Strand en duin beter beschermd

Wat begon als een kleine actie – het streven was om vijfduizend mensen te mobiliseren – zette heel Nederland in beweging en leidde zelfs tot een bestuurlijk nieuwe aanpak. ‘Bescherm de kust’ mag gerust een succes worden genoemd. Uiteindelijk tekenden ruim 100.000 mensen een petitie om strand en duinen beter te beschermen.

Het begon allemaal toen Natuurmonumenten zich drie jaar geleden zorgen begon te maken over de toenemende (vooral recreatieve) bebouwing op de Zuidwestelijke delta. Om tegenwicht te bieden riepen we mensen op om baywatcher – bewaker van het strand – te worden in de hoop zo enkele duizenden kustliefhebbers te mobiliseren.

Een jaar later echter besloot toenmalig minister Schultz van Haegen opeens om de regels voor bebouwing langs de kust te versoepelen. Heel Nederland stond op zijn kop. Zee en strand, openheid en einder, liggen niet alleen Natuurmonumenten, maar nagenoeg iedereen na aan het hart. De actie kreeg een enorme schwung en in korte tijd schaarden ruim 100.000 kustliefhebbers zich erachter. Twee maanden na de verruiming trok Schultz van Haegen haar plannen alweer in en werd er besloten tot overleg met alle gemeenten, recreatieondernemers, provincies en Natuurmonumenten.

Het resultaat was het Kustpact, een bindende overeenkomst over waar wel en waar niet mag worden gebouwd. Ongeschonden blijft ongeschonden; alleen daar waar nu al bebouwing staat, mag eventueel nog verder worden bebouwd. Aan de provincies om de afspraken ruimtelijk uit te werken. Natuurmonumenten houdt hierbij de vinger aan de pols. Drie belangrijke kustprovincies – Zeeland, Zuid- en Noord-Holland – hebben het pact inmiddels naar tevredenheid uitgewerkt.

Rondom de kustperikelen organiseerden we drie streekconferenties; bijeenkomsten van burgers, bestuurders, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen. Zij gingen de discussie aan over zorgen, wensen en mogelijkheden hierin samen te werken. Dat leidde tot nieuwe initiatieven. Plannen die niet door Natuurmonumenten, maar door de conferentiedeelnemers (soms wel met ondersteuning van ons) werkelijkheid werden en worden.

De streekconferenties – een novum binnen onze organisatie – blijken een succes. Ook die in Eemland, de Graafschap en Tilburg/Loon op Zand trokken honderden belangstellenden.

Zeker niet onvermeld mag blijven de grote rol die de ledenvertegenwoordigingen (ledencommissies) van de kustprovincies bij het beschermen van de kust hebben.  Zo wist de ledencommissie Friesland, in nauwe samenwerking met  bewonersorganisaties en beheereenheden, de proefboringen vanaf Schiermonnikoog van tafel te krijgen en was de ledencommissie  Zeeland nauw betrokken bij het uiteindelijke verbod op de bouw van een kolossaal vakantiepark bij het Veerse meer.

In het beheer kreeg het behoud van het kenmerkende kustlandschap een impuls met grote herstelprojecten in Voornes Duin en Zuid-Kennemerland. De enorme opslag van struweel en vergrassing – beide het gevolg van de stikstofverontreiniging uit landbouw, industrie en verkeer – is op grootschalige en overtuigende manier aangepakt. De blonde duinen zijn terug, roodborsttapuit en boomleeuwerik broeden weer en de duingraslanden bloeien ouderwets.

Het Kustpact, onze zorgen over de kust, zijn kenmerkend voor onze visie verder te willen kijken dan de eigen terreinen. De reden hiervoor ligt niet alleen in onze maatschappelijke inbedding, maar ook uit bezorgdheid over de biodiversiteit buiten de natuurgebieden. Binnen de gebieden gaat het grosso modo goed; erbuiten is het veelal misère. Het platteland is vaak kaal en leeg, lucht, grond en water zijn overbemest, het landschap verschraalt door het verdwijnen van (kleine) landschapselementen en zo zijn er nog tal van problemen op te noemen.

Natuurmonumenten wil ook actief dit buitengebied mee-beschermen. Zo boden we een – door ruim 100.000 mensen – ondertekende petitie ‘Red onze insecten’ aan aan minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, en protesteerden we samen met de omgeving succesvol tegen de bouw van een megastal nabij de Kampina (NB). Een eerdere actie met omwonenden tegen de bouw van een megastal bij landgoed Hackfort bij Vorden (Gld) leidde ertoe dat het plan volledig van tafel is gegaan.