Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Droogte

De natuur kan ernstig lijden onder droogte. Natuurmonumenten vindt dat verdroging van natuur moet worden voorkomen. De urgentie om natuur weerbaar te maken neemt toe. Er zijn maatregelen nodig die ook op de lange termijn werken. Wij pleiten voor meer robuuste, verbonden natuur met een gezonde, klimaatbestendige waterhuishouding. Want die natuur is beter bestand tegen weersextremen – en kan zelfs helpen de effecten daarvan tegen te gaan.

Droogte

Situatie

Door klimaatverandering neemt de kans op extreme droge periodes toe. De natuur heeft met twee opeenvolgende droge zomers (2018, 2019) flink te lijden gehad, vooral op de hogere zandgronden. Deze effecten komen bovenop al bestaande structurele problemen, zoals verdroging, achteruitgang waterkwaliteit en stikstof. Er is schade ontstaan of herstel zal jaren duren.

Problematiek

Alle natuur heeft water nodig. Maar natuur die het al zwaar heeft, zoals kwetsbare en waterafhankelijke natuur, loopt extra risico tijdens droogte. Zo zijn beschermde hoogveengebieden afhankelijk van regenwater. Als dat droogvalt, kan er lucht - vooral zuurstof - bij. Dan breekt het veen af en is het verdwenen. Dat is niet alleen slecht voor de natuur maar ook voor het klimaat, want bij veenafbraak komt veel koolstofdioxide vrij.

Naast veengebieden kunnen ook vennen en beek(dal)systemen verdrogen. Bepaalde bossen en heidegebieden stonden er slecht voor. Enkele bomensoorten zijn verzwakt - al dan niet door de droogte in combinatie met andere stressfactoren, zoals boomziektes. Door verdroging van leefgebieden lopen bijzondere, kwetsbare plant- en diersoorten gevaar. Zo was het droge voorjaar van 2019 desastreus voor veel weidevogels en zijn broedpogingen van kraanvogels in het Fochteloërveen en in het Korenburgerveen, mislukt. Voedsel vinden is moeilijk omdat bodemdieren zich dieper terugtrekken. Andere unieke planten, (watergebonden) insecten en - totaal van waterafhankelijke soorten - zoals vissen en kikkers staan verder onder druk.  Zo wordt de kamsalamander plaatselijk met uitsterven bedreigd.

Daarbij neemt door droogte de kans toe op andere negatieve effecten: de achteruitgang van waterkwaliteit, invasieve exoten, verzilting, belemmering van vismigratie (door o.a. sluiten van sluizen) en boomziektes. Lees hier meer waarnemingen van droogte-effecten in de natuur.

Standpunt

Natuurmonumenten vindt dat kwetsbare natuur van voldoende water moet worden voorzien. De natuur moet het water dat daar valt, kunnen vasthouden. Als het waterpeil in de directe omgeving te laag is, bijvoorbeeld voor functies zoals de landbouw, kan dat niet: het water lekt weg.

In tijden van droogte pleiten wij voor het vasthouden van water en vermindering van gebruik van (grond)water. Zuinig omgaan met water van goede kwaliteit is de sleutel. Vooral de toename van grondwatergebruik vinden wij zorgelijk. We pleiten voor grenzen aan het gebruik en strengere regels voor grondwatergebruik. Bijvoorbeeld met het instellen van een 'reeks voor grondwater' en het hanteren van klimaatrobuuste (grond)waterstanden. Waar dat kan en nodig is, pleiten we voor het verhogen van waterpeilen. Bij dreigende droogval moeten noodmaatregelen beschikbaar zijn. Ook pleiten wij voor het instellen van bufferzones rondom natuurgebieden waar water beschermd wordt en het waterpeil hoog genoeg wordt gehouden. Zo kan verdroging van natuurgebieden voorkomen worden.

Droogte in het bos

Natuurlijke oplossingen

Daarnaast pleiten wij voor een versnelde aanpak van structurele verbeteringen om verdroging tegen te gaan. Te beginnen bij het snel verbinden, vergroten en versterken van de natuur (afmaken van het Natuurnetwerk Nederland). Niet alles kan overal. Om te voorkomen dat er watertekorten ontstaan is een ander, natuurlijker waterbeheer nodig. Want robuuste natuurgebieden waarvan de waterhuishouding op orde is, bieden ook onder extreme omstandigheden geschikte leefgebieden voor planten en dieren.

Dit biedt tevens kansen, omdat de natuur een belangrijke bondgenoot is in een veranderend klimaat. Zo biedt het creëren van meer natuur kansen om water in tijden van overlast vast te houden en in tijden van droogte geleidelijk terug te geven: natuurlijke klimaatbuffers. Andere concrete voorbeelden zijn natuurinclusieve bufferzones, robuuste beekdalen en het 'vernatten' (eigenlijk hernatten) van veengebieden, wat goed is voor natuur én klimaat.

Kortom, met het creëren van meer groen en het aanpakken van (structurele) verdroging kan de natuur weerbaarder gemaakt worden, maar ook integrale oplossingen bieden voor maatschappelijke uitdagingen waar meerdere functies, zoals landbouw en woningbouw baat bij kunnen hebben.

Wat doet Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten volgt droogte in haar gebieden op de voet. We meten de peilen van grondwater en oppervlaktewater en kijken hoe planten en dieren die in het gebied leven, de droge periode doorstaan. Samen met andere natuurorganisaties hebben we een samenvatting van onze waarnemingen gebundeld in de Terugblik op Droogte 2019. Het is belangrijk dat de ecologische effecten van droogte op landelijke schaal worden onderzocht en gemonitoord. Voor deze en eerder genoemde punten vragen wij aandacht.

Eind december 2019 is de Eindrapportage Beleidstafel Droogte gepubliceerd. Natuurmonumenten is blij dat er in dit rapport aandacht is voor de urgentie van een klimaatbestendige waterhuishouding, duurzame landbouw en de noodzaak voor het snel weerbaar maken van natuur. Wij vinden het van belang dat er strengere regels komen voor (grond)watergebruik. Een aanpak van urgente uitdagingen, zoals de droogte/verdroging en stikstofcrisis, mét natuur als bondgenoot biedt kansen.

Eerder stuurden wij een ‘Terugblik op de droogte van 2018' en onze brief naar de Unie van Waterschappen en het Interprovinciaal Overleg (IPO) in samenwerking met o.a. het Wereld Natuur Fonds en LandschappenNL. Lees ook meer over onze samenwerking op natuurlijke klimaatbuffers. Wij delen onze ervaringen en hopen samen met anderen toe te werken naar een klimaatbestendige natuur en waterhuishouding.

Wat kan jij doen?

Help de natuur een handje en maak meer groen. Haal die tegels uit je tuin om ruimte te maken voor planten en wilde bloemen. Goed voor het klimaat en de natuur!

logo