Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Droogte

De natuur kan ernstig lijden onder droogte. Natuurmonumenten vindt dat verdroging van natuur moet worden voorkomen. De urgentie om natuur weerbaar te maken tegen o.a. droogte neemt toe. Er zijn maatregelen nodig die ook op de lange termijn werken. Wij pleiten voor meer robuuste, verbonden natuur met een gezonde, klimaatbestendige waterhuishouding. Want die natuur is beter bestand tegen weersextremen – en kan zelfs helpen de effecten daarvan tegen te gaan.

Droogte

Situatie

Door klimaatverandering neemt de kans op extreme droge periodes toe. De natuur heeft door droogte in 2018 flink te lijden gehad. Op sommige plekken toont de natuur haar veerkracht, maar op veel plekken is schade ontstaan of duurt herstel jaren.

Ook nu is het erg droog. Op veel plaatsen zijn de watertekorten van 2018 nog niet aangevuld en in veel gebieden is sprake van tekort aan neerslag en zeer lage grondwaterstanden (bron: droogtemonitor). Met een tweede droge zomer op rij stapelen de droogte-effecten zich op.

Problematiek

Alle natuur heeft water nodig. Maar natuur die het al zwaar heeft, zoals kwetsbare en waterafhankelijke natuur, loopt extra risico tijdens droogte (dit soms bovenop de effecten van droogte van 2018). Zo zijn beschermde hoogveengebieden afhankelijk van regenwater. Als dat droogvalt, kan er lucht - vooral zuurstof - bij. Dan breekt het veen af en is het verdwenen. Dat is niet alleen slecht voor de natuur maar ook voor het klimaat, want bij veenafbraak komt veel koolstofdioxide vrij.

Een vergelijkbaar probleem kan spelen in laagveengebieden. Ook vennen en beek(dal)systemen kunnen verdrogen. Leefgebieden van bijzondere, kwetsbare plant- en diersoorten lopen hierdoor gevaar. Bomen en bloemen lijden onder droogte, net als bepaalde insecten. De heivlinder heeft moeite met nectar vinden op de hoger gelegen heidegebieden. Bodemdieren trekken zich dieper terug, waardoor weidevogels geen voedsel voor hun jongen kunnen vinden (bron: De Vogelbescherming). Dit voorjaar is de eerste broedpoging van kraanvogels in het Fochteloërveen mislukt. Gelukkig heeft een latere poging geresulteerd in een jong kuiken, maar voedsel vinden is moeilijk. Voor vogels is watertekort vaak minder een probleem dan voedsel vinden. Voor watergebonden insecten als de Speerwaterjuffer is de droogte fataal (bron: De Vlinderstichting). En vissen en kikkers zijn totaal afhankelijk van water(-kwaliteit en -temperatuur). Zo wordt de kamsalamander plaatselijk met uitsterven bedreigd.

Daarbij neemt door droogte de kans toe op allerlei andere negatieve effecten. Zo is er een verhoogd risico op natuurbranden. Ook gaat de waterkwaliteit op veel plekken achteruit en warmt het water sneller op. Doordat rivieren niet genoeg zoet water afvoeren, komt zeewater bovendien verder landinwaarts, waardoor verzilting optreedt. Om dat te voorkomen worden mogelijk sluizen gesloten, wat de vismigratie belemmerd. Ook is er door droogte een verhoogd risico op boomziektes en versnelde uitbreiding van invasieve exoten. Een voorbeeld van een exotische plant is watercrassula, die het beter doet in droge omstandigheden dan de inheemse soorten in het Fochteloërveen. Uiteindelijk kan inheemse, zeldzame flora hierdoor verdwijnen.

Standpunt

Natuurmonumenten vindt dat kwetsbare natuur van voldoende water moet worden voorzien. De natuur moet het water dat daar valt, kunnen vasthouden. Als het waterpeil in de directe omgeving te laag is, bijvoorbeeld voor functies zoals de landbouw, kan dat niet: het water lekt weg.

In tijden van droogte pleiten wij voor het vasthouden van water en vermindering van gebruik van (grond)water. Waar dat kan en nodig is, pleiten we voor het verhogen van waterpeilen. Bij dreigende droogval moeten noodmaatregelen beschikbaar zijn. Ook pleiten wij voor het instellen van bufferzones rondom natuurgebieden waar water beschermd wordt en het waterpeil hoog genoeg wordt gehouden. Zo kan verdroging van natuurgebieden voorkomen worden.

Droogte in het bos

Natuurlijke oplossingen

Daarnaast pleiten wij voor versnelde aanpak van structurele verbeteringen om verdroging tegen te gaan. Te beginnen bij het snel verbinden, vergroten en versterken van de natuur (afmaken van het Natuurnetwerk Nederland). Want robuuste natuurgebieden waarvan de waterhuishouding op orde is, bieden ook onder extreme omstandigheden geschikte leefgebieden voor planten en dieren.

Dit biedt tevens kansen, omdat de natuur een belangrijke bondgenoot is in een veranderend klimaat. Zo biedt het creëren van meer natuur kansen om water in tijden van overlast vast te houden en in tijden van droogte geleidelijk terug te geven (natuurlijke klimaatbuffers). Concrete voorbeelden zijn robuuste beekdalen die bestand zijn tegen wateroverlast en tegelijkertijd schade door droogte voor landbouw en natuur voorkomen (lees meer in deze opinie).

Lees ook ‘Maak van Drenthe weer een spons’, april 2019). In veengebieden heeft ‘vernatten’ (eigenlijk hernatten) wat goed is voor natuur, een bijkomend klimaatvoordeel: het slaat veel CO2 op.

Kortom, met het creëren van meer groen en het aanpakken van (structurele) verdroging kan de natuur weerbaarder gemaakt worden, maar ook integrale oplossingen bieden voor maatschappelijke uitdagingen waar meerdere functies, zoals landbouw en woningbouw baat bij kunnen hebben.

Wat doet Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten volgt de droogte in haar gebieden op de voet. We meten de peilen van grondwater en oppervlaktewater en onderzoeken hoe de planten en dieren die het gebied leven, de droge periode doorstaan. Het is belangrijk dat de ecologische effecten van droogte op landelijke schaal worden onderzocht. Voor deze en eerder genoemde punten vragen wij aandacht.

Lees de ‘Terugblik op de droogte van 2018' en onze brief naar de Unie van Waterschappen en het Interprovinciaal Overleg (IPO) in samenwerking met o.a. het Wereld Natuur Fonds en LandschappenNL. Lees ook meer over onze samenwerkingen op natuurlijke klimaatbuffers. Wij delen onze ervaringen en hopen samen met anderen toe te werken naar een klimaatbestendige natuur en waterhuishouding.

Wat kan jij doen?

Help de natuur een handje en maak meer groen. Haal die tegels uit je tuin om ruimte te maken voor planten en wilde bloemen. Goed voor het klimaat en de natuur!

logo