Wandelen

Wandelroute Kerkpad Kampina, bij Boxtel

Wandelen

Wandelroute Kerkpad Kampina, bij Boxtel

Struin door een voormalige productiebos, speur naar de ijsvogel langs de Beerze en ontdek waarom deze route de naam Kerkpad draagt. Houd tijdens het wandelen de bruine pijltjes in de gaten of download de app Natuur routes. Daarin vind je meer dan 250 routes door heel Nederland!

Bezoekersinformatie

Bereikbaarheid

De route

 Startpunt

1Heilige paden

Op de oude kaart (foto) kun je een historische padenstructuur ontdekken. Candidus ten Brink kocht hier in 1847 namelijk heidegebied om er een houtplantage van te maken. Voor het aan- en afvoeren van de bomen, liet hij rechte paden aanleggen, zodat het makkelijker was om in percelen te werken. Candidus was een zeer gelovig man en hij gaf de grotere paden (dreven) de naam van heilige vrouwen: Melanie, Maria en Niana (Anna).

Het gebied waar je zometeen doorheen wandelt, behoort gelukkig alweer tientallen jaren tot natuurgebied Kampina. De cultuurhistorie van het gebied is mede door de lanen zichtbaar gebleven, maar dat de natuur in al die jaren de ruimte heeft gekregen, ook dat is duidelijk te zien op deze route! Veel wandelplezier.

Kerkpad Kampina
Heilige paden

2Dophei en veenmos

Als je goed oplet, zie je dat je over een voormalige afvoersloot wandelt. Deze sloot zorgde ervoor dat water snel afgevoerd werd en de voormalige landbouwenclave De Hoge Hei droge voeten hield.

Toen deze landbouwenclave verdween, sloot Natuurmonumenten de sloot af. Hierdoor blijft het water op de Kampina. Zo kunnen we een klein deel van de verdroging in dit gebied tegengegaan.

En je ziet dat plantensoorten als de gewone dophei en veenmos weer een kans krijgen! Gewone dophei vind je in natte gebieden, struikhei groeit juist op drogere gronden.

gewone dopheide
Dophei en veenmos

3Kerkpad

De meeste wandelaars gaan voor hun plezier op pad. En dan meestal met mooi, in ieder geval droog weer. Maar denk je eens in hoe dat honderden jaren geleden was. Vanaf 1600 liepen de bewoners van landbouwenclave Balsvoort namelijk al elke zondag door weer en wind over dit pad om naar de kerkdienst in Boxtel te gaan! Dit was een tocht van ongeveer vijf kilometer.

Met die geschiedenis in gedachten kreeg deze route dan ook de toepasselijke naam: Kerkpad.

4Grazende runderen

Je kunt het op meerdere plekken goed zien. Grote vlakten met pijpenstrootje. Deze snelgroeiende grassoort verdringt de heide op de Kampina. Het gras groeit zo snel, dankzij de stikstof die vrijkomt door landbouw, industrie en verkeer en in de natuur terechtkomt.

Om dit tegen te gaan, zet Natuurmonumenten drie middelen in. Op de Kampina grazen Brandrode runderen en het Franse vleesras Blonde d’Aquitaine. Zij grazen het pijpenstrootje weg en heideplanten krijgen weer de kans te groeien en in augustus en september prachtig paars te bloeien. Er loopt een schaapskudde, met herder, door het gebied. Die zetten we gerichter in met het grazen. Tot slot plaggen we stroken op een aantal plekken, de heide komt ook daar weer naar boven! 

Kampina
Grazende runderen

5Oude plantage

En dan kom je ineens in een ander landschap terecht. Het naaldbos waar je nu doorheen wandelt, is een overblijfsel van een naaldhoutplantage uit de 19e eeuw. In 1847 kocht Candidus ten Brink heidegebied op om er een plantage van te maken. Toen de familie Van Tienhoven het gebied kocht, gingen zij verder met een deel van die houtplantage. 

Je vindt in dit bos allerlei soorten naaldbomen: coniferen, grove dennen, sparren en ook de douglas. Van al deze naaldbomen werden diverse soorten meubels gemaakt of werden ze voor andere doeleinden gebruikt. De familie Van Tienhoven, één van de grondleggers van Natuurmonumenten, heeft zich later vooral toegelegd op het behoud van het heideareaal. Zij zetten toen de houtproductie stil.

Kerststruik

Tussen alle naaldbomen vind je hulst. Voor veel mensen zijn de hulsttakken onlosmakelijk verbonden met de klassieke kerststukjes. Maar hulst komt dus ook hier in de natuur voor en dan vooral in oude bossen van minstens 150 jaar oud. Het blad van een jonge hulststruik heeft scherpe randjes om zich tegen natuurlijke vijanden te beschermen. Planteneters bijten liever in een ander groen blaadje. Oudere hulst heeft bovenaan gladdere blaadjes, omdat bescherming op die hoogte niet meer nodig is.

Hulst bloem
Oude plantage

6Huize Kampina

Een mooie witte woning doemt op in het bos. Welkom bij Huize Kampina! Het huidige huis ziet er bijna net zo uit als het eerste huis, dat in 1944 door de Duitsers werd vernietigd. Kijk maar op de foto, die is uit 1927.

Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd het huis herbouwd voor de toenmalige boswachter Van Ham. Bijna 50 jaar lang diende het als boswachterswoning. Halverwege de jaren negentig ging de boerderij in de verhuur. In 2008 is het in erfpacht verkocht. Dit houdt in dat de grond nog steeds in eigendom is van Natuurmonumenten. Dat maakt het woongenot in deze omgeving er voor de bewoners niet minder om!

Huize Kampina 1927
Huize Kampina

7Stakenfase

Een bos ontwikkelt zich en kent daarin een aantal fasen. Je staat nu in een berkenbos dat zich in de stakenfase vindt. De boomkronen en zijtakken raken elkaar en zitten elkaar steeds meer in de weg. Een langzame strijd wordt straks duidelijk zichtbaar. De ene berk is gezonder en sterker dan de ander en groeit daardoor sneller. Zwakkere bomen leggen het loodje.

Door de jaren heen vindt er dus een natuurlijke selectie plaats en dat is precies zoals het hoort. De sterke bomen maken bijvoorbeeld de lucht schoon, verspreiden hun zaden en bieden ruimte om te nestelen; de dode bomen zijn een ideale plek voor paddenstoelen, mossen en insecten. Wat er ook gebeurt, alles in de natuur heeft een functie!

Berkenbosje op een grijze dag op het Holtihgerveld bij Havelte
Stakenfase

8Beek de Beerze

Het beekje de Beerze stroomt dwars door de Kampina. Doe je ogen dicht en luister naar het stromende water; het is altijd in beweging. Het kronkelt en stroomt langs omgevallen boomstammen die begroeid zijn met mos en ander jong leven. Het geeft de plek een ongeschonden en rustieke uitstraling, alsof hier geen mensenhanden aan hebben gezeten. En dat klopt ook wel!

Want waar buiten de Kampina de Beerze rechtgetrokken werd voor de landbouw, liet Van Tienhoven de Beerze ongemoeid! De invloed van de mens is overigens wel te zien langs de Beerze. Daar vind je aan weerszijden van het verhoogde pad populieren, die hier vroeger zijn geplant. Vroegere bewoners gebruikten dit pad om naar Lennisheuvel te lopen, maar de Beerze stroomde vaak over, waardoor het pad onder water stond en slecht zichtbaar was. Om te voorkomen dat wandelaars in de verraderlijke stroming terecht kwamen en verdronken, markeerde men het pad aan weerszijden met populieren. Op deze manier bleven ze op het rechte pad!

Blauwe flits

Juist de ijsvogel houdt wel van deze beekjes. Bijzonder aan deze visser is dat hij tijdens het vliegen niet de kortste weg kist, maar ook tijdens zijn vlucht de loop van de beek volgt. 

ijsvogel
Beek de Beerze

9Jeneverbes

Vroeger groeide de jeneverbes hier volop op de zanderige bodem. Het was een ideale struik voor mens én dier. Vogels vlogen af en aan voor de besjes, het was een mooie schuilplaats voor kleine zoogdieren en de mensen brachten er hun gerechten en dranken mee op smaak. De sterke drank jenever dankt zijn naam aan deze struik. Maar net als de heide, heeft ook de jeneverbes last van het pijpenstrootje. De struik wordt er door overwoekerd en verdrongen.

Leonardo da Vinci

In de middeleeuwen werd de jeneverbes als een symbool van kuisheid gezien. Wanneer je op een schilderij uit die tijd een jeneverbes ziet, dan is dat niet toevallig. Het is meestal een verwijzing naar de persoon op het doek, meestal een dame. De aanwezigheid van de struik bij vrouw onderstreepte haar goede karaktereigenschappen. Op een schilderij van Leonardo da Vinci, het portret van vrouwe Ginevera de Benci, staat ook een jeneverbes. De betekenis van jeneverbes gaat hier nog verder, want de naam Ginevera is ook een verwijzing naar de jeneverbes, net als de hedendaagse meisjesnaam Jennifer.

Ginevera de Benci - Da Vinci
Jeneverbes
logo

Ook zo genoten van deze route? Help de natuur. Ga naar nm.nl/nieuwlid.