Wandelroute De Koploper in de duinen van Goeree

Wandel door de duinen van Goeree

Trek je wandelschoenen aan en ontdek de mooiste plekjes op de Kop van Goeree. De Koploper is een bijna 20 kilometer lange wandeltocht dwars door duinen, slikken en kwelders, langs het strand en door het bos. De allermooiste landschappen op de Kop van Goeree zijn in beheer bij Natuurmonumenten. Iedereen is welkom. Kom lekker uitwaaien en snuif de zilte zeelucht op. Levend water is het thema van deze schitterende nieuwe wandelroute. Water is een eerste levensbehoefte voor planten, dieren en mensen. Zonder water geen leven en geen natuur. Met bijna 20 kilometer is de Koploper de langste rondwandeling langs strand en duinen in Zuid-Holland.

Je kunt de wandeling ook gerust in twee etappes lopen, want halverwege kom je weer langs het startpunt bij Parkeerterrein Kwade Hoek. Beide helften van de wandelroute zijn ongeveer even lang. En even mooi.

De wandelroute

De wandeling is met blauwe pijlen aangegeven en begint op de parkeerplaats (1) bij de ingang van het natuurgebied de Kwade Hoek, Oostdijkseweg in Goedereede.

Wat is er tijdens het wandelen te zien?

(De nummers komen overeen met de nummers op de kaart.)

1.    De Kwade Hoek

De Kwade Hoek is vrij toegankelijk op wegen en paden. De strandvlakte is van 15 maart tot 15 juli afgesloten in verband met het broedseizoen. Dit is door borden aangegeven.

2.    ’t Lichtje

Volg eerst het paadje naar uitkijkpunt ’t Lichtje. Hier heb je een fantastisch uitzicht over slikken, gorzen en kronkelende kreken. Dit land ligt buitendijks en stroomt bij erg hoog water vol. Hier jodelt de wulp en schettert de tureluur. Dit jonge natuurgebied is pas de laatste honderd jaar ontstaan en groeit nog altijd aan. Het landschap is voortdurend in beweging. Het stuivende zand vormt jonge duintjes en de wind en de golven slaan die weer weg. De duinenrij bij het uitkijkpunt dient als zeewering. Het uitkijkpunt is vernoemd naar het opvallende rode baken voor de scheepvaart. Deze "kwaaie hoek" kreeg zijn naam niet voor niets - in de verraderlijke zeestromingen voor de kust is menig schip op de zandbanken vergaan. Naar het baken werd ook boerderij ’t Lichtje genoemd, die vroeger op de plek van de huidige parkeerplaats stond.

Volg hetzelfde paadje terug en neem vlak voor het houten toegangshek tot natuurgebied de Kwade Hoek het brede, geelbruine, zanderige fiets-wandelpad richting Ouddorp.

3.    Oostduinen

Na zo’n 200 meter linksaf de duinen in. De Oostduinen, bijna 200 hectare groot, zijn in gebruik als waterwingebied. Deze duinen zijn ontstaan na het jaar 800. Eeuwenlang lieten de boeren hier hun vee grazen. Tot 150 jaar geleden had de zee hier nog veel invloed. Daarna is de zeereep verzwaard.

Het in stand houden van deze eerste waterkering, het "Deltaduin", is een belangrijke taak van Waterschap Hollandse Delta, dat toeziet op de veiligheid. Kustverdediging en natuurbeheer kunnen uitstekend samengaan. Vroeger werden de duinen strak beheerd met rijshoutschermen en aanplant van helm. Tegenwoordig is er veel meer aandacht voor een natuurlijk beheer van de zeereep. In de praktijk had Natuurmonumenten al een groot deel van de waterschapsduinen in beheer. Die samenwerking is nu bezegeld met een erfpachtovereenkomst voor 50 jaar.

Achter het ‘Deltaduin’ tref je een fraai, afwisselend landschap met duingraslanden, struweel en bos. Op de laagste plekken vind je een prachtig kleurenpalet van mossen, korstmossen en algen. De duindoornstruiken staan wat hoger en droger. De duindoorn kent mannelijke en vrouwelijke struiken, je ziet ze in groepen bij elkaar staan. Alleen de vrouwelijke struiken dragen in het najaar bessen, die veel vogels aantrekken. Die feloranje bessen zitten vol met vitamine C. Grote zwermen kramsvogels en koperwieken komen hier in de herfst op krachten voor hun lange trektocht naar het warme zuiden.

Al sinds 1934 leveren de Oostduinen het zuiverste drinkwater voor de bevolking van Goeree-Overflakkee. Tegenwoordig gebeurt dat zeer zorgvuldig, onder strikte voorwaarden, met oog voor de natuur en onder nauwgezet toezicht van de Provincie Zuid-Holland. Bij een zorgvuldige aanpak kunnen drinkwaterwinning en actief natuurbeheer prima samengaan. Op zonnige dagen gonst het hier van de insecten en waait een kruidige geur van wilde tijm je tegemoet. Vanaf eind mei staan de roze orchideeën uitbundig in bloei. Let ook op bijzondere, petieterige duinplantjes als dwergvlas, dwergbloem en krielparnassia.

De zandhagedis, die zich op open, zanderige plekken in het zonnetje koestert, is hier de laatste jaren niet meer gezien, maar hij komt op Goeree nog wel voor en zal zich hopelijk bij een goed duinbeheer herstellen. Dit waterwingebied hoort tot de mooiste, soortenrijkste en meest afwisselende duingebieden in ons land. Sinds 2005 is het beheer van de Middel- en Oostduinen overgedragen aan Natuurmonumenten. Waterbedrijf Evides blijft verantwoordelijk voor de drinkwaterwinning.

4.    Veerooster

Loop voorzichtig over het veerooster. Vanaf dit punt maak je tijdens de het wandelen kans op een ontmoeting met de blonde Charolaisrunderen die hier ’s zomers grazen. Er lopen zo’n 100 koeien van een boer uit de buurt. Zij helpen mee om het duinlandschap open en afwisselend te houden. Ze trappen ook kale plekken in de grond waar dan kleine plantjes kunnen kiemen. De koeien zijn vriendelijk, maar je moet ze beslist niet aaien of voeren. Houd afstand, ga vooral niet tussen een moeder en haar kalf staan en, heel belangrijk, houd de hond aan de lijn.

Duinbeheer is maatwerk. Niet alleen lopen hier al bijna 25 jaar lang grote grazers, maar daarnaast wordt elk jaar 15 hectare kwetsbaar grasland gehooid. Natte duinvalleien worden van tijd tot tijd geplagd om de dikke, opgehoopte prutlaag af te voeren en het grondwater weer dicht aan de oppervlakte te brengen om planten die van natte voeten houden te plezieren. Poelen en drinkwaterputten worden zo nu en dan opgeschoond. Zo wordt op allerlei manieren hard gewerkt om de verruiging van de duinen tegen te gaan. En met succes, er staan hier nu weer bijna evenveel bijzondere plantensoorten als in 1940.

In de ondiepe meertjes poedelen zilverreiger en lepelaar. Boven het water zweven de wonderlijkste insecten, zoals de platbuik en de tangpantserjuffer. Op zwoele zomeravonden kwaken de kikkers je tegemoet.

5.    Poeltjes en meertjes

De vele poelen en meertjes in het duingebied zien er heel natuurlijk uit, maar ze zijn door mensen gegraven. Het zijn vloeivelden. Grondwaterwinning kan leiden tot verdroging van de duinen, maar in de Oostduinen is de grondwaterwinning gestaakt. Als grondstof voor de drinkwaterwinning wordt nu zoet water opgepompt vanuit het Haringvliet.

6.    Pompstation

Het wordt voorgezuiverd bij het pompstation van Evides te Ouddorp, aan de zuidzijde van het terrein en vervolgens door het duingebied geleid. Daar ondergaat het water een natuurlijk zuiveringsproces, het komt op smaak en op temperatuur. De oorspronkelijke rechte, strakke drinkwaterkanalen (‘infiltratiekanalen’) zijn in de jaren 90 opnieuw ingericht. Ze zien er nu natuurlijker uit. Naast kikkers en padden trekken ze heel veel vogels aan. Her en der in het terrein zie je de putdeksels en de groen gecamoufleerde koepels waarin de waterpompen hangen. Het dennenbosje in het terrein wordt geleidelijk omgevormd naar een natuurlijker, gemengd bos met meer loofhout.

7.    De Enden

Het slot van de wandeling door de Oostduinen voert langs een lange, smalle akker aan de voet van het duin. Dit is natuurontwikkelingsgebied de Enden. De lichte, zavelige grond en de beschutte ligging maakten deze akker zeer geschikt voor de teelt van vroege aardappelen, maar voor de omringende natuur was die teelt nadelig. De diepe sloot langs de akker vangt veel kwelwater af. De laatste aardappels en bloembollen zijn in 2006 geplant. 

8.    Middelduinen

Ten zuiden van de Enden liggen de Middelduinen, een kwetsbaar, middeleeuws natuurgebied, afgesloten voor publiek om verstoring van vogels en zoogdieren te voorkomen. Vanaf fiets- en wandelpaden is het gebied wel goed te overzien.

9.    Uitkijktoren

Op de hoek van de Oosterweg en de Vrijheidsweg is een groot parkeerterrein. Enkele honderden meters verderop biedt de uitkijktoren op het duin een weids uitzicht over strand en zee, duinen en polders. Het omringende struweel telt soorten als duindoorn, vlier, soms meidoorn en braam. ’s Zomers zit het vol kleine vogeltjes, zoals roodborst, nachtegaal, fluiter en fitis.

10.    De Zeester

Nog een paar honderd meter verderop ga je bij Strandcafé de Zeester het strand op. Sla rechtsaf, richting Kwade Hoek. Nergens kun je beter uitwaaien dan op het strand. Langs de vloedlijn zie je de zilverpleviertjes meerennen met de golven. Ook de zeehonden doen het langs deze kust de laatste jaren weer uitstekend. Ze nemen elk jaar in aantal toe. Op de zandplaten zitten ze soms met tientallen bij elkaar. Ze komen tot vlak onder de kust en zwemmen soms nieuwsgierig met een badgast mee.

11.    Strandopgang

Na ongeveer een half uur kom je voorbij de strandopgang van het waterwingebied, die je niet moet nemen. Vrij snel daarna begint het strand van karakter te veranderen. De rechte, strakke kustlijn en het rechte, brede strand maken plaats voor een grillige jungle van met helm begroeide jonge duintjes en stroomgeulen, waarin de opkomende vloed schuimend zijn weg zoekt. Je vindt hier de prachtigste schelpen: ontelbare massa’s kokkels, strandschelpen en zwaardschedes. En elke schelp is uniek. Op dit jonge strand krioelt het van de vogels. Pas op voor verstoring. Er broeden visdiefjes en sterns, plevieren en kluten. Scholeksters zitten soms bij duizenden op een rijtje langs de waterlijn.

De golven voeren ook veel vuil en afval aan. Soms vind je een mooie fles. Zit er misschien een geheimzinnig briefje in? Regelmatig worden hier grote opruimacties gehouden, vooral in het voorjaar, na het stormseizoen.

Na een strandwandeling van ruim een uur, ongeveer 4 kilometer, voert de wandelroute door een duinvallei langs de Kwade Hoek. Links ligt het langzaam begroeide strand met veel zeekraal en zeeaster. De zeekraalvelden worden vanwege hun rode herfstkleur wel de "Zeeuwse heide" genoemd. Let op de jonge duintjes. Zulke spontane duinvorming vindt elders in Nederland alleen maar op de Wadden plaats. Aan je rechterhand ligt de Grote Vallei, een brede slufter. De zee dringt diep in dit landschap door. Er zijn jonge duintjes en uitgestrekte zeekraalvelden.

12.    De Stuifdijk

De smalle opening in de Stuifdijk wordt de komende jaren verbreed, zodat het zoute zeewater het landschap achter de stuifdijk kan overstromen en nog meer dynamiek ontstaat. Waterschap Hollandse Delta biedt ruimte voor dit ‘dynamisch kustbeheer’. Daarbij blijft de veiligheid gewaarborgd omdat de eigenlijke waterkering een eind landinwaarts ligt. Op deze grens van zout en zoet vind je een heel bijzondere natuur, die in Nederland zeldzaam is. Hoge laarzen zijn hier geen luxe. Verderop begint een houten vlonderpad. Je vindt hier allerlei bijzondere zoutwaterplanten, zoals blauwe zeedistel, zeewolfsmelk, schorrezoutgras, zeekraal, zeebies en strandduizendguldenkruid.

13.    Drinkpoel

In de kreken zie je kluten en lepelaars op zoek naar voedsel. De drinkpoel voor het vee is in de winter van 2005 uitgebaggerd. Daarbij werd een oude strekdam ontdekt. Blijkbaar lag hier vroeger de kustlijn, sindsdien is het land wel een kilometer verder opgeslibd. Je keert terug naar parkeerterrein de Kwade Hoek (1) en slaat linksaf de Oostdijkseweg in, richting Stellendam.

14.    Oostdijk

Aan je rechterhand ligt Polder Oostdijk, deels in beheer bij Natuurmonumenten. Deze graslanden heten Waternest, omdat ze door het vele kwelwater dat hier aan de duinrand omhoog komt altijd vochtig zijn. Boeren hadden last van deze natte gronden. Nu wordt het grasland twee keer per jaar gehooid om het verder te verschralen. Dankzij dat hooibeheer krijgen allerlei zeldzame planten, die van brak kwelwater houden, een kans. De polder maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur.

15.    Vogelkijkhut

Vanaf de Stellingweg, een kronkelend, bijna middeleeuws weggetje, dat langs de duinrand slingert, voert een wandelpad naar de vogelkijkhut. Die biedt een panoramisch uitzicht over het vlakke, lege land rondom, over het Haringvliet en het eiland Voorne. Er staat een verrekijker opgesteld. Infopanelen tonen plaatjes van veel voorkomende vogels en herkenningspunten in het landschap.

’s Winters kun je hier duizenden eenden en ganzen bespieden. Vooral brandganzen en grauwe ganzen zijn talrijk. Vaak jaagt hier ook de bruine kiekendief laag over het land. ’s Zomers broeden hier allerlei weidevogels, maar ook veel vogels die elders broeden, komen hier voedsel zoeken, zoals aalscholvers, lepelaars en zilverreigers, die broeden in Voornes Duin.

16.    Melkput

Links zie je de melkput. Dit gors wordt al tientallen jaren begraasd. Er lopen melkkoeien van een boer uit de buurt. Zij houden het gras kort, zodat het aantrekkelijk blijft voor grutto’s, kluten en tureluurs. De koeien worden ’s morgens om half negen gemolken, trekken dan met de zon mee door de kwelder en staan klokslag half vier weer braaf bij de melkput. Het natuurgebied staat in open verbinding met de zee, soms staat het hier flink onder water. In de Tweede Wereldoorlog liep hier beneden een spoorlijntje om bouwstoffen aan te voeren voor de bouw van de vele bunkers. De meeste zijn inmiddels afgebroken. In de overgebleven bunkers houden verschillende soorten vleermuizen ’s winters, als er geen insecten zijn, hun winterslaap.

De wandeling voert verder over de duinkam, met rechts het dichte duinstruweel en links fantastische vergezichten over gorzen en slikken, water en rietlanden. Let op de zandplaten bij laagwater, misschien liggen er zeehonden op.

17.    Visafslag

Vanuit het duin daal je geleidelijk af naar een strandje. Bijna aan het einde van dit strandje ga je rechtsaf de asfaltdijk op. Aan de linkerhand zie je de haven met de visafslag. Hier is een visrestaurantje gevestigd. Er is ook een grote parkeerplaats.

18.    Zandwinning

Aan de overkant ligt het Kiekgat, een voormalige zandwinning die zich ontwikkeld heeft tot een fantastisch natuurgebied. Het paadje naar de vogelkijkhut begint een eind verderop, bij de brug over het Zuiderdiep.

Vanaf de visafslag wandel je terug over de asfaltdijk, die eindigt bij een poortje. Van daar voert een wandelpaadje dwars door het geurige duinstruweel.

19.    Havenhoofd

Na zo’n anderhalve kilometer sla je linksaf naar het schilderachtige gehuchtje Havenhoofd. In de Tweede Wereldoorlog werd het met de grond gelijkgemaakt en daarna in één stijl weer opgebouwd.

20.    Nieuwendijk

Via de Nieuwendijk, een fraaie bloemdijk in beheer bij Natuurmonumenten, keer je terug naar Parkeerterrein de Kwade Hoek (1).
Gefeliciteerd met deze sportieve prestatie!

 

Adressen

VVV Ouddorp
Bosweg 2
3253 XA Ouddorp
T (0187) 68 17 89

 

Excursie-informatie Natuurmonumenten
Kijk in de activiteitenkalender of bel met onze Ledenservice op T (035) 655 99 55.

 

Bezoekerscentrum de Grevelingen
De Punt 4
3253 MC Ouddorp
T (0187) 68 23 46
www.grevelingen.nl

 

Vereniging Natuurmonumenten
Ledenservice T (035) 655 99 11