Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Wandelen

Wandelroute voormalige kampen Oranje en Ybenheer, bij Fochteloo

  • Geschikt voor rolstoel
Wandelen

Wandelroute voormalige kampen Oranje en Ybenheer, bij Fochteloo

Rond 1940 werden op afgelegen plekken buiten de Randstad tientallen barakkenkampen opgericht voor groepen die van de maatschappij werden afgezonderd of waar geen woonruimte voor was.

De kampen werden in de 60’er jaren bijna allemaal afgebroken en de sporen werden uitgewist doordat de terreinen een andere functie kregen. De kampen Oranje en Ybenheer vormen een uitzondering. Sinds 1973 is Natuurmonumenten de eigenaar en liet hier vooral de natuur zijn gang gaan.

In samenwerking met Dorpsbelang Fochteloo en zorgboerderij De Geitenmeijerij zijn de paden hersteld en wordt de geschiedenis via informatieborden verteld. Door de halfverharde paden is deze route zeer geschikt voor mensen in een rolstoel en wandelaars met rollators of buggy's. De route is niet gemarkeerd.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt - Fochteloo, parkeerplaats Kamp Oranje

Veenweg, Fochteloo

Aanreisinformatie auto

Aanreisinformatie openbaar vervoer

Opstappunt 1 - Fochteloo, parkeerplaats Kamp Oranje

Veenweg, Fochteloo

Aanreisinformatie auto

Aanreisinformatie openbaar vervoer

Opstappunt 2 - Fochteloo, parkeerplaats kamp Ybenheer

Veenweg, Fochteloo

Aanreisinformatie auto

Aanreisinformatie openbaar vervoer

Extra informatie

Toegankelijkheid- De hele route is verhard (asfalt, beton) of halfverhard (aangestampt leemgranulaat)
- Zowel bij kamp Oranje als bij het 560 meter verderop gelegen kamp Ybenheer is een gehandicaptenparkeerplek aanwezig
- Op kamp Oranje is een aangepaste picknickplaats
- Houd er rekening mee dat de dichtstbijzijnde aangepaste toilet bij de zorgboerderij De Geitenmeijerij aan Noordeinde 27 in Fochteloo is

De route

 Startpunt

1Kamp Oranje

Dit kamp werd in 1942 opgericht voor de Nederlandsche Arbeidsdienst, een Duitsgezinde vervanging van de dienstplicht. Bewapende arbeidsmannen zouden een gevaar voor de bezetters kunnen vormen. Daarom werd het geweer vervangen door een schep. Veel jongens die moesten opkomen, werden onderduiker.

Na de oorlog is het kamp gebruikt voor het opsluiten van NSB’ers, vanaf die tijd heet het ‘Oranje’. Daarna is het kamp onder andere bewoond door vrijwilligers die in Nederlands-Indië wilden vechten, repatrianten uit Nederlands-Indië en Zuid-Molukkers.

Arbeidsdienstfolder
Kamp Oranje

2Centrale keuken

Tot 1956 werd voor alle groepen bewoners de warme maaltijd in een centrale keuken bereid door een Nederlandse kok met assistenten. Het afvalwater van de keuken had een hoog vetgehalte. De restanten van het afvoersysteem zijn nog zichtbaar.

Als de warme maaltijd klaar was, werd met een metalen staaf op een hangend stuk spoorrail geslagen. Overal kwamen dan de bewoners vandaan om het eten op te halen.

Eten halen
Centrale keuken

3Een andere wereld

Bezoekers kwamen hier het kamp binnen. Jarenlang was dat een wereld van uniformen en commando’s. Later werd het een exotisch stukje ‘gordel van smaragd’, waar kok Fred Weijler op zondagmiddagen de autochtone Stellingwervers wegstuurde die kwamen ‘Amboneessies kiek’n’.

Sarongs en kabaja's
Een andere wereld

4Rond de appèlplaats

Het grote veld was in de tijd van de Arbeidsdienst de appèlplaats. Een brandvijver waar zo nodig bluswater uit gehaald kon worden, hoorde bij de standaarduitrusting, evenals vlaggenmasten voor de Nederlandse en de Duitse vlag.

Appèlplaats van kamp Oranje
Rond de appèlplaats

5Stukje lopen naar kamp Ybenheer

Vervolg het pad en loop terug naar de parkeerplaats. Vanaf de parkeerplaats ga je in noordoostelijke richting de Veenweg af. Na 560 m is rechts de ingang van voormalig kamp Ybenheer. Ook daar is een gehandicaptenparkeerplaats aanwezig.

Boomklever Hiemstrastate
Stukje lopen naar kamp Ybenheer

6Kamp Ybenheer

Kamp Ybenheer werd in 1940 gebouwd. De bedoeling was om werkelozen die arbeid in Duitsland weigerden of hun werk in Duitsland verlieten, in dit soort kampen zo hard aan te pakken dat ze toch maar voor werk in Duitsland kozen.

Vanaf het voorjaar van 1942 is het kamp gebruikt door Joodse mannen, die door Duitse maatregelen werkeloos waren geworden. Zij moesten zich melden in dit of een vergelijkbaar kamp. Hier moesten zij ontginningswerk verrichten op een hongerdieet. Begin oktober 1942 werden de mannen lopend met hun bagage naar kamp Westerbork opgejaagd. Vanuit Westerbork leidde hun weg onherroepelijk naar vernietigingskampen in Polen.

In het laatste deel van de oorlog woonde hier een groep jongens van een vakopleidingskamp bij Ommen. Hun gebouwen waren opgeëist door de Duitsers. Er zaten ook onderduikers bij. Ook een deel van de Limburgers die in die periode naar Groningen, Friesland en Drenthe werden gestuurd verbleef in Ybenheer.

Rond 13 april 1945 werd deze gemeente bevrijd. Ybenheer kreeg naast de al aanwezige onderduikers, jongens uit Ommen en Limburgers die nog niet terug naar huis konden, ook nog eens meer dan honderd vrouwen en kinderen te verstouwen die waren opgepakt omdat ze aan de ‘foute’ kant hadden gestaan.

Joodse mannen in Ybenheer
Kamp Ybenheer

7Joods herinneringsmonument

Monument ter herinnering aan het Joodse werkkamp. Op de gedenkplaat is een tekst van Jacqueline van der Waals aangebracht:

'GEEF MIJ DE MOED OM ONRECHT TE ONDERKENNEN
OOK WAAR 'T DOOR EEUWEN VAN GEBRUIK GEWETTIGD WORDT,

DE VASTE WIL AAN ONRECHT NOOIT TE WENNEN,
OOK WAAR DE MACHT, HET WEG TE NEMEN, SCHORT.'

Herinneringsmonument Ybenheer
Joods herinneringsmonument

8Voormalige zandbak

In 1951 kwamen 4000 Zuid-Molukse militairen overhaast met hun gezinnen op dienstbevel tijdelijk naar Nederland. In Indië dreigden ze gemangeld te worden tussen verschillende politieke en militaire belangen. Vanuit Nederland zou gezocht worden naar een oplossing. De mannen werden ontslagen en kwamen met hun gezinnen terecht in afgelegen barakkenkampen, waaronder Ybenheer en Oranje.

Onder de tweehonderd Molukkers die in 1951 deze kampen gingen bewonen, waren leerplichtige kinderen die niet genoeg Nederlands kenden om naar een Nederlandse school te kunnen. Op Ybenheer kwam een schoollokaal waar de Molukse meester Pattinama de Maleissprekende kinderen voorbereidde op het Nederlandse onderwijs. Later kwam hier een kleuterschool en een omheind speeltuintje met een zandbak. De betonnen rand daarvan is hier nog zichtbaar.

Klas op Ybenheer
Voormalige zandbak

9Het hart van het kamp

Tot 1946 werden de kampbewoners ondergebracht in twee lange barakken die in V-vorm stonden. De beheerder kon vanuit zijn woning, die achter de betonnen bak stond, alles dan goed in de gaten houden.

Overzicht van het kamp
Het hart van het kamp

10Drinkwater

Als ergens veel mensen bij elkaar wonen, is schoon drinkwater essentieel om ziektes te voorkomen. Op deze plek stond het gebouwtje waar grondwater werd gezuiverd. Begin 60’er jaren kwam er waterleiding naar Fochteloo. Om de leiding niet te zwaar te belasten, kwamen op de kampen reinwaterkelders die ’s nachts werden gevuld.

Pompgebouw
Drinkwater

11Dubbele solidariteit

Op het middenterrein stonden twee vlaggenmasten. Op deze plek werd elke dag de RMS-vierkleur gehesen (Republiek van de Zuid-Molukken). Voor Molukse KNIL-militairen was trouw aan het koningshuis en de Nederlandse vlag een bijna heilige zaak. Met name tijdens de Japanse bezetting hadden ze veel doorstaan omwille van die vlag. Daarom werd in Ybenheer ook de Nederlandse driekleur elke dag ceremonieel gehesen aan een mast die bij het pompgebouw stond.

Vlaggenceremonie53.000022
Dubbele solidariteit

12Jaren later

De boeren die het land gebruikten - dat met veel moeite door de contractbrekers en Joodse dwangarbeiders was ontgonnen -, moesten accepteren dat tegenwoordig levend hoogveen daar belangrijker is dan hun bedrijf. Wie het betonpad een stukje het bos uit en omhoog volgt (steil stukje voor rolstoel), heeft vanaf de dijk uitzicht over een prachtig hersteld stukje natuurgebied van het Fochteloërveen.

Het Fochteloërveen achter de dijk
Jaren later

13Eindpunt

Dit was de route langs de voormalige kampen Oranje en Ybenheer. De boswachters hopen dat je hebt genoten. Voor meer mooie routes, kijk verder op deze site of download de gratis route app van Natuurmonumenten.

Wil je gebruik maken van een aangepast toilet? De dichtstbijzijnde vind je bij zorgboerderij De Geitenmeijerij.

Voorjaar in het Fochteloerveen
Eindpunt
logo

Ook zo genoten van deze route? Help de natuur. Ga naar nm.nl/nieuwlid.