere moerasvogels. Neem dus je verrekijker mee en ga er dit jaar maar eens rustig voor zitten. Overigens komt er ook een kijkhut. Wanneer deze klaar is, is nu nog onbekend.
 

EHS projecten

De provincie Overijssel heeft een grote achterstand bij het realiseren van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Het gaat hierbij om verwerving (zou in 2015 gerealiseerd moeten zijn) en om inrichting (zou in 2018 gereed moeten zijn).
Aanleiding voor de provincie om terreinbeheerders te benaderen of ze de afgeronde gebieden, gebieden die helemaal in handen van natuurorganisaties zijn, versneld willen gaan inrichten. De provincie zal hiervoor de middelen leveren. In De Wieden komen twee stukken in aanmerking. Een stuk in de verbindingszone tussen de Zuideindigerwijde en de Bovenwijde en een stuk aan de zuidkant van De Wieden.
 

Projecten nationaal park

Er is inmiddels weer gestart met het plaggen van rietlanden met geld uit het nationale park. Zoals eerder gemeld, is er ook voor deze winter een inventarisatie gemaakt welke percelen er in aanmerking komen om te plaggen. Steeds is er bij de beoordeling gekeken of er een acuut probleem is (verbossing bijvoorbeeld), de kans op herstel reëel is (vergroten opbrengst riet) en of het schrapen een bijdragen kan leveren aan de natuurwaarden. Straks als het weer voorjaar is zullen weer vele hectares geschraapt zijn.
 

Tot slot

In maart 2004 verscheen de eerste Wiedenweetjes. De Wiedenweetjes waren oorspronkelijk bedoeld om de medewerkers van het bezoekerscentrum op de hoogte te houden van wat er speelde in het gebied. Maar al snel groeide de verzendlijst. Nu ontvangen ook veel andere mensen die betrokken zijn bij het gebied de Wiedenweetjes. Een hele goede ontwikkeling. Het doet me dan ook pijn om u te moeten meedelen dat 20 Wiedenweetjes later, ik mijn laatste heb geschreven. Voor u zal er gelukkig weinig veranderen. Rosalie Martens die mij opvolgt zal dit van mij overnemen. Ongetwijfeld houdt ook zij u goed op de hoogte van wat er allemaal speelt in het gebied.

Het gaat u allen goed, en met alle vertrouwen dat ik u nog zal treffen in onze prachtige Wieden, neem ik een beetje afscheid.

 
Hartelijke groeten,
 
Bart de Haan
Verse Stafmedewerker ecologie
Regio Overijssel en Flevoland