Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Droogte

De natuur kan ernstig lijden onder droogte. Natuurmonumenten vindt dat verdroging van natuur moet worden voorkomen. De urgentie om natuur weerbaar te maken tegen o.a. droogte neemt toe. Er zijn maatregelen nodig die ook op de lange termijn werken. Wij pleiten voor meer robuuste, verbonden natuur met een gezonde, klimaatbestendige waterhuishouding. Want die natuur is beter bestand tegen weersextremen – en kan zelfs helpen de effecten daarvan tegen te gaan.

Droogte

Situatie

Door klimaatverandering neemt de kans op extreme droge periodes toe. De natuur heeft met twee opeenvolgende droge zomers (2018, 2019) flink te lijden gehad. Vooral op de hogere zandgronden lijkt de situatie erger dan vorig jaar. Op veel plekken is schade ontstaan of zal herstel jaren duren.

Dit voorjaar waren de watertekorten van 2018 nog niet aangevuld en in veel gebieden was er sprake van neerslagtekort en lage waterstanden. Sommige vennen en beken hebben een hele winter drooggestaan. Met een tweede droge zomer op rij stapelen de droogte-effecten zich op.

Problematiek

Alle natuur heeft water nodig. Maar natuur die het al zwaar heeft, zoals kwetsbare en waterafhankelijke natuur, loopt extra risico tijdens droogte. Zo zijn beschermde hoogveengebieden afhankelijk van regenwater. Als dat droogvalt, kan er lucht - vooral zuurstof - bij. Dan breekt het veen af en is het verdwenen. Dat is niet alleen slecht voor de natuur maar ook voor het klimaat, want bij veenafbraak komt veel koolstofdioxide vrij.

Een vergelijkbaar probleem kan spelen in laagveengebieden, o.a. voor trilveen. Ook vennen en beek(dal)systemen kunnen verdrogen. Bepaalde bossen en heidegebieden staan er slecht voor. Enkele bomensoorten zijn verzwakt - al dan niet door de droogte in combinatie met andere stressfactoren, zoals boomziektes. Door verdroging van leefgebieden lopen bijzondere, kwetsbare plant- en diersoorten gevaar. Dit voorjaar is de eerste broedpoging van kraanvogels in het Fochteloërveen en in het Korenburgerveen, mislukt. Gelukkig heeft een latere poging geresulteerd in een jong kuiken in het Fochteloërveen, maar voedsel vinden was moeilijk. Het droge voorjaar was ook desastreus voor veel weidevogels. Bodemdieren trekken zich dieper terug, waardoor weidevogels geen voedsel voor hun jongen kunnen vinden (bron: De Vogelbescherming). Verschillende unieke planten komen onder druk te staan. Ook insecten, als de heivlinder vinden moeilijk nectar op de hoger gelegen heidegebieden. Voor watergebonden insecten als de Speerwaterjuffer  (bron: De Vlinderstichting) en mogelijk ook de bosbeekjuffer en witsnuitlibel is de droogte fataal. En vissen en kikkers zijn totaal afhankelijk van water(-kwaliteit en -temperatuur). Zo wordt de kamsalamander plaatselijk met uitsterven bedreigd.

Daarbij neemt door droogte de kans toe op allerlei andere negatieve effecten. Zo is er een verhoogd risico op natuurbranden. Ook gaat de waterkwaliteit op veel plekken achteruit en warmt het water sneller op. Doordat rivieren niet genoeg zoet water afvoeren, komt zeewater bovendien verder landinwaarts, waardoor verzilting optreedt. Om dat te voorkomen worden mogelijk sluizen gesloten, wat de vismigratie belemmerd. Ook is er door droogte een verhoogd risico op boomziektes en versnelde uitbreiding van invasieve exoten. Een exotische, invasieve plant kan het beter doen in droge omstandigheden dan de inheemse soorten: uiteindelijk kan inheemse, zeldzame flora hierdoor verdwijnen.

Standpunt

Natuurmonumenten vindt dat kwetsbare natuur van voldoende water moet worden voorzien. De natuur moet het water dat daar valt, kunnen vasthouden. Als het waterpeil in de directe omgeving te laag is, bijvoorbeeld voor functies zoals de landbouw, kan dat niet: het water lekt weg.

In tijden van droogte pleiten wij voor het vasthouden van water en vermindering van gebruik van (grond)water. Waar dat kan en nodig is, pleiten we voor het verhogen van waterpeilen. Bij dreigende droogval moeten noodmaatregelen beschikbaar zijn. Ook pleiten wij voor het instellen van bufferzones rondom natuurgebieden waar water beschermd wordt en het waterpeil hoog genoeg wordt gehouden. Zo kan verdroging van natuurgebieden voorkomen worden.

Droogte in het bos

Natuurlijke oplossingen

Daarnaast pleiten wij voor versnelde aanpak van structurele verbeteringen om verdroging tegen te gaan. Te beginnen bij het snel verbinden, vergroten en versterken van de natuur (afmaken van het Natuurnetwerk Nederland). Want robuuste natuurgebieden waarvan de waterhuishouding op orde is, bieden ook onder extreme omstandigheden geschikte leefgebieden voor planten en dieren.

Dit biedt tevens kansen, omdat de natuur een belangrijke bondgenoot is in een veranderend klimaat. Zo biedt het creëren van meer natuur kansen om water in tijden van overlast vast te houden en in tijden van droogte geleidelijk terug te geven (natuurlijke klimaatbuffers). Concrete voorbeelden zijn robuuste beekdalen die bestand zijn tegen wateroverlast en tegelijkertijd schade door droogte voor landbouw en natuur voorkomen. Lees meer hierover in deze opinie. In veengebieden heeft ‘vernatten’ (eigenlijk hernatten), wat goed is voor natuur, een bijkomend klimaatvoordeel: het slaat veel CO2 op.

Kortom, met het creëren van meer groen en het aanpakken van (structurele) verdroging kan de natuur weerbaarder gemaakt worden, maar ook integrale oplossingen bieden voor maatschappelijke uitdagingen waar meerdere functies, zoals landbouw en woningbouw baat bij kunnen hebben.

Wat doet Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten volgt droogte in haar gebieden op de voet. We meten de peilen van grondwater en oppervlaktewater en kijken hoe planten en dieren die in het gebied leven, de droge periode doorstaan. Onlangs hebben we, samen met andere natuurorganisaties, een samenvatting van onze waarnemingen gebundeld in de Terugblik op Droogte 2019. Het is belangrijk dat de ecologische effecten van droogte op landelijke schaal worden onderzocht en gemonitoord. Voor deze en eerder genoemde punten vragen wij aandacht.

Zie de ‘Terugblik op de droogte van 2018' en onze brief naar de Unie van Waterschappen en het Interprovinciaal Overleg (IPO) in samenwerking met o.a. het Wereld Natuur Fonds en LandschappenNL. Lees ook meer over onze samenwerking op natuurlijke klimaatbuffers. Wij delen onze ervaringen en hopen samen met anderen toe te werken naar een klimaatbestendige natuur en waterhuishouding.

Wat kan jij doen?

Help de natuur een handje en maak meer groen. Haal die tegels uit je tuin om ruimte te maken voor planten en wilde bloemen. Goed voor het klimaat en de natuur!

logo