Fietsen

Boerenfietsroute over het Rotterdams platteland, tussen Delft en Rotterdam

Fietsen

Boerenfietsroute over het Rotterdams platteland, tussen Delft en Rotterdam

Boer en boswachter wijzen jou de weg op het Rotterdams platteland! Spring op de fiets, neem een boodschappentas én verrekijker mee. Verwonder je over het eeuwenoude boerenland rondom Rotterdam.

In Rotterdam is genoeg te beleven. Maar ook net buiten de stad kun je je hart ophalen. Aan de noordrand van Rotterdam wandel of fiets je door oer-Hollandse weides en polders. Het Rotterdams platteland is verdeeld in een aantal polders en natuurgebieden die elk hun eigen bijzondere verhaal hebben. Fiets je even door? Dan kom je in Midden-Delfland.

De fietsroute brengt je door een landschap vol weilanden, boerderijen, koeien en andere dieren. Wat zie jij in het landschap? Welke vogels hoor je? Boer en boswachter vertellen je over de natuur in het boerenland, uitdagingen en wat jij kunt doen. Neem voor de zekerheid wat contant geld mee, misschien kom je langs een boerenstalletje met heerlijke verse en lokale producten.

Rotterdam de boer op!

Deze fietsroute is onderdeel van het droomproject ‘Rotterdam de boer op!’. Natuurmonumenten werkt samen in een coalitie van 19 partners, bestaande uit boeren, ketenpartijen, (online) supermarkten en ondernemers aan meer biodiversiteit op het platteland, eerlijk geproduceerd regionaal eten en een gezonde bedrijfsvoering voor boeren. Deze droom komt tot leven dankzij een speciale gift van 5 miljoen euro van de Nationale Postcode Loterij.

Boer en boswachter nemen je deze fietsroute mee en vertellen je wat je kunt zien. Veel plezier!

Start de fietsroute vanuit: Delft, Berkel en Rodenrijs, Schiedam of Rotterdam-Noord. Buiten de spits mag je een fiets meenemen in de metro Randstadrail vanuit Rotterdam en Berkel en Rodenrijs.

Bezoekersinformatie

Bereikbaarheid

Praktisch

De route

 Startpunt

1Welkom op het Rotterdams platteland

Welkom op het Rotterdams platteland! Een uniek stuk Nederland als je het ons vraagt. Dit eeuwenoude boerenland en zijn boerenbedrijven liggen hier ingeklemd tussen infrastructuur, haven, steden zoals Rotterdam, Delft en Den Haag. We noemen dit boerenland Midden-Delfland en het Rotterdams platteland. 

Natuurmonumenten zet zich actief in om deze schaarse groene ruimte bij grote steden te beschermen. Dit doen de boswachters gelukkig niet alleen. Samen met vrijwilligers, gemeenten en boeren. Aan de noordrand van Rotterdam brengen we de bloemen, vlinders, insecten, kleine zoogdieren en vogels terug in het landschap. De weidevogels en boerenlandvogels staan hier voorop.

Grutto voor vliegveld
Welkom op het Rotterdams platteland
Koeien bij Rotterdam
Welkom op het Rotterdams platteland
Boerenfietsroute
Welkom op het Rotterdams platteland

2Zuidpolder

Hier fiets je door de Zuidpolder. De nieuwe snelweg A13/A16 verrijst als de Mount Everest in het landschap. Ook is hier ruimte voor natuur, struinpaden én landbouw. De weilanden in de Zuidpolder worden verpacht aan boeren. Op deze manier werken de boswachters van Natuurmonumenten en boeren samen. De boer laat de koeien of schapen hier grazen en haalt gras van het land af. Dit doet hij of zij in goed overleg met de boswachters. Ook werkt de boer volgens een aantal kaders om natuur hier de ruimte te geven: maaien op weloverwogen data, geen mest en hoger waterpeil. Zo zie je, boer en boswachter beheren allebei het landschap.

Wilde bloemen in de berm Polderpad
Zuidpolder
Polderpad door de Zuidpolder op het Rotterdams platteland
Zuidpolder

3Natuurbeheer is keuzes maken

Elke polder op het Rotterdams platteland is anders en heeft een eigen verhaal. Per polder worden andere keuzes gemaakt en is er ander beheer. Dit om zo zoveel mogelijk dier- en plantsoorten een plekje te geven. In de Zuidpolder kom je bijvoorbeeld veel bloemen, kleine zoogdieren en insecten tegen. Polder Schieveen is ingericht op weidevogels. Het verschil zie je goed als je erop let: in de Zuidpolder zijn meer ruigtes, struiken en bomen. Dit is handig voor de kleine zoogdieren en insecten om voedsel uit te halen, zich in te verschuilen of te overwinteren. Polder Schieveen wordt opengehouden. Weidevogels houden niet van bosjes, omdat hier gemakkelijk een predator zoals buizerd of kraai naar de kuikens kan loeren.

Werkdag vrijwilligers  Melkschuur Zuidpolder hooien van de heuvels
Natuurbeheer is keuzes maken
boerenzwaluw op de Markerwadden
Natuurbeheer is keuzes maken
Werkdag vrijwilligers  Melkschuur Zuidpolder hooien van de heuvels 3
Natuurbeheer is keuzes maken

4Belevenisboerderij Schieveen

Aan de overkant van de Oude Bovendijk ligt Belevenisboerderij Schieveen. Hier werken de boswachters van Natuurmonumenten samen met Martin en Petra Oosthoek.

Martin Oosthoek is niet zomaar een boer, hij is schaapsherder. Van april t/m november loopt hij met zijn kudde schapen op iconische plekken in Rotterdam. Hier laat hij de schapen het gras kort grazen. De schapen worden dagelijks verplaatst naar een andere ‘weide’. Kijk dus niet raar op als je de schaapskudde ziet wandelen over de Brienenoordbrug, door stadswijken of langs het Kralingse bos. Je kunt dus zeggen dat Martin ook niet zomaar een schaapsherder is, maar een - hoe kan het hier ook anders - stadsherder. Het doel van de kudde is natuur ontwikkelen en in stand houden. Door kort en intensief met schapen te begrazen, krijgen kruiden meer kans en krijg je bloemrijkere graslanden.

Het schaapsherderen door Rotterdam is natuurlijk fantastisch, toch bleven Martin en zijn vrouw Petra altijd die ene droom houden: het opzetten van een Belevenisboerderij waar jonge gezinnen het leven op de boerderij (her)ontdekken. Dit kan nu op Belevenisboerderij Schieveen! Er is Speelnatuur van OERRR, maar ook zijn er boerderijdieren, een wilde bloementuin, een wandeling naar Polder Schieveen. En in de lunchroom geniet je van een kopje koffie of thee met een plak Schieveense kruidkoek van boerin Petra. Stap dus zeker even af tijdens deze tocht om rond te kijken op de Belevenisboerderij en het boerenerf.

Gezin in bloementuin Belevenisboerderij Schieveen
Belevenisboerderij Schieveen
Kind met kip op Belevenisboerderij Schieveen
Belevenisboerderij Schieveen
Stadsherder Martin Oosthoek Rotterdam
Belevenisboerderij Schieveen

5Polder Schieveen

Boer en boswachter zijn het niet altijd met elkaar eens. Er spelen nu eenmaal andere belangen: de boer moet inkomen genereren en dit is soms strijdig met de natuurdoelen. Het belangrijkste is om oog én begrip te hebben voor elkaars situatie.

Decennialang is het een race geweest om meer te produceren. De opbrengst voor een product werd lager en lager. Hierdoor kon een boer vaak niet anders dan schaal vergroten en intensiveren om voldoende brood op de plank te krijgen. De boswachters en boeren in de natuurgebieden gaan met het beheer terug in te tijd; naar kleinschaliger boeren. Dit is soms even wennen voor boeren, maar óók voor de boswachters. 

Want, andersom geldt dat Natuurmonumenten stappen richting de boeren neemt. Zo mogen de randen van Polder Schieveen bemest worden en worden deze intensiever gebruikt. Dit blijkt nodig om in huidige economische situatie genoeg inkomsten binnen te halen. In de kern van Polder Schieveen voeren we weidevogelbeheer: dit betekent geen mest en na half juni maaien.

Tot we een ander landbouwsysteem hebben, moeten boer en boswachter een mix vinden die voor beiden werkt.

Grutto in Schieveen
Polder Schieveen
Polder Schieveen
Polder Schieveen

6Waterhuishouding Polder Schieveen

Om te zorgen dat weidevogels zich weer thuis zouden voelen in Polder Schieveen, is het vanaf nu mogelijk om het waterpeil in het broedseizoen omhoog te zetten. Het Hoogheemraadschap van Delfland en de gemeente Rotterdam hebben de waterhuishouding in de polder helemaal aangepast. Gemalen, stuwen, dammen en duikers zijn geplaatst en verplaatst. Dit betekent dat 1 maart het water in een deel van de polder hoger komt te staan. Het bodemleven kruipt omhoog, wat zorgt dat het beschikbaar komt als voedsel voor de volwassen vogels. En door het vocht in de bodem is deze kouder, groeit het gras minder snel en krijgen andere kruiden en bloemen een kans om zich te vestigen. Meer bloemen trekt meer insecten aan, dat dan weer voedsel is voor de kuikens. Na het broedseizoen gaat het waterpeil in de gemeentelijke weidevogelkern weer omlaag, zodat de agrariërs die het land pachten, weer met hun machines het land op kunnen.

Het instellen van het hogere peil is dit eerste jaar (2021) nog een leerproces geweest. Nog niet alle benodigde stuwen waren helemaal gereed. In overleg met de pachtende agrariërs hebben gemeente en Natuurmonumenten bij problemen steeds gezocht naar passende oplossingen. De ervaringen in dit eerst jaar worden benut om het handhaven van het broedpeil navolgende jaren nauwkeuriger te laten verlopen.

Melkveehouder Jan Dirk Rodenburg is één van de pachters: “Het is voor alle partijen wel wennen, denk ik. Vooral omdat de belangen zo anders zijn. Vooraf is afgesproken om in deze polder een mix van natuur, recreatie en agrarische activiteit te realiseren. Echter, vanwege het gekozen waterpeil vond ik dat die laatste ambitie letterlijk onder water verdween dit voorjaar. Op nat land kun je naar mijn mening geen vee weiden of gras oogsten. Het is zoeken naar de juiste balans op het scherpst van de snede. Hopelijk worden de peilen daarom komend jaar vanuit landbouwoogpunt beter gereguleerd. Nat genoeg voor de vogels, droog genoeg voor de landbouw. Want het blijft een mooi gezicht, zo’n foeragerende grutto met jongen.”

Het goede nieuws is dat er nu al meer broedparen weidevogels in de polder zitten. Zo is de grutto in de polder aanwezig met 40 territoria (in 2020 nog met 31). De tureluur was aanwezig met 50 territoria (in 2020 met 34), de scholekster met 35 (in 2020 met 29) en de kievit met 124 (in 2020 met 91).

Boer Jan-Dirk Rodenburg Polder Schieveen
Waterhuishouding Polder Schieveen
Polder Schieveen
Waterhuishouding Polder Schieveen

7Polder Noord-Kethel: weidevogelreservaat

De grutto, tureluur en kievit hebben hun plek gevonden in Polder Noord-Kethel. Dit weidevogelgebied ligt pal aan de Schie. De boswachters van Natuurmonumenten beheren samen met lokale boeren de graslanden speciaal voor weidevogels. Dat betekent dat zij in hun werk rekening houden met de wensen van deze oer-Hollandse vogels. Omdat onze boswachters en boeren geen kunstmest en gif meer gebruiken, het waterpeil omhoog gaat en we niet maaien voor 15 juni, gaat het goed met de weidevogels in Polder Noord-Kethel. Een aantal jaar geleden broedden hier slechts enkele. Nu vinden tientallen hier een broedplek. De weidevogelstand is weer terug op het niveau van veertig jaar geleden. En daar zijn de kieviten, grutto's, boswachters én boeren erg blij mee!

Polder Noord-Kethel bij Rotterdam
Polder Noord-Kethel: weidevogelreservaat
Zwevende picknickbank bij Polder Noord-Kethel
Polder Noord-Kethel: weidevogelreservaat

8Weidevogel uitgelicht: de grutto

Met zijn lange stelten loopt de grutto sierlijk door het hoge gras. Zijn lange, rechte snavel dient als handig gereedschap bij het zoeken naar voedsel. De punt van zijn snavel is zo fijngevoelig dat hij wormen en andere beestjes tot diep in de bodem kan voelen! De grutto is een oer-Hollandse poldervogel en is met recht uitgekozen tot onze Nationale Vogel. Maar liefst 90% van de West-Europese gruttopopulatie broedt hier, in ons eigen land! Daarom hebben wij Nederlanders de verantwoordelijkheid om de vogelsoort te behouden, hier en in Europa. Helaas gaat het al tijden niet goed met het aantal weidevogels in Nederland. Zo is de grutto de laatste 10 jaar met 50% achteruit gegaan in ons land.

Grutto
Weidevogel uitgelicht: de grutto
Natuurgebied Polder Noord-Kethel wordt nog geschikter voor bedreigde weidevogels
Weidevogel uitgelicht: de grutto

9Boeren met de natuur als basis

De natuur is ook de basis van het boerenbedrijf. De kwaliteit van de bodem en het water hebben rechtstreeks gevolgen voor de opbrengsten van het boerenbedrijf; de natuur werkt als één groot systeem. Alles hangt met elkaar samen. Eerlijk voedsel zorgt voor een levend boerenland, en andersom. 

Veel boeren waar Natuurmonumenten mee samenwerkt, werken volgens dit principe. Ze gebruiken de natuurlijke processen in de bedrijfsvoering. We gaan straks langs bij twee boeren: boer Bas van den Berg van Hoeve Ackerdijk en boer Jan Duijndam van Hoeve Biesland.

Trekker in het landschap
Boeren met de natuur als basis

10Biologisch boeren tegen de stad aan bij Hoeve Ackerdijk

We fietsen verder en komen aan bij biologisch melkveebedrijf Hoeve Ackerdijk, een eeuwenoud boerenbedrijf dat ingeklemd ligt tussen de grote steden Rotterdam en Delft. 

Boer Bas van den Berg is de achtste generatie en opvolger en zoon van boer Arie van den Berg. Biologisch boeren doet Arie hier al sinds de vorige eeuw. Weidevogels zoals grutto, kievit en tureluur krijgen hier de ruimte. De graslanden rondom het bedrijf barsten in de lente dan ook van de weidevogelgeluiden. Goede zorg voor de koeien, het land en de weidevogels is een vanzelfsprekendheid, ook voor boer Bas. “Wanneer ik de koeien ga halen in de wei, slaan de grutto’s, kieviten en tureluur alarm. Dat is zo mooi! En dat is gewoon mijn werk”, vertelt boer Bas.

Hoeve Ackerdijk ligt pal tegen Delft aan. Wanneer je de andere kant op kijkt, zie je de skyline van Rotterdam. Het verbinden van stad en platteland is voor de familie logisch en belangrijk. Op het boerenbedrijf vind je een kinderdagverblijf. Maar ook kun je de boerenlandroute door de polder wandelen of een kijkje nemen in de boerderijwinkel aan huis. Boer Bas maakt zijn eigen kaas in de mobiele kaaswagen en verkoopt deze naast eieren, weidevogelkaas uit andere delen van het land en zo nu en dan vleespakketten. De winkel wordt in de toekomst uitgebreid, maar is nu al de moeite waard om een kijkje te nemen!

Boer Bas van den Berg van Hoeve Ackerdijk
Biologisch boeren tegen de stad aan bij Hoeve Ackerdijk
Koeien en pinken Hoeve Ackerdijk op stal
Biologisch boeren tegen de stad aan bij Hoeve Ackerdijk

11Weilanden van verschil

Er zijn ontzettend veel verschillende manieren om een land te bewerken. En geloof het of niet, hoe een boer boert, kun je zien aan het weiland! Het ligt natuurlijk aan de periode in het jaar, maar hier zijn wat handige tips waar je op kunt letten:

  • Kijk eens naar het hoogteverschil van de vegetatie op een natuurgrasland;
  • Kijk naar de structuur, is alles gelijk of zie je verschillen?;
  • Kleur is belangrijk: zie je lichtgroen en rood in het vroege voorjaar? Natuurgrasland!
  • Zie je verschillende soorten grassen of slechts enkele?
  • Hoeveel bloemen staan er in het weiland?

Grasland ontwikkelt zich. Wanneer je stopt met intensief gebruik, gaat het meerdere fasen door. Eerst komen er veel meer soorten grassen en kruiden in de grasmat. Daarna wordt het kleurrijker. De bloemen, de insecten komen terug en daarmee de vogels en andere kleine zoogdieren.

Een ander belangrijk kenmerk is dat de groei van natuurgrasland pas laat in het voorjaar op gang komt. Vaak is een intensief weiland al gemaaid. Door deze trage groei krijgen andere grassoorten en bloemen de kans om licht te vangen. Hier komen insecten op af en die aanwezigheid van insecten maakt weer dat weidevogels zoals de grutto en tureluur het hier ook goed toeven vinden.

Bloemrijk grasland
Weilanden van verschil

12Bewoonde wereld

We fietsen nu een stuk door stedelijk gebied. Straks komen we bij de volgende boerderij!

Fietsen in twente
Bewoonde wereld

13Polderbloem uitgelicht: echte koekoeksbloem

Echte koekoeksbloem is een prachtige, roze bloem met ragfijne bloemblaadjes. Hoe langer je naar deze bloem kijkt, hoe mooier de echte koekoeksbloem wordt! Deze typische polderbloem bloeit later in het voorjaar, begin zomer en soms nog eens in de herfst. Het liefst staat ie met zijn wortels in een natte bodem, je ziet hem vaak aan slootkanten en natuurvriendelijke oevers staan. Zo nu en dan vergezeld door het mooie, witte veenpluis en de gele dotterbloemen.

Een natuurvriendelijke oever is een minder steile slootkant dan 'normale' slootkanten. Omdat er een geleidelijke overgang is van water naar land, is er veel meer ruimte voor vochtminnende planten om zich hier vestigen en weten meer vogels hier voedsel te vinden. Het blijft belangrijk voor boeren om ook het land op te kunnen met zware machines. Hierdoor wordt er vaak aan één slootkant een natuurvriendelijke oever aangelegd, zodat de kraan aan de andere kant bijvoorbeeld de sloot kan schoonhouden of een trekker kan maaien.

Echte koekoeksbloem en ratelaar
Polderbloem uitgelicht: echte koekoeksbloem
Echte koekoeksbloem in Zwanenwater
Polderbloem uitgelicht: echte koekoeksbloem

14Hoeve Biesland: boeren met de natuur

Je fietst nu naar een bio-dynamische boerderij bij Delft: Hoeve Biesland van Jan en Mieke Duijndam, hun twee dochters Linda en Sandy en Tim van Bregt. Bio-dynamisch is een hele mond vol, maar volgens boer Jan is dit principe ‘zo simpel als wat’ en boer je gewoon met je gezonde boerenverstand. Bio-dynamisch houdt in dat je samenwerkt met de natuur op een holistische manier. Je zorgt voor de natuur, zodat de natuur voor jou zorgt. Alles is met elkaar verbonden! 

Zo zorgt een vruchtbare bodem en een hoge biodiversiteit op het land voor gezonde koeien. Die gezonde koeien zijn weer goed voor ons. Kringlopen op het boerenbedrijf zijn gesloten, zo komt het voer voor de koeien van eigen land. Compost wordt gebruikt voor het telen van de groenten. En alleen mest van eigen (gezonde) koeien komt weer op het land terecht. Met weidevogels in de polder wordt rekening gehouden door een hoge waterstand en laat in het seizoen maaien. Je kunt er zelf van genieten, want ook recreatie is een belangrijk onderdeel van dit boerenbedrijf.

Hoeve Biesland is met recht een groene oase te noemen in dit drukke gebied. Landbouw, natuur en mens gaan hier hand in hand. Je bent welkom om op de boerderij te kijken en in de boerderijwinkel te neuzen. Hier wordt van alles verkocht, zoals vlees, brood, rauwe melk en groenten. Allemaal biologisch, en geproduceerd heel dichtbij. De producten van Hoeve Biesland zelf worden ook zo dichtbij mogelijk afgezet, om de keten zo kort mogelijk te houden. De hulpboeren helpen boer Tim bij de dagelijkse werkzaamheden.

De koeien van Hoeve Biesland grazen in de omliggende weilanden, maar ook in natuurgebieden zoals de Ackerdijkse Plassen. Daar fietsen we zo naartoe!

Boer Jan Duijndam Hoeve Biesland Delft
Hoeve Biesland: boeren met de natuur
Boerderijwinkel Hoeve Biesland Delft
Hoeve Biesland: boeren met de natuur
Groenteboerin Hoeve Biesland Delft
Hoeve Biesland: boeren met de natuur

15Weidevogels in de Ackerdijkse Plassen

We maken een klein uitstapje naar uitkijktoren De Tureluur. Het is zonde om deze niet mee te pakken tijdens de fietstocht! Klim even omhoog; je hebt hier een prachtig uitzicht over de Ackerdijkse Plassen. De skyline van Rotterdam is het achtergronddecor. En kijk ook eens richting Berkel en Rodenrijs: daar staat molen De Valk uit 1772 als tweehonderdvijftig jaar. Ook de kenmerkende Hollandse molens horen echt bij de polder.

Zie jij de bruin-witte koeien grazen? Dit zijn de koeien van Hoeve Biesland! Boer Tim (foto) en Jan werken samen met de boswachters. Mede door de komst van de koeien van Hoeve Biesland in 2009 is het natuurgebied weer open en broeden weidevogels zoals de grutto, tureluur en kievit in het gebied.

Ackerdijkse Plassen
Weidevogels in de Ackerdijkse Plassen
Boer Tim van Hoeve Biesland Delft
Weidevogels in de Ackerdijkse Plassen
Koeien Hoeve Biesland in de Ackerdijkse Plassen
Weidevogels in de Ackerdijkse Plassen

16Van de boer, zo op jouw bord!

De boswachters en boeren hopen dat je genoten hebt van deze boerenfietsroute. Heb je een deel van je boodschappen bij de boer gedaan? Door voor duurzame en regionaal geproduceerde producten te kiezen, zorg je voor een mooi landschap om de hoek.

We snappen het als je niet altijd in de gelegenheid bent om naar de boerderijwinkels te gaan. Gelukkig zijn er verschillende manieren om in de stad ook voor producten te kiezen die met zorg voor de natuur gemaakt zijn.

  • Via Rechtstreex bestel je de streekproducten online en haal je ze af bij een punt bij jou in de buurt
  • Bezoek bijvoorbeeld de Rotterdamse Oogstmarkt
  • Koop je producten via dekortsteweg.nl
  • Lokale supermarkten en horeca verkopen regelmatig ook producten uit de omliggende polders
Rotterdam de boer op - krat vol groente
Van de boer, zo op jouw bord!

17Koop biologisch en On the Way to PlanetProof

Wat kan je als consument in de supermarkt doen? Koop biologisch! Op deze manier kunnen de natuurinclusieve boeren op biologische manier blijven boeren, met zorg voor de koeien en de natuur.

Koop een product met het onafhankelijke keurmerk ‘On the way to PlanetProof’. Zo weet je dat je een product koopt dat duurzamer is geproduceerd en daardoor beter is voor natuur, milieu, klimaat en dier.

Dankjewel! En, wil je nog meer natuur ontdekken in de buurt? Er zijn tal van andere wandel-, fiets en skeelerroutes. Kijk hier voor een overzicht.

Boer Arie en boswachter Natascha voor Rotterdam de boer op
Koop biologisch en On the Way to PlanetProof
Fietsen in Midden-Delfland, polder Rotterdam
Koop biologisch en On the Way to PlanetProof

18LIFE All4biodiversity: verdienmodellen voor de natuur

Boswachters van Natuurmonumenten en boeren in Midden-Delfland werken mee in het nieuwe programma 'All4biodiversity'. Hierin werken vijf provincies, twee ministeries, natuur- en landbouworganisaties en de stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel samen om de biodiversiteit van Natura2000-gebieden te verhogen en sluitende verdienmodellen te ontwikkelen. De provincie Zuid-Holland leidt het programma dat mogelijk wordt gemaakt door een bijdrage uit het Europese LIFE IP fonds.

Life en Natura 2000
LIFE All4biodiversity: verdienmodellen voor de natuur
logo

Ook zo genoten van deze route? Help de natuur. Ga naar nm.nl/nieuwlid.