Cookies op Natuurmonumenten.nl

Natuurmonumenten respecteert de privacy van jouw gegevens

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en jouw browserervaring te verbeteren, om te integreren met sociale media en jou relevante advertenties te laten zien die op je interesses zijn afgestemd. Klik op "Ik wil een optimaal werkende website" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op de link om jouw voorkeuren voor cookies te wijzigen.Meer uitleg over cookies

Kies jouw cookie instelling

Kies eerst de cookies die je wilt toestaan
Fietsen

Fietsroute landgoederen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland | Noord

Fietsroute landgoederen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland | Noord

24.63 km

Waar

Nationaal Park Zuid-Kennemerland

Fietsen

Fietsroute landgoederen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland | Noord

Geniet van cultuur in pure natuur in het noordelijke deel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland.

Fietstocht door de duinen van Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Een golvend landschap met meertjes, valleien, bos en strand en zee. Volg de sporen uit het verleden; van de Vroege Middeleeuwen, Ruïne van Brederode, de landgoederen tot de Atlantik Wall uit de Tweede Wereldoorlog. Je komt langs de landgoederen Duin en Kruidberg, Midden-Herenduin en Heerenduinen. Eindig je tocht met een frisse duik in 't Wed of bij Duincafé De Kennemerduinen.

De route is bewegwijzerd met bordjes van het fietsknooppuntennetwerk.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Bezoekerscentrum De Kennemerduinen: Toon op kaart

Aanrijdroute openbaar vervoer

Openbaar vervoer
Op loopafstand van NS-stations Santpoort-Noord, Santpoort-Zuid, Bloemendaal en OVerveen.

De route

 Startpunt

1Bezoekerscentrum De Kennemerduinen

De cultuurhistorie begint al hier. Het ontwerp van het bezoekerscentrum is gebaseerd op vondsten van een langwerpige Vroegmiddeleeuwse duinboerderij uit circa 650 jaar na Chr. In 2003 vond men deze resten ten noorden van het Vogelmeer, in duingebied Groot Olmen. Daarvoor was het leven, werken en wonen van mensen in dit gebied in deze periode nog onbekend. Een maquette van de boerderij is te zien in het centrum.Sla linksaf naar knooppunt 99.

2Stammen en stronken

De kronkelende eiken met meerdere, dunne stammen wijzen op vroegere kap van de boomstammen. Van dit ‘geriefhout’ maakte men gereedschapsstelen, afrasteringspalen en brandhout voor de bakkersoven. De boomschors diende als ingrediënt voor het leerlooien. Voor de neushoornkever is het vermolmde hout van de eikenstronken van levensbelang!Vervolg je route naar knooppunt 99.

3Beplantingsplan Jac. P. Thijsse

Corsicaanse en Oostenrijkse dennen accentueren hier de duintoppen en versterken het golvende karakter van het landschap. De dennensoorten zijn bestand tegen zilte zeelucht en verstevigen de duinen. Natuurbeschermer Jac. P. Thijsse ontwierp begin 1900 het beplantingsplan. Zandverstuivingen vormden namelijk een bedreiging voor de woning- en landbouw. Maar ook nodig, want levend stuivend duin is van groot belang voor flora en fauna.Vervolg je route naar knooppunt 99.

4Oosterplas

Misschien tref je hier konikpaarden, Schotse hooglanders of reeën aan! Dit duinmeertje is namelijk hun drinkplaats. Het biedt ook beschutting aan vogels zolas de dodaars (een kleine soort fuut) en de grote zaagbek (een hier overwinterende zee-eend).De Oosterplas is rond 1950 gegraven. Het zand werd verkocht en gebruikt in Haarlemse nieuwbouwprojecten. Met de opbrengst hiervan werd het natuurgebied heringericht. De bomen dienen als ‘spechten smidse’. De boomschors is een werkplaats voor de specht. De vogel duwt hier zijn dennenappel in de schors en peutert zo de zaden eruit.Vervolg je route naar knooppunt 99 en fiets daarna verder naar knooppunt 7.

5Bleek en Berg

Op deze plek lag de blekerij Bleek en Berg. Vanaf 1570 lagen er meerdere blekerijen langs de binnenduinrand. Samen wasten vrouwen hier hun kleding, linnen lakens, garen en wol. Met de hand, met behulp van wasborden, loog, zeep, karnemelk en as. Het schone maar grauwe wasgoed werd op grasvelden, de bleek, in de zon te bleken gelegd. Door de was meerdere keren te overgieten met schoon duinwater, bleekte de was nog meer. Via beekjes of duinrellen stroomde het heldere duinwater uit de duinen.Vervolg je route naar knooppunt 7.

6Gemengd bos

Je bent nu in een mooi voorbeeld van de zone ‘binnenduinbos’. Deels aangeplant, deels op natuurlijke wijze ontstaan. De zeldzame boommarter voelt zich hier thuis. Je ziet hier ruim 80-jarige eiken, ouder dan je denkt! In het voedselarme duinzand groeien de bomen namelijk zeer langzaam.Vervolg je route naar knooppunt 7 en fiets daarna verder naar knooppunt 5 (ingang Duin en Kruidberg).

7Naar Ruïne van Brederode

Vanaf hier kun je een klein uitstapje maken naar de Ruïne van Brederode. Sla rechts de Velserenderlaan in en je treft het kasteel na circa 200 meter aan je linkerhand.Dit is een plek met een roerige geschiedenis. Willem I van Brederode besloot, in 1282, hier een kasteel te bouwen. Een goed bouwtechnisch besluit; de in de ondergrond gelegen strandwal bood een stevige basis om op te bouwen. En een goed strategisch besluit: vanuit hier kon hij perfect controle houden over de zeer belangrijke verbindingsweg langs de binnenduinrand. Het omringende veengebied zorgde voor een natuurlijke verdedigingszone.Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten werd het kasteel in 1351 zwaar beschadigd, gesloopt en herbouwd. Om vervolgens weer in 1573 te worden verwoest tijdens de Spaanse Oorlog. Oprukkend duinzand stoof de ruïnes onder. In de 19de eeuw werden de ruïnes blootgelegd en het kasteel werd deels gerestaureerd.Vervolg je route naar knooppunt 5.

8Paddentunnels

Niet alleen padden maken gebruik van deze paddentunnel: een ecologische mini verbinding. Ook hazelwormen, hermelijnen, wezels en bunzingen maken een veilige oversteek naar weidegebieden. Niet over, maar onder de weg door.Vervolg je route naar knooppunt 5 (Duin en Kruidberg).

9Landgoed Duin en Kruidberg

Aan je linkerhand ligt landgoed Duin en Kruidberg, even verderop fiets je langs het landhuis.De geschiedenis van Landgoed Duin en Kruidberg voert terug naar de Gouden Eeuw (ca. 1600-1700). Rijke Amsterdamse koopmansfamilies lieten aan de rand van het prachtige en rustige duingebied hun buitenverblijven bouwen. Hun voornaamste vrije tijdsbesteding? Jagen in de duinen!Het huidige Landgoed Duin en Kruidberg is gebouwd tussen 1907 en 1909. De beroemde tuinarchitect Springer ontwierp de romantische tuin in Engelse landschapsstijl. Met taxussen en indrukwekkende beukenbomen langs de vijvers.In het voorjaar ruikt het statige beukenbos overigens naar uien. Dit komt door de wettelijk beschermde stinsenplant: daslook. Een bolgewas met tulpachtige bladeren en witte trossen stervormige bloemetjes.Vervolg je route naar knooppunt 4.

10Midden-Herenduin

Midden-Herenduin was een apart landgoed zonder landhuis. Wel was er een huis voor de jachtopziener. Net als bij de Oosterplas werd hier zand afgegraven en verkocht voor bouwprojecten. Een mooi vlak bollenland bleef over.Vervolg je route naar knooppunt 4 en fiets daarna verder naar knooppunt 92 (ingang Heerenduinen).

11Heerenduinen

Ook hier kan je grazende Schotse hooglanders en konikpaarden aantreffen! Zij zorgen voor open plekken in de vegetatie. De zandhagedis warmt zich hier in het voorjaar ’s ochtends graag op.Het zeldzame oude eikenduinbos met zijn grillige stammen en takken heeft een gevarieerde ondergroei. Kleine zoogdieren, vogels en insecten houden hiervan. Het biedt veiligheid, rust, nestgelegenheid, voedsel en een gunstiger microklimaat dan de open omgeving.Vervolg je route naar knooppunt 6 en fiets daarna naar knooppunt 66.

12Nachtegaal

Je bent hier in de struweelzone: veel struiken en nauwelijks bomen. De vaak doornige struiken zijn door de wind gladgeschoren. Duindoorn, meidoorn en hondsroos bieden vogels en insecten een veilige leef- en broedplek. De nachtegaal broedt in Nederland het liefst hier of in het Haagse natuurduingebied Meijendel.Vervolg je route naar knooppunt 66.

13Begrazing

Begrazing is nodig om dichtgroeien van de duinen te voorkomen. Tot 1954 waren konijnen hier de grote grazers. Door allerlei virusziektes verminderde de konijnenpopulatie echter drastisch. Het gebied verruigde in hoog tempo. De stijgende concentraties stikstof in de lucht zorgden voor een nog snellere verruiging. De inzet van Schotse hooglanders en konikaarden moet zorgen voor terugkeer en behoud van gevarieerde leefgebieden. Met meer variatie aan kruiden en duinbloemen!Gelukkig gaat het inmiddels weer veel beter met de konijnen in de duinen!Vervolg je route naar knooppunt 66 en fiets daarna verder naar knooppunt 18.

14Duingraslanden

Het duingrasland is bijna uniek in heel Europa. De voedselarme grond leidt tot een grote variatie aan planten en insecten. Ontdek hier zeldzame soorten als glad en echt walstro, duinviooltjes, bremraap, maanvaren, ogentroost en rietorchis. En zie hier libellen, glassnijders, bruine winterjuffers, duinparelmoervlinder en oranjetipjes in de rondte vliegen.Vervolg je route naar knooppunt 18.

15Groot Olmen

Een vermoeden was er wel, bewijs was er niet. Tot 2007. Op deze locatie Groot Olmen werd een Middeleeuwse nederzetting uit circa 650 jaar na Chr. opgegraven. De langwerpige boerderij wees op vroege agrarische activiteit in de duinstreek. Hier werden vuurplaatsen, afvalputten, botscherven, trappelzones (waar het vee de boerderij in en uit ging), karresporen, perceelgrenzen, ploegsporen en pootafdrukken van beslagen vee gevonden. En ook aardewerk afkomstig uit het Duitse Rijnland en de Eifel. Alle vondsten zijn zorgvuldig gedocumenteerd.Groot Olmen is daarna verder afgegraven ten behoeve van natuurontwikkeling.Uitstapje VogelmeerWijk hier even ca. 300 meter van de fietsroute af om een bezoek te brengen aan het Vogelmeer. Keer daarna weer terug om de fietsroute te vervolgen.De oevers van het Vogelmeer bieden een prachtplek om zilvermeeuwen, futen, tafeleenden, berg- of kuifeenden te spotten. Om de schuil- en nestmogelijkheden voor de karekiet en rietzanger te vergroten, zijn de oevers afgevlakt. De grote plas is rond 1950 gegraven ten behoeve van zandwinning, recreatie en natuur.Vervolg je route naar knooppunt 18.

16Natte duinvallei

Deze plek in de natte duinvalleizone is een pareltje der natuur! Door de natte ondergrond, het schone kwelwater en het eigen microklimaat groeien hier veel bijzondere planten: ogentroost, duizendguldenkruid, watermunt én parnassia.Pas als de omstandigheden ideaal zijn, wil de bijzondere parnassia haar iele witte bloemetjes laten bloeien. Bijzonder aan de bloem is dat je kunt zien hoelang hij al bloeit. De vijf witte meeldraden liggen eerst over de bloemstempel. Elke dag buigt er een naar buiten. Na vijf dagen kan de stempel met stuifmeel van een andere plant bestoven worden.Vervolg je route naar knooppunt 18.

17Windsleuven

Wind zorgt voor levende en gezonde duinen! De wind jaagt en blaast het zand over de duintop. Het zand landt vervolgens in de luwte van de duin. En zo gaan duinen aan de wandel.In de stuivende duinen krijgen kenmerkende kustplanten als zeeraket en blauwe zeedistel de kans om te groeien. Deze begroeiing is aangepast aan voedselschaarste, droogte, schurend zand én temperatuurwisselingen van het zand: van -15 °C in de winter tot +60 °C in de zomer!Om de wind vrij spel te geven, zijn in 2013 vijf grote windsleuven gegraven in de buitenste duinenrij. Een stevige wind met windkracht 6 verplaatst in één dag ruim 1000 kilo zand van een duinstrook van 1 bij 2 meter. De gemiddelde hoogte van een duin langs de kust is 15 meter boven NAP. In de windsleuven is dat 7 meter.Het dynamische Noord-Hollandse duinlandschap krijgt nieuw leven ingeblazen!Vervolg je route naar knooppunt 18.

18Atlantik Wall

De Atlantik Wall loopt langs de kust van Noorwegen tot aan de grens van Spanje. De naam doet vermoeden dat de 2685 kilometer lange verdedigingslinie een muur is. Bunkers, afweergeschut en mijnenvelden vormen echter de ‘Wall’, de linie. De Duitse bezetter bouwde deze op strategische plekken, zoals rond de monding van het Noordzeekanaal. Zo konden geallieerde aanvallen tijdig en doelmatig worden gepareerd.Door verstuiving of het afgraven van duinen zijn verschillende bunkers aan de oppervlakte gekomen. Dus bunkers uit de Tweede Wereldoorlog, maar ook uit de tijd van de Stelling van Amsterdam (1880-1920) en de dreigende Eerste Wereldoorlog.Vervolg je route naar knooppunt 18.

19Terug naar het bezoekerscentrum

Via het fietspad langs de Zeeweg fiets je weer terug naar het bezoekerscentrum (knooppunt 19). We hopen dat je een fijne fietstocht hebt gemaakt!
Nationaal Park Zuid-Kennemerland

Wat wij hier doen

Stuivende duinen

In het Nationaal Park Zuid-Kennemerland zorgt Natuurmonumenten er samen met de andere beheerders voor dat de wind vrij spel houdt in het duin. Dat eeuwenoude spel is door luchtvervuiling verstoord. Snelgroeiende grassen krijgen hierdoor de overhand, ten koste van allerlei bijzondere duinplanten en dieren. Om weer openheid te scheppen helpen Schotse hooglanders, konikpaarden en shetlandpony’s mee. Met hun graaswerk en zware hoeven creëren ze openheid. Kom je een grote grazer tegen? Houd dan afstand, en voer of aai ze niet. In grote delen van het gebied hebben we vegetatie verwijderd. Zo kan het zand weer stuiven. In de zeereep zijn sleuven gegraven waar de wind vanaf het strand doorheen kan waaien, met prachtige nieuwe stuifduinen als resultaat. Stuivende duinen brengen leven in het duin. Het kalkrijke zand helpt duinbloemen, en daarmee insecten en vogels.

Help mee de duinen te beschermen
24.63 km

Fietsroute landgoederen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland | Noord