Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Stikstof

In Nederland is veel te veel stikstof. Dat zorgt voor grote problemen in de natuur. Planten- en diersoorten verdwijnen uit Nederland door de overmaat aan stikstof. Alleen door de stikstofuitstoot flink omlaag te brengen, kunnen we de natuur in Nederland in stand houden. De overheid, de sectoren verkeer, industrie en landbouw en de natuurbeheerders moeten zich samen inspannen om de uitstoot van stikstof terug te dringen en de gevolgen van de overmaat aan stikstof in de natuur te bestrijden.

Te veel stikstof in Kampina

Wat is stikstof?

Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mensen en de natuur. De lucht die we inademen bestaat voor het grootste deel uit stikstof. Samen met zuurstof of waterstof wordt stikstof omgezet in stikstofoxiden (NOx) of ammoniak (NH3).  De problemen rondom stikstof gaan over deze stikstofoxiden en ammoniak. Stikstofoxiden komen vooral in de lucht terecht door verbranding van fossiele brandstoffen, zoals de uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van de industrie. Ammoniak komt voornamelijk vrij in de landbouw door verdamping uit mest. De uitstoot van stikstof in Nederland behoort tot de hoogste van de wereld. De stikstofoxiden en ammoniak in de lucht komen uiteindelijk in de bodem terecht. En dat heeft negatieve gevolgen voor de verscheidenheid aan planten en dieren in Nederland. 

Wat doet stikstof in de natuur?

Planten hebben stikstof nodig. Het is een voedingsstof. Maar te veel stikstof is slecht voor de natuur. Planten die van stikstof houden, zoals grassen, brandnetels en bramen, groeien extra hard. Zo verdringen ze kwetsbare planten. Insecten, vogels en andere dieren die afhankelijk zijn van deze planten verdwijnen daardoor ook. Open gebieden zoals stuifzand en heide groeien sneller dicht tot bos. Soorten sterven uit en het landschap wordt eentonig.

Door de ammoniak uit mest die op de bodem neerslaat, verzuurt de grond. Belangrijke mineralen als calcium, kalium en magnesium lossen op en spoelen weg. De balans aan voedingsstoffen in de bodem raakt dus ernstig verstoord. Planten kunnen niet de juiste voedingsstoffen opnemen. De effecten zijn bijvoorbeeld goed zichtbaar op de Veluwe. Hier is een groot gebrek aan kalk in de bodem. Eiken sterven af.  Voor vogels, insecten en slakken is die kalk onmisbaar. Je ziet nu dat de eierschalen van koolmezen te dun zijn en dat mezenkuikens hun pootjes al in het nest breken door gebrek aan kalk voor hun botten.

Breder probleem

De natuur in Nederland staat al lange tijd ernstig onder druk. Van de oorspronkelijke biodiversiteit is in ons land nog maar 15% over. Dat is veel lager dan in Europa (40%) of de wereld (70%). Ook staat meer dan een derde van de soorten in Nederland op de Rode Lijst, wat betekent dat ze met uitsterven bedreigd worden. 

Te veel stikstof is niet alleen slecht voor de natuur. Door het verdwijnen van soorten komt ook onze voedselproductie in gevaar. We hebben insecten zoals bijen en vlinders hard nodig voor de bestuiving van landbouwgewassen. Bovendien zorgen ammoniak en stikstofoxiden voor luchtvervuiling. Hierdoor tast het ook onze gezondheid aan. 

Bekijk de uitleg van stikstofhoogleraar Jan Willem Erisman van de universiteit Nederland:

Standpunt

Om de verscheidenheid aan planten en dieren te behouden, moet de uitstoot van stikstof door verkeer, industrie en landbouw blijvend omlaag. Natuurmonumenten vindt dat alle sectoren die stikstof uitstoten moeten bijdragen aan de daling. Het Rijk en de provincies moeten nieuw beleid maken om het stikstofprobleem op te lossen. Daarnaast blijft het noodzakelijk om schade die de  overdaad aan stikstof in de natuur aanricht zo goed mogelijk te herstellen en natuurgebieden weerbaarder te maken.

Natuurmonumenten is hiervoor in veel gebieden aan het werk. Lees hier hoe wij de gevolgen van teveel stikstof aanpakken in onze natuurgebieden

Stikstofbeleid

Om het stikstofprobleem te verminderen, startte de overheid in 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). De aanpak bestond uit twee typen maatregelen. Enerzijds uit maatregelen die de uitstoot van stikstof aan de bron, dus door landbouw, verkeer en industrie, moesten verminderen. Anderzijds uit maatregelen om de schade die stikstof in de natuur veroorzaakt zo goed mogelijk te herstellen. Van de 160 zogeheten Natura 2000-gebieden hebben er namelijk 118 last van een overmaat aan stikstof. Natuurbeheerders zoals Natuurmonumenten krijgen subsidie om herstelwerkzaamheden uit te voeren.

Op basis van het PAS werd vooruitlopend op toekomstige positieve gevolgen van maatregelen voor beschermde natuurgebieden, alvast toestemming gegeven voor activiteiten die mogelijk schadelijk zijn voor die gebieden. Maar de maatregelen om de stikstofuitstoot terug te dringen bleven teveel uit. Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State, de hoogste rechter, dat deze stikstofaanpak niet voldoet aan de Europese natuurwetgeving. Er mogen 'op de pof van de natuur' geen vergunningen meer afgegeven worden voor projecten die tot meer stikstof leiden, zoals bijvoorbeeld woningbouw, uitbreiding van stallen of de aanleg van wegen. De overheid moet nieuw beleid maken zodat de stikstofuitstoot fors omlaag gaat en de natuur in Nederland beter beschermd wordt. 

Wat doet Natuurmonumenten?

We zetten ons op meerdere fronten in om de gevolgen van de stikstofuitstoot aan te pakken:

  • In 44 van onze gebieden nemen onze boswachters maatregelen om de schade aan de natuur zo goed mogelijk te repareren. Zo maaien we de graslanden extra, plaggen heide en voeren stikstofrijke grond af. Dit zijn tijdelijke maatregelen. Ze zorgen er alleen voor dat bepaalde plant- en diersoorten kunnen overleven. Als de uitstoot van stikstof door landbouw, verkeer en industrie niet wordt teruggebracht, is het voor natuurbeheerders dweilen met de kraan open. Voor meer over de maatregelen klik hier.
  • Natuurmonumenten pleit nadrukkelijk voor het verminderen van uitstoot van stikstof aan de bron. Zo geven we concrete oplossingen aan politici, ministeries, provincies en bedrijfsleven. Lees meer hierover onder 'Pleidooi voor minder stikstofuitstoot'. 
  • We werken samen met boeren aan de overgang naar natuurvriendelijke landbouw, bijvoorbeeld met zuivelconcern FrieslandCampina via het keurmerk PlanetProof en Wij.land in de westelijke veenweidegebieden. We werken in onze  gebieden steeds meer samen met pachters die natuurvriendelijk werken, zoals op landgoed Velhorst (Gelderland), Eemland (Utrecht) en De Wieden (Overijssel).
  • Als partner van het Deltaplan Biodiversiteitsherstel werken we aan de uitvoering van een ambitieus plan voor natuurherstel; we zijn daarmee begonnen in Midden-Delfland (Zuid-Holland).
  • We zetten ons in voor het afmaken van het NatuurNetwerkNederland, waardoor natuurgebieden met elkaar verbonden worden en de natuur robuuster wordt. Robuuste natuur is minder kwetsbaar en dus weerbaarder voor de effecten van stikstof.

Pleidooi voor minder stikstofuitstoot

Natuurmonumenten voert herstelmaatregelen uit om de schade van stikstof in natuurgebieden te herstellen. Maar zolang de stikstofuitstoot niet omlaag gaat, is het dweilen met de kraan open. Daarom pleiten we nadrukkelijk, zowel voor als achter de schermen, voor het verminderen van de uitstoot aan de bron. Beleid om overlast van stikstof tegen te gaan is van essentieel belang. De afgelopen jaren leverden wij meermaals scherpe kritiek op het stikstofbeleid in nieuwsberichten en in brieven aan de Tweede Kamer, omdat wij zagen dat de uitstoot niet voldoende werd teruggebracht. 

Voorbeelden van ons pleidooi vanaf de invoering van het stikstofbeleid in 2015 tot het oordeel van de Raad van State in mei 2019:

  • Brief naar de Tweede Kamer (PDF) van 3 september 2015.
  • Brief naar de Tweede Kamer 16 februari 2017 (PDF).
  • Opinie van 27 september 2017 naar aanleiding van de stikstofrapportage van het RIVM.
  • Opinie van 8 maart 2018 naar aanleiding van de monitoringsrapportage van het RIVM.
  • Ondanks afspraken daarover in het Programma Aanpak Stikstof, daalde de uitstoot van stikstof in Nederland niet. Daarom spanden de Coöperatie Mobilisation for the Environment, Vereniging Leefmilieu en Stichting Werkgroep Behoud de Peel procedures aan bij de Raad van State, het hoogste rechtsorgaan in Nederland. Lees hier ons advies aan het Europees Hof van 26 juli 2018, namens gezamenlijke natuurorganisaties. 
  • Het Europees Hof oordeelde dat het Nederlandse stikstofbeleid moet worden aangepast om de natuur beter te beschermen. Lees hier onze reactie en ons persbericht van 7 november 2018. 
  • Opinie van 3 december 2018 naar aanleiding van de brief van ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij waarin de minister aangeeft de vergunningverlening aan bedrijven weer op te pakken, ondanks negatief oordeel van het Europees Hof.
  • Begin 2019 luidde Natuurmonumenten samen met andere natuurorganisaties de noodklok over tegenvallend natuurherstel

Stikstofcrisis

Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet voldoet aan de Europese natuurwetgeving. De hoogste rechter haalde daarmee een streep door het stikstofbeleid. Het PAS mag niet meer als basis gelden om toestemming te geven voor activiteiten die leiden tot een stikstoftoename in Natura 2000-gebieden. Het gaat bijvoorbeeld om vergunningen voor woningbouw, uitbreiding van stallen of aanleggen van wegen. De overheid moet met nieuw stikstofbeleid komen die natuur in Nederland beter beschermt om ruimte te creëren voor economische ontwikkeling. Met andere woorden: de uitstoot van stikstof in ons land moet drastisch omlaag. Natuurmonumenten is ervan overtuigd dat er in een druk, welvarend en economisch actief land, volop ruimte kan en moet zijn voor gezonde natuur. Hiervoor geven we concrete oplossingen aan politici, ministeries, provincies en bedrijfsleven. 

Enkele voorbeelden van reacties en adviezen na de uitspraak van de Raad van State: 

  • Reactie op de uitspraak van de Raad van State van 29 mei 2019.
  • Brief aan de Tweede Kamer van 17 juni 2019. 
  • Opinie Teo Wams van 20 juni 2019 naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State (eerder verschenen in Nieuwe Oogst). 
  • Advies aan de Commissie Remkes met concrete aanbevelingen voor aanpak stikstofproblematiek van 13 september 2019. 
  • Reactie op het Advies van de Commissie Remkes voor de korte termijn aanpak van de Nederlandse stikstofproblematiek, van 25 september 2019. 
  • Brief met aanbevelingen aan minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit namens 8 natuur- en milieuorganisaties, van 1 oktober 2019. 
  • Samen met dertien andere natuurorganisaties roept Natuurmonumenten op 4 oktober 2019 in een open brief op om samen te werken aan een oplossing van de stikstofcrisis. Lees hier 'Benut stikstofcrisis als kans voor natuur en álle Nederlanders'. 
  • Reactie op de stikstofplannen van het kabinet van 4 oktober 2019. 
  • Opinie van 17 oktober  door stikstofhoogleraar Jan Willem Erisman, voorzitter BoerenNatuur Alex Datema en gebiedsmanager Natuurmonumenten Chris Braat. Zij pleiten voor de aanpak op Schiermonnikoog als oplossingsmodel voor het stikstofproleem. De zeven melkveehouders op het waddeneiland maken de omslag naar natuurvriendelijke landbouw door samen te werken. 
  • Reactie op kabinetsbrief met een pakket stikstofmaatregelen voor de korte termijn om woningbouw en vitale infrastructuur vlot te trekken, van 13 november 2019. 
  • Brief aan het kabinet namens 6 natuurbeschermingsorganisaties, waaronder Natuurmonumenten, over de stikstofvoorstellen voor de korte termijn van 13 november 2019. 
  • Vijf Utrechtse natuurorganisaties, waaronder Natuurmonumenten, hebben een Actieplan Stikstof aangeboden aan Provinciale Staten van Utrecht. Lees hier het persbericht van 20 november 2019.
  • Natuurmonumenten sluit zich aan bij de opinie van stikstofhoogleraar Jan Willem Erisman over het voorstel van het Landbouw Collectief, dat op 20 november werd aangeboden aan Minister Schouten.  
  • Samen met andere natuurorganisaties in Noord-Holland presenteerden we op 25 november een Actieplan Stikstof aan de provincie Noord-Holland. Lees hier het persbericht van 23 november 2019.  
  • Op woensdag december bespreekt de Tweede Kamer de Spoedwet aanpak stikstof. De gezamenlijke natuur- en milieuorganisaties delen hun zorgen met de politiek middels een position paper.  
  • Ook de bijzondere natuur van de Nieuwkoopse Plassen gaat gebukt onder de overmaat aan stikstof. Lees hier het interview met gebiedsmanager Dirk Kunst. 

 

Nieuws

logo