Wandelen

Holland op z'n mooist: Hackfort

Holland op z'n mooist: Hackfort

4.1 km

Waar

Hackfort

Wandelen

Holland op z'n mooist: Hackfort

Kom genieten en laat je inspireren door het prachtige landschap op landgoed Hackfort zoals de schilders van de Haagse School dat rond 1900 deden.

In de zomermaanden schilderden de kunstenaars van de Haagse School het liefst in de vrije natuur, oftewel ’plein-air’. Industrieel gefabriceerde verf in makkelijk mee te nemen tubes maakte het vanaf de 19de eeuw mogelijk om naast tekeningen ook snelle studies in aquarel of olieverf te maken. Dit resulteerde in zowel simpele compositieschetsen als uitgewerkte detailstudies van bomen, planten en vee. Notities over compositie en kleur dienden als geheugensteuntje voor in het atelier, waar de schilders hun tentoonstellings-schilderijen uitwerkten. Later zouden zij ook hun plein-air schetsen inzenden voor exposities.

In die tijd was er een toenemende waardering voor de natuur in eigen land. Dat uitte zich in de oprichting van Natuurmonumenten in 1905.

Deze route is onderweg niet bewegwijzerd. De route-aanduidingen zijn schuingedrukt in onderstaande beschrijving.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Parkeerplaats Baakseweg: Toon op kaart

Aanrijdroute auto

Rijd vanuit Zutphen via de N319 richting Winterswijk/Doetinchem. Ga op de rotonde rechtsaf en na 1,5 km naar links. Parkeerplaats Hackfort is tegenover ingang oprijlaan Baakseweg 5.

Aanrijdroute openbaar vervoer

Reis met de trein naar station Zutphen of station Vorden, neem van daar af buurtbus 193 naar bushalte Kasteel Hackfort.

De route

 Startpunt

1Kasteel Hackfort

Voorbij de watermolen zie je links het imposante kasteel Hackfort. In 1400 stond hier al een huis tot ‘Hacforden’, compleet met voorburcht en slotgracht. Het huidige kasteel is van later datum. In het gebouw rechts van het kasteel bevonden zich vroeger de tuinmanswoning, oranjerie en het koetshuis.Het kasteel is particulier bewoond en daarom niet toegankelijk, met uitzondering van de Westerholtzaal. In deze zaal organiseert Natuurmonumenten regelmatig culturele activiteiten zoals kasteelconcerten. Zie de Activiteitenkalender op Natuurmonumenten.nl 

Kasteel Hackfort

2Watermolen

Taco Mesdag schilderde de watermolen van Hackfort rond 1890. Maar zo ziet de molen er helemaal niet uit! Een beetje sjofele houten opbouw op een eenzame plek ik het bos. De vondst van een oude ansicht van de molen van Hackfort neemt alle twijfel weg. Dezelfde versleten houten opbouw, het bruggetje, de schuimende beek, tot aan de vertakte boom achter de brug toe.Een verdwenen watermolen? Al eerder stonden er bij het kasteel een watermolen en een oliemolen, die de tand des tijds niet hebben doorstaan.De stenen watermolen van Hackfort is gebouwd rond 1700. Iedere zaterdag is de watermolen in bedrijf. Meestal voor het malen van graan, maar de molenaars kunnen de molen ook ombouwen om brandhout te zagen. De molen werkt op kracht van het water uit de Baakse Beek.Met een beetje geluk ontdek je de grote gele kwikstaart of ijsvogel langs de Baakse Beek. 

Watermolen
Watermolen
Watermolen

3Moestuin met boomgaard

Een pareltje is de Hof van Hackfort. De historische moestuin waar vroeger al groentes, fruit en bloemen werden geteeld voor de adellijke kasteelbewoners. Een groot deel van de opbrengst van de tuin blijft nog altijd op het landgoed. Het komt rechtstreeks op tafel in de naastgelegen brasserie Keuken van Hackfort, gevestigd in het voormalige koetshuis.Natuurmonumenten herstelde de tuin onlangs in haar oude glorie. Er groeien weer (bijna) vergeten groentes als aardpeer, snijbiet, palmkool en kardoen naast een rijke verzameling keukenkruiden en kleurige bloemen als de Oost-Indische kers van Adriaan Boer. De tuin is dagelijks te bezichtigen en is wellicht inspiratiebron voor je eigen moes- of kruidentuin. Een groep vrijwilligers onderhoudt de tuin en is woensdags aanwezig.Loop je iets verder, dan zie je achter de herstelde tuinschuur de hoogstamboomgaard. In 2005 plantte Natuurmonumenten hier 55 appel - en perenbomen aan van oudhollandse, streekeigen rassen.En rond 1900? In de 19de eeuw was de kleinschaligheid van veehouderij en groenteteelt pure noodzaak. Aan het einde van de 19de eeuw groeiden de steden in hoog tempo. Om alle monden te voeden was voldoende groente, fruit, zuivel en vlees nodig. De tuinders verbouwden hun sla of aardappelen net buiten de stad, om het vers aan te kunnen leveren. Jacob Maris legde in 1878 De slatuintjes bij Den Haag vast. Zijn schilderij toont de tuinderijen aan de rand van de stad. En de gewassen in Tuin met kolen aan de zoom van Velzerbos (1888) van Jacobus van Looy lijken ook niet alleen bestemd voor eigen gebruik.De kunstenaars van de Haagse School beleefden de aanzet naar het grootschalige boerenbedrijf. Door de komst van de stoomtrein kon bederfelijk groente en fruit snel over grote afstand worden vervoerd. De tuintjes van Maris werden verzwolgen door de grote stad. Boeren en tuinders zetten hun bedrijven verder in de provincie voort; groter, sneller, moderner.Kom na je bezoek aan de Hof of Keuken terug bij het informatiepaneel, hier buigt de route af. Iets verderop buigt de route af naar links en loop je langs het vijvertheater.

Moestuin met boomgaard
Moestuin met boomgaard
Moestuin met boomgaard

4Boerenland met koeien

Voorbij de boomgaard loop je langs een meidoornhaag. Vanwege zijn dorens, een voorloper van prikkeldraad. Veel kleine vogels vinden hier een veilige plek om te nestelen. Je loopt nu langs de akkers en weiden van de boerderijen die vroeger eigendom waren van de kasteelheer. De pacht moesten de boeren soms in natura betalen. Natuurmonumenten verpacht een groot deel van de akkers en weiden van Hackfort aan biologisch werkende boeren.Icoon in het Hollandse landschap is de koe. Ook in de schilderijen van de Haagse School zijn koeien prominent aanwezig. Zoals Koeien in polderlandschap van Gerard Bilders.Tijdens de wandeling over landgoed Hackfort ontmoet je het dier op z’n mooist: grazend in de kasteelweide, liggend rondom kasteel Hackfort, of in de schaduw van een bomengroep. De koeien die op Hackfort grazen zijn roodbonte MRIJ runderen. Vervolg de route langs de klinkerweg en sla links af.

Boerenland met koeien
Boerenland met koeien

5Knotwilgen en mooie luchten

Als afscheiding van de weide zie je hier een rij knotwilgen staan, zoals Jan Hendrik Weissenbruch deze vastlegde in zijn schilderij Weide met knotwilgen bij avond. Je ziet de jonge wilgentakken, de zogeheten pruiken, op de knot groeien. De koe kan net niet bij de jonge sappige loten. Het illustreert het principe en nut van knotbomen: houtoogst. Het hout werd gebruikt voor allerlei doeleinden, voor vlechten van manden tot het maken van hekken, voor oeverbeschoeiing en stookhout.Uitspraak WeissenbruchIn de werken van Jan Hendrik Weissenbruch en Willem Roelofs spelen de luchten boven het landschap steeds meer een belangrijke  rol. Deze schilderijen kenmerken zich door een lager standpunt en indrukwekkende wolkenlucht, zoals Grazende koeien bij Doesburg en Koeien onder bomen van Willem Roelofs.Een uitspraak van Weissenbruch: ‘de lucht op een schilderij, dat is een ding! Een hoofdzaak! Lucht en licht zijn de groote toovenaars. De lucht bepaalt het schilderij. Schilders kunnen nooit genoeg naar de lucht kijken. Wij leven van licht en zonneschijn en gaan met ons palet door de droge buien’.Kijk je vanaf dit punt richting westen dan heb je kans op mooie luchten boven landgoed Hackfort. Als je een laag standpunt inneemt, maak je in gedachten zo je eigen schilderij naar voorbeeld van de Haagse School. 

Knotwilgen en mooie luchten
Knotwilgen en mooie luchten
Knotwilgen en mooie luchten

6Bloemrijke weides

De knotwilgen waren niet de enige houtleveranciers in het boerenland. Aan de rechterkant zie je een geriefbosje. Eeuwenlang leverden dergelijke bosjes het broodnodige stookhout voor de bewoners van het landgoed. Zoals ook de houtwallen en de singels op het landgoed. Die natuurlijk net als de meidoornhagen dienden als perceelgrenzen. Anton Mauve’s Een boer met hout lijkt bundels hakhout te vervoeren, wellicht afkomstig van een geriefhoutbosje. Op een aantal locaties voert Natuurmonumenten weer het voormalige hakhoutbeheer uit.De Bonte WeiDe vochtige weides kleuren hier in het voorjaar paars met pinksterbloemen, de waardplant van het oranjetipje. Een beeld dat doet denken aan het Verkade-album De Bonte Wei, van Jac.P.Thijsse. Die net als de schilders van de Haagse School de natuur in trok, maar dan met botaniseertrommel en schetsboek. Een bonte wei als in die tijd, met een afwisseling van droge en natte stukken, grassen en bloemen, met diverse kleuren groen. Weilanden rijk aan bloemen en insecten, zoals op de Klaverbloemen van Jacobus Van Looy. Vervolg de route en ga verop eerste weg linksaf (=in bocht naar rechts). Het pad buigt verderop af van het klinkerpad . Steek verderop de sloot over en vervolg het pad dwars door het weiland.

Bloemrijke weides
Bloemrijke weides
Bloemrijke weides

7Bomengroep

Zoals op Oude eik aan bosrand van Barend Cornelis Koekkoek, kunnen koeien gedurende de zomermaanden verkoeling vinden in de schaduw onder de groep eiken hier rechts in dit weiland. De geelgors leeft hier en broed op Hackfort. In de zomer heb je kans op het zien en horen van deze prachtige vogel waarvan het deuntje doet denken de eerste tonen van de vijfde symfonie van Beethoven. Het mannetje hoor je vaak zingend in haag of houtwal, of andere hoge zangplek. 

Bomengroep
Bomengroep

8Bolle akkers

Links en later rechts van het pad zie je verschillende akkers die veel hoger liggen dan hun omgeving. Door eeuwenlange bemesting met een mengsel van schapenmest en heideplaggen raakten deze akkers of essen vanzelf opgehoogd. Ze worden bolle akkers genoemd. Op de akker links wordt wisselteelt toegepast: 4 jaar verbouw van verschillende soorten granen en 2 jaar gras met klaver. Tijdens de akkerteelt zie je hier bloei van akkerbloemen met voornamelijk gele ganzebloem en een enkele korenbloem, kamille en klaproos. Op de overige akkers teelt van rogge met als akkerbloemen voornamelijk blauwe korenbloem. Steek je de weg over en vervolg je de route. Iets verderop doemt het kasteel weer op en heb je zicht op zorgboederij het Hofhuis. De bewoners werken bij de Vijfsprong, waar ze allerlei werkzaamheden uitvoeren in de tuin, de boerderij en op de akkers. In het zicht van het kasteel buigt de route naar rechts. Via een bruggetje verderop kom je weer terug in de parktuin van het kasteel.

Bolle akkers
Bolle akkers

9Koeien in het water

Waar zal Johannes Bilders zijn Avond op Hackfort hebben vastgelegd? Een koe in het water is nu een opmerkelijk gezicht. Mogelijk herken je een plek op de route die de sfeer van deze verbeelding weergeeft. Zoem ook even in op de Hackfortsche Beek, mogelijk zie je over het water scherende waterjuffers op zoek naar voedsel of op de waterplanten waar ze eitjes afzetten.

Koeien in het water
Koeien in het water

10Tot slot

Naar huis of... De route buigt hieraf naar de parkeerplaats. Wil je nog een bezoek brengen aan de molen, Hof of Keuken van Hackfort sla dan het pad in richting de beek en de molen. DorsmolenhuisjeDirect naast de parkeerplaats zie je een klein gebouw, het is een zogenaamd dorsmolenhuisje. Stalling voor de dorsmolen van de boerencoöperatie. Op zondag kun je een kijkje nemen in deze gerestaureerde schuur. Holland op z’n mooist. De schilderijen van de Haagse School in het echt bekijken? Kom naar de tentoonstelling in het Gemeentemuseum Den Haag: ruim honderd schitterende werken. Prachtige landschappen rond 1900, op unieke wijze weergegeven door schilders van de Haagse School. Met werken van Mesdag, Weissenbruch, Mauve, Bilders, Roelofs en vele anderen. Vanaf 4 april t/m 30 augustus 2015.

Hackfort

Wat wij hier doen

Hackfort, een bloeiend landgoed

De laatste baron en zijn zussen bleven allen kinderloos. Zij lieten het landgoed na aan Natuurmonumenten zodat het bijeen zou blijven en zou worden bewaard. Samen met boeren, ondernemers en vrijwilligers zorgen we er nu voor dat de prachtige eenheid van kleinschalig landschap en historische gebouwen behouden blijft. Rond het kasteel en in het parkbos hebben we honderdduizenden bolletjes geplant. Zo kan iedereen in het voorjaar genieten van krokussen, lenteklokjes, sneeuwklokjes, bosanemonen en kievitsbloemen.

4.1 km

Holland op z'n mooist: Hackfort