Kronkelende kreken en koele kazematten

Langs de Zwaakse Weel kun je fantastisch fietsen. Deze oude kreek was vroeger een zeearm, die vanaf de 15e eeuw stukje bij beetje werd bedijkt. Hij slingert zich door een lieflijk landschap van kronkeldijkjes, monumentale boerderijen, akkers en boomgaarden. Hieronder een afwisselende fietstocht van 28 kilometer langs de mooiste plekjes in de Zak van Zuid-Beveland.
 

Start:

Werkschuur van Natuurmonumenten, Zwaaksedijk 5, 4434 RD Kwadendamme. Hier staat een Nuon-oplaadpunt voor electrische fietsen. Oplaadsleutels zijn tijdens kantooruren bij het kantoor te koop voor €2 (T (0113) 64 40 44).
 

Parkeren:

Komt u met de fiets op de auto? Dan kunt u parkeren bij de werkschuur van Natuurmonumenten. Hier zijn ook picknicktafels aanwezig. Een tweede mogelijkheid is bij Fort Ellewoutsdijk aan de Fortweg in Ellewoutsdijk.
U kunt desgewenst ook parkeren bij de Vlindertuin en het melkschapenbedrijf en daar uw fietstocht beginnen.
 

Fotograaf: E. van der Laar

Bron: Natuurmonumenten

Routebeschrijving

Natuurmonumenten heeft langs de Zwaakse Weel heel wat graaf- en plagwerk verzet om ruimte te maken voor nieuwe natuur èn extra waterberging. De kreek heeft brede, glooiende oevers gekregen met rietkragen en moeras. Het water wordt weer schoon en helder. Vogels hebben de nieuwe natuur snel ontdekt. Zo zweeft hier de bruine kiekendief op brede vleugels boven het riet.
Vanuit dit knusse, besloten krekenlandschap rijd je vervolgens met de zeewind in je haren langs de brede, drukbevaren Westerschelde naar het fameuze Fort Ellewoutsdijk, dat een bezoek zeker waard is.
Let onderweg op de originele, typisch Zeeuwse veerassen, zoals de Witrik en het Zeeuwse Melkschaap. Neem een kijkje bij de Vlindertuin, probeer eens zo’n smakelijk schapenijsje of blaas even uit in een van de sfeervolle theetuinen langs de route. Deze fietstocht is ook mooi te combineren met een rit per stoomtrein vanuit Goes of Hoedekenskerke. Het treintje stopt onderweg bij de Zwaakse Weel en fietsen mogen mee aan boord. Veel plezier gewenst!
 
De fietstocht begint bij de werkschuur van Natuurmonumenten, Zwaaksedijk 5, even ten noordwesten van Kwadendamme. Op het dak van de werkschuur heeft energiebedrijf Nuon 30 zonnepanelen (1) geplaatst die voldoende elektriciteit opleveren voor het werk in de schuur.
Vanaf de werkschuur linksaf de Zwaaksedijk op. Bij de grenslinde (2) linksaf de Zwaaksedijk blijven volgen. De dijk gaat over in een onverhard deel, dat u blijft volgen. Links heeft u een fraai uitzicht over de Zwaakse Weel (3).

(1) Zonnepanelen

Steeds meer bedrijven, instellingen en particulieren gebruiken de energie van de zon om schone stroom op te wekken voor hun dagelijkse stroombehoefte. Het surplus wordt teruggeleverd aan het openbare net. Nuon heeft sinds 2000 ruim 30 grotere en kleinere locaties van Natuurmonumenten voorzien van zonnepanelen voor de opwek van elektriciteit.
 
(2) Grenslinden
Op diverse plaatsen rond de Zwaakse Weel vind je nog ‘grenslinden’. Deze monumentale, eeuwenoude lindebomen markeren oude grenzen van grondbezitters. Vaak staan ze op driesprongen. Ze komen vooral voor in polders die vòòr 1700 zijn bedijkt.
 
(3) Zwaakse Weel
Langs de Zwaakse Weel komt de komende jaren ruimte voor 200 hectare nieuwe natuur. In 2006 heeft Natuurmonumenten daarvan al de helft ingericht.

Steek rechtdoor het spoortje van de stoomtrein (4) over. Ga aan het einde van de verharding rechtsaf. Na ± 300m rechts het Lange Weegje in. De weg rechtdoor volgen langs Vlindertuin Berkenhof (5). Rijd rechtdoor richting Kwadendamme. Links passeert u Schapenhouderij De Zwaakse Weel (6). Vervolg rechtdoor de weg, die overgaat in de Siguitsedijk. Bij een scherpe bocht rechtdoor Siguitsedijk blijven volgen. Deze gaat over in de Quistkostsedijk. Steek de Dierikweg recht over, de Kruipuitsedijk op en blijf die volgen. Ga bij de eerste afslag linksaf de Molenpolderdijk op. Sla rechtsaf, de Oudelandsepolderdijk op. Sla linksaf de Ovezandseweg in, richting Oudelande (ANWB knooppuntenroute R37). Stap onderweg eens van de fiets af en neem een kijkje in de berm. Vooral aan de zuidkant van de ‘bloemdijken’ (7) kunt u allerlei bijzondere planten vinden.

(4) Stoomtrein

De stoomtrein rijdt van april tot eind oktober op zondagen en in het hoogseizoen dagelijks van Goes via Kwadendamme naar Hoedekenskerke en terug. Fietsen mogen gratis mee.
Inlichtingen over de dienstregeling bij Spoorwegmuseum Stoomtrein Goes-Borsele, Stephensonweg 9, Goes. T (0113) 27 07 05, of surf naar www.destoomtrein.nl en kijk onder museuminfo.
 
(5) Sier- en Vlindertuin Berkenhof
Passiebloemvlinders, pages, weerschijnvlinders, uilenvlinders en andere fladderende juweeltjes bevolken de grootste vlindertuin van Europa. Naast vele tropische vlinders vindt u hier een cactustuin met veel bijzondere soorten, evenals diverse vijvers en metershoge bananenplanten.
Langeweegje 10, 4434 NE Kwadendamme, T (0113) 64 97 29, www.vlindertuindeberkenhof.nl.
 
(6) Melkschapenbedrijf De Zwaakse Weel
Op Melkschapenbedrijf De Zwaakse Weel aan de Siguitsedijk 15 bij Kwadendamme (www.dezwaakseweel.nl) kun je echte Zeeuwse Melkschapen te zien. De dieren grazen ook in gebieden van Natuurmonumenten. Melkschapen zijn grote, wollige, witte schapen, zo’n 75 kilo zwaar. Ze hebben een onbewolde kop, een lange hals, flinke oren en een lichtgebogen neus. De onbewolde staart reikt tot de hak. Het melkschaap wordt al zeker 1.000 jaar in Zeeland gehouden. Vroeger hield bijna elk arm Zeeuws gezin op het platteland één of twee van deze schapen om de melk, de wol en het vlees. (Van de melk werd ook schapenkaas gemaakt.) Het dier werd ook wel koe van de armen genoemd. De laatste 50 jaar is het ras in aantal sterk achteruit gegaan. In 2000 waren er nog maar 1.200 Zeeuwse melkschapen over. Sinds kort neemt de belangstelling weer toe. In 300 dagen tijd geeft een melkschaap ongeveer 600 liter melk, die 100 kilo kaas oplevert. Naast verschillende schapenkazen maakt Melkschapenbedrijf “de Zwaakse Weel” als enige in Zeeland ook heerlijk schapenijs.
 
(7) Bloemdijken
In de Zak van Zuid-Beveland beheert Natuurmonumenten zo’n 80 kilometer bloemdijken. Hier bloeien bijzondere planten als wilde marjolein, ratelaar, agrimonie, aardakker, knoopkruid, kaardebol en wollige distel. Zo’n dijk is warm en zonnig aan de zuidkant, maar op het noorden juist koel en schaduwrijk. Bovenop is het droog, aan de voet een stuk vochtiger. De bodem is zanderig of juist kleiig. Door al die afwisseling vinden allerlei verschillende plantensoorten een plekje. Voor vogels en andere dieren vormen de bloemdijken belangrijke verbindingsroutes tussen natuurgebieden.

Sla in het dorpje Oudelande rechtsaf de Doelstraat in. Bij de klapbank rechtdoor, verderop linksaf de Everingseweg in. Blijf deze volgen door het gat in de dijk (Coupure). Daarna links af de Vijfzoodijk op. Halverwege de Vijfzoodijk ligt Theetuin Oudelande (www.theetuinoudelande.nl). Aan het eind van de Vijfzoodijk rechts af, de Zeedijk langs de Westerschelde op. Bij een soort ‘splitsing’ de dijk links blijven volgen. Bovenop de dijk heeft u uitzicht over het Zuidgors (8). De Zeedijk gaat over in de P.J. Israëlweg. Voor het dorp Ellewoutsdijk ter hoogte van het gemaal gaat u links af richting haven en bij de haven rechts een trapje op. Links het tegelpad buitendijks langs de Westerschelde volgen. Bij de slagboom rechts af. Een bezoek aan historisch Fort Ellewoutsdijk (9) is beslist de moeite waard.

(8) Zuidgors

Het schorrengebied met kreken, kommen en oeverwallen geeft een goed beeld van hoe Zeeland er uit zag voor de inpoldering. Later is de Zeedijk aangelegd. De buitendijkse werkdammetjes zijn na de aanleg niet verwijderd, omdat ze het land tegen wegspoelen beschermen. De kale slikken vormen bij eb een rust- en foerageergebied voor steltlopers en watervogels.
 
(9) Fort Ellewoutsdijk
Klotsende golven, krijsende meeuwen. Alleen al vanwege zijn ligging is Fort Ellewoutsdijk uniek. Het fort, gebouwd omstreeks 1832, ligt op het zuidelijkste puntje in de Zak van Zuid-Beveland en bewaakt de Westerschelde. Natuurmonumenten, sinds 1981 eigenaar van het fort, werkt hier aan de inrichting van een publiekscentrum, met een theeschenkerij met terras op de binnenplaats, een overnachtingsmogelijkheid voor passanten en exposities in de kazematten. Op de geschutsring, waar vroeger de kanonnen stonden, staat nu een panoramakijker opgesteld. Daarmee kun je naar vogels en schepen op de Westerschelde kijken. Nuon zorgt voor milieuvriendelijke verwarming via een warmtepomp.

Ga rechts af Fort Ellewoutsdijk uit. Bij de eerste bocht links aanhouden, bij de slagboom rechts af. U blijft het fietspad buitendijks volgen met een mooi uitzicht over de Westerschelde aan uw linkerhand. De eerste weg rechts de dijk op. Bovenaan heeft u een mooi uitzicht over Inlaag 1887 (10). Fiets naar beneden en blijf aan de binnenzijde van de Westerscheldedijk rijden. Het bord “verboden in te rijden” negeert u. U passeert de ingang van de Westerscheldetunnel (de verhoging in de weg). Daarna ziet u aan de rechterkant de nieuwe Inlaag 2005 (11), aangelegd ter compensatie van de aanleg van de tunnel.

(10) Inlaag 1887

Dit lage grasland met zilte waterpartijen, schorvegetaties en putten ligt tussen twee dijken. De binnenstedijk is in 1887 aangelegd als extra bescherming tegen dijkdoorbraken. Voor de aanleg werd klei uit de inlaag gebruikt. Voor steltlopers en watervogels vormt de inlaag een uitstekende hoogwatervluchtplaats en prima broedgebied.
 
(11) Inlaag 2005
Bij de aanleg van de Westerscheldetunnel is, om toevoerwegen te bedijken, 40 hectare klei afgegraven, waardoor een nieuwe inlaag is ontstaan. De winning van klei is hier gecombineerd met natuurontwikkeling. Tijdens de afgravingen zijn resten gevonden van verschillende bewoningslocaties uit de Romeinse Tijd. Deze zijn na onderzoek onder een laag grond geconserveerd. De opgravingen zijn via infopanelen en een expositie in het Fort zichtbaar voor het publiek.

Bij de informatieborden over de aanleg van de Westerscheldetunnel links af de zeedijk op. Bovenaan de dijk rechts aanhouden, de Staartsedijk op. Deze gaat over in de Baandijk. Die uitrijden en bij de T-splitsing rechtdoor de Ruigendijk op. Neem de eerste afslag links, de Groenedijk op en blijf deze volgen. Steek de drukke doorgaande weg naar Ovezande, de Kolaardsweg, recht over en vervolg de Groenedijk. Aan het eind van de dijk scherp naar links afbuigen en daarna rechtsaf de Noldijk op. Aan het einde van de Noldijk rechtsaf en al snel daarna linksaf de Brilletjesdijk (12) op.
 

(12) Brilletjesdijk
De Brilletjesdijk ontleent zijn naam aan de weeltjes, die samen op een brilletje lijken. Een weel is een voormalig kolkgat, ontstaan bij een dijkdoorbraak. Het is meestal een diep, rond gat waar de nieuwe dijk in een bocht omheen is gelegd. In de Zak van Zuid-Beveland liggen nog veel welen, vooral tussen Ovezande en Heinkenszand. De zandige bodem bleek een weinig stabiele basis voor de dijken.
  

Neem op de Brilletjesdijk de eerste afslag rechts, de Lageweg. De tweede boerderij aan uw rechterhand is ‘Werk en leerboerderij de Akkerwinde’. De Lageweg gaat over in de Rondepolderdijk en vervolgens in de Koedijk. Bij de Drieweg rechts af. Bij de kruising steekt u recht over en houdt links aan, waarna u na een aantal meters rechts de Zwaaksedijk opgaat.

Volg de Zwaaksedijk tot u weer bij de werkschuur van Natuurmonumenten komt, het eindpunt van deze mooie tocht.