Wandelen

Bos & heideroute in Heumensoord

Wandelen

Bos & heideroute in Heumensoord

De Bos & heideroute is een gevarieerde rondwandeling door Heumensoord op steenworp afstand van Nijmegen en Malden.

  • Deze route van 6,1 km is goed zonder kaart te lopen; volg de rode pijltjes;
  • De route start op de parkeerplaats van de Beukenlaan in Heumensoord;
  • Vind je 6 kilometer te kort? Verleng dan je route met de gele Maldensch Vlakroute van 5 kilometer. Ze overlappen elkaar en je komt vanzelf weer op de Bos & heideroute terug.

Bezoekersinformatie

Bereikbaarheid

    Parkeerplaats Beukenlaan
  • Beukenlaan, Nijmegen (GD)
  • Facebook
  • Je vindt Heumensoord aan de zuidkant van Nijmegen; rijd via de Heyendaalseweg of de Sint Annastraat via de Scheidingsweg naar de parkeerplaats aan de Beukenlaan.

De route

 Startpunt

1Rododendrons

Heumensoord kent veel rododendrons. Die verwijzen meestal naar een landgoed met oprijlaan of een landhuis. Dat is hier niet zo. Ze zijn in de jaren 30 in het kader van de werkverschaffing geplant. Ze lijden nu aan een ziekte, waardoor sommige exemplaren wegkwijnen. Zieke exemplaren worden gekapt en verwijderd.

rododendron
Rododendrons

2Begrazing met schaapskudde

Op Heumensoord kun je zomaar oog in oog komen te staan met de schaapskudde Kempische heideschapen. Zij grazen hier van april tot oktober op verschillende plekken. Op de heidevelden die je hier ziet, maar ook op het terrein waar tijdens de Vierdaagse de militairen verblijven en op het zweefvliegveld in het zuidelijk deel van Heumensoord.

De schapen zorgen ervoor dat de heide in stand gehouden wordt en dat er natuurlijke overgangsgebieden zijn van de heide naar het bos eromheen. De schaapskudde trekt met de herder niet alleen rond op Heumensoord, maar ook in een aantal andere Nijmeegse bosgebieden in de omgeving.

Begrazing met schaapskudde
Begrazing met schaapskudde
Begrazing met schaapskudde
Begrazing met schaapskudde

3Kruis als mikpunt

Tot het einde van de jaren ‘70 was Heumensoord in gebruik bij defensie. Er werd geoefend met schieten. Daarvoor waren de rechte paden en heidevelden nuttig. Ook nu zien we nog de opgeworpen zandheuvels die dienden als munitievanger. Op één daarvan staat een stalen kruis, een oud mikpunt voor granaatwerpers.

Stalen kruis op Heumensoord
Kruis als mikpunt

4Militair Vierdaagsekamp

Ieder jaar, op coronajaar 2020 na,  in de derde week van juli, biedt Heumensoord onderdak aan meer dan 5.000 militairen uit binnen- en buitenland. Ten zuidoosten van de plek waar je nu staat, ligt dan het tijdelijke militaire kampement voor de jaarlijkse Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen, kortweg de Vierdaagse. Het terrein verandert in een soort militair dorp, met grote onderkomens voorzien van elektriciteit, zo'n 240 douches, 400 urinoirs en toiletten. Het kamp wordt opgebouwd en beheerd door Defensie en goed beveiligd met een omheining en bewaking.

De geschiedenis van kamp Heumensoord gaat al meer dan vijftig jaar terug! Militairen uit allerlei landen lopen in zogenaamde detachementen van ten minste 11 man. Vier dagen achter elkaar, van dinsdag tot en met vrijdag, lopen zij veertig kilometer van en naar Heumensoord, met een bepakking van 10 kilo.

De Vierdaagse van Nijmegen is een wereldberoemd wandelevenement met een lange historie. In 2016 werd de 100e editie georganiseerd. Het totaal aantal wandelaars van de Vierdaagse, militairen en burgers, bedraagt tegenwoordig zo'n 45.000, er wordt zelfs met loting gewerkt omdat er zoveel mensen mee willen doen!

 

Militair Vierdaagsekamp
Militair Vierdaagsekamp
Militair Vierdaagsekamp
Militair Vierdaagsekamp
Militair Vierdaagsekamp
Militair Vierdaagsekamp

5Mierenhoop

Verbaas jij je ook altijd over het gekrioel van de honderden, misschien wel duizenden mieren? Het is als een heldere sterrenhemel. Hoe langer je kijkt, hoe meer mieren je ziet! Het lijkt gekrioel, maar wanneer je wat langer naar het gedrag van de mieren kijkt, zie je dat het er eigenlijk heel erg gestructureerd aan toe gaat.

Mierenhopen zijn gebouwd van dennennaalden, kleine takjes en bladeren. Wanneer in de lente de eerste zonnestralen de hoop bereiken, neemt de activiteit toe. Bij temperaturen rond de 25 graden kunnen de eieren en larven zich goed ontwikkelen. Wanneer de kou terug komt, in de herfst en de winter, neemt de bedrijvigheid weer af. Het aantal mieren per mierenhoop kan wel oplopen tot zo’n half miljoen stuks. In de hoop zelf, die bestaat uit gangen en kamers, leven de mieren onderling in kolonies.

In een kolonie mieren heeft ieder zo haar eigen taak. Aan het hoofd van de kolonie staat de koningin. De koningin is uitermate belangrijk, want zij moet zorgen voor de voortplanting. In de mierenhoop tref je alleen maar werksters aan. Dat het mierenvolk nog niet zo geëmancipeerd is, blijkt wel uit het feit dat alle werksters vrouwtjes zijn. De mannetjes hebben niet veel meer nut meer dan het zorgen voor de voortplanting; na de bruidsvlucht sterven ze al gauw.

Helaas hebben de mieren het moeilijk. De mierenhopen lijken de laatste jaren steeds een beetje kleiner te worden. Dat is te verklaren doordat door de aanvoer van stikstof er veel meer gras in de bossen is gaan groeien. Door de vergrassing is het voor mieren moeilijker om voldoende nestmateriaal te verslepen.

Friedrich Wilhelm I, de koning van Pruisen, riep de rode bosmier al in 1724 uit tot een beschermde diersoort, vanwege het nuttige effect op de bosbouw. Tot op heden hebben de mieren nog steeds die status.

Grote mierenhoop
Mierenhoop

6Lanenstructuur

Een eerdere eigenaar van Heumensoord heeft destijds er voor gekozen om veel van de paden te omzomen met beuken. Die overweging is gemaakt, omdat dit bos van oorsprong niet alleen voor houtproductie werd aangelegd, maar ook voor recreatie. Deze beukenlanen zijn door de jaren heen behouden gebleven en bieden voedsel en nestelplekken aan verschillende dieren, zoals spechten, uilen en vleermuizen.

Beukenlaan Heumensoord 2
Lanenstructuur

7Romeinse wachttoren

Je staat nu bij een archeologisch monument: de resten van een Romeinse wachtpost uit de 3e eeuw. Deze maakte deel uit van een keten van wachtposten aan de grens van het Romeinse Rijk. De Romeinen gaven berichten door met behulp van fakkels en vlaggen. De wachtpost in Heumensoord was van hout, ongeveer 20 bij 20 meter groot en bedekt met dakpannen. Het gebouw was uitgerust met een uitkijktoren van zo'n acht meter hoog.

De wachtpost lag aan de belangrijke weg van Nijmegen naar Maastricht en Tongeren, de Romeinse voorloper van de A73. De weg volgde een kaarsrechte lijn van Nijmegen naar de Maasovergang bij Mook. De wachtpost was zo aangelegd dat men vanuit de toren zowel het laat-Romeinse fort van Nijmegen (op het Valkhof) als Cuijk kon zien liggen.

Tegenwoordig is het terrein van de wachtpost afgedekt met gaas en zand om het te beschermen tegen schatgravers: metaaldetectoren slaan voortaan helemaal op hol. De grachten zijn weer zichtbaar gemaakt in het landschap. Ben je geïnteresseerd in de Romeinse geschiedenis van Nijmegen en omgeving, bezoek dan museum het Valkhof in de stad.

Romeinse wachttoren
Romeinse wachttoren
Romeinse wachttoren
Romeinse wachttoren

8Staartmezen

Staartmezen zijn zeer sociaal. Vooral buiten het broedseizoen leven deze geliefde 'bolletjes-met-lange-staart' in kleine groepen. Dwarrelend door twijgen en bomen roepen ze voortdurend naar elkaar. Blijft een lid van de groep ergens hangen, dan wordt er gewacht tot de achterblijver er weer bij is. Op het menu van de staartmees staan allerlei hele kleine insecten en rupsen en in de wintermaanden zaden.

Staartmees is een acrobaat
Staartmezen

9Waterwingebied

Natuurgebied Heumensoord beslaat in totaal zo'n 500 hectare bos en heide. Waterbedrijf Vitens ontwikkelt en beheert putten, kabels en leidingen en andere voorzieningen die voor de drinkwater noodzakelijk zijn. Het bedrijf voert de werkzaamheden uit met zorg voor de aanwezige natuurwaarden.

Natuurmonumenten verzorgt het beheer van het natuurgebied. Delen van Heumensoord, rondom het pompstation van Vitens aan de Scheidingsweg en het bosgebied ten noorden van het zweefvliegveld, zijn in gebruik als waterwingebied. Zo'n 150.000 mensen uit Nijmegen, Heumen, Groesbeek, Ubbergen en Millingen aan de Rijn gebruiken drinkwater uit Heumensoord en de nabijgelegen Muntberg.

Waterwingebied
Waterwingebied

10Dood hout leeft

De natuur laat het ons iedere dag zien. Veel dieren en schimmels zoals paddenstoelen, maken graag gebruik van dood hout. Je vindt er talloze kleine beestjes die een lekkere maaltijd zijn voor vogels zoals bijvoorbeeld de specht. Ook kunnen zij er hun nestholte in hakken. En later profiteren daar ook vleermuizen van, als zij boomholtes bewonen om de dag door te komen.

Natuurmonumenten laat daarom bewust veel dood hout liggen, zodat allerlei dieren en paddenstoelen hier gebruik van kunnen maken. Zo houden we de kringloop in leven en kan het bos zich blijven ontwikkelen tot een gevarieerd en natuurlijk leefgebied voor planten en dieren.

Paddenstoel op dood hout
Dood hout leeft

11De zandkuil

Voordat je hier links gaat zie je recht voor je neus een stukje stuifzand, de zandkuil. Deze plek is ingericht als een natuurlijke speeltuin, waar kinderen kunnen ravotten op en rond oude stammen en andere natuurlijke speelelementen.

Spelen in het zand
De zandkuil

12De vogels van Heumensoord

Misschien zie je ergens nog net een ree wegschieten in het struikgewas, dan heb je mazzel! Maar luister vooral naar de vele vogelgeluiden als je hier wandelt en speur de bomen af naar de verschillende mezen en de boomklever. We hebben ook een paar zeldzamere vogels die je minder snel zult treffen. Zo is de raaf een van de vaste bewoners op Heumensoord. Ook de wespendief wordt geregeld gezien. Naast de grote bonte specht kun je ook de roffel van de zwarte specht horen. De nachtzwaluw, die komt geregeld vanuit Mulderskop even over. Ook vele andere vogels laten hun geluid horen.

De grote bonte specht

Deze vogel is de meest algemene specht van Nederland. Hij roffelt op takken met een korte snelle roffel om zijn territorium en de paarband te versterken. Voor een nestholte heeft zacht hout, zoals van een berk, de voorkeur.  Spechten krijgen geen hoofdpijn doordat de hersenen in een soort schokdempers zijn ingekleed. Deze zwart-witte vogel heeft een opvallende rode ‘broek’, maar in de vlucht vallen de grote witte schoudervlekken juist op. Het mannetje heeft een rode vlek op het achterhoofd. Deze ontbreekt bij het vrouwtje.

Grote bonte specht
De vogels van Heumensoord

13Kom je nog eens terug?

We hopen dat je met plezier hebt gewandeld op Heumensoord! Als je terug wilt naar de speelkuil kun je de blauwe pijltjes van het familiepad volgen. Voor meer leuke routes, kijk verder op deze site of download de app Natuur Routes van Natuurmonumenten.

Draag jouw 'steentje' bij aan de natuur

Wil je het werk Natuurmonumenten steunen? Dat kan! Want alleen met jouw steun kunnen we prachtige gebieden zoals de Mookerheide behouden voor de toekomstige generaties. Ga hiervoor naar natuurmonumenten.nl/leden/nbr.

Wil je geen lid worden, maar draag je de natuur wel een warm hart toe? Doe dan een donatie. Je kiest zelf het bedrag dat je eenmalig wilt doneren. Dit kan al vanaf €2,50. Je betaalt gemakkelijk en veilig met iDeal, via natuurmonumenten.nl/donatie/nbr

Blijf op de hoogte van het laatste nieuws

Wil je het laatste nieuws weten over dit gebied volg de boswachters dan via facebook: facebook.com/groups/NMrijkvannijmegen. Daar kun je ons ook laten weten wat je van deze route vond. Of volg ons via instagram.com/natuurmonumenten_rijkvnijmegen.

Boswachter Ellen
Kom je nog eens terug?
logo

Ook zo genoten van deze route? Help de natuur. Ga naar nm.nl/nieuwlid.