Cookies op Natuurmonumenten.nl

Natuurmonumenten respecteert de privacy van jouw gegevens

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en jouw browserervaring te verbeteren, om te integreren met sociale media en jou relevante advertenties te laten zien die op je interesses zijn afgestemd. Klik op "Ik wil een optimaal werkende website" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op de link om jouw voorkeuren voor cookies te wijzigen.Meer uitleg over cookies

Kies jouw cookie instelling

Kies eerst de cookies die je wilt toestaan
Cultureel

Fietsroute Holland op z’n mooist, Midden-Delfland

Fietsroute Holland op z’n mooist, Midden-Delfland

54 km

Waar

Zuid-Holland

Cultureel

Fietsroute Holland op z’n mooist, Midden-Delfland

Kom ’n volle dag genieten van kunst en natuur! Combineer je bezoek aan het Haags Gemeentemuseum met een fietstocht.

De fietstocht ‘Holland op z’n mooist: Midden-Delfland’ start vlakbij het Gemeentemuseum Den Haag, en voert je in een dagdeel langs de plekken waar de schilders van Haagse School anderhalve eeuw geleden hun inspiratie vonden.

Kijk door de ogen van de kunstenaars

Laat je net als de Haagse schilders tijdens deze fietsroute van Natuurmonumenten inspireren door het prachtige landschap van Midden-Delfland. Leer alles over de kunstenaars en beleef de omgeving door hun ogen.

Ga er een dag op uit!

Eerst het museum doen en dan fietsen? Of juist omgekeerd? Het kan allebei. Het museumrestaurant is een ideale plek om halverwege de dag even te pauzeren, met een stevige lunch.

Fiets deze route met onze route app

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Station Den Haag Centraal: Toon op kaart

De route

 Startpunt

1Startpunt

De fietstocht duurt ruim drie uur en telt 54 km. Je kunt je OV-fiets huren bij het startpunt van deze fietsroute: station Den Haag Centraal (behalve op dinsdag). Veel plezier!Start Den Haag Centraal, Schedeldoekshaven, Amsterdamse Veerkade, rechtsaf Wagenstraat, linksaf Grote Marktstraat, rechtsaf Jan Hendrikstraat, Torenstraat, rechtsaf Kleine Nobelstraat, Nobelstraat, linksaf Prinsestraat, Prinsesseswal, linksaf Piet Heinstraat, rechtsaf Tasmanstraat, rechtsaf Laan van Meerdervoort, linksaf Carnegielaan, Groot Hertoginnelaan, rechtsaf Stadhouderslaan.Start Gemeentemuseum, Stadhouderslaan, oversteken linksaf President Kennedylaan, rechtsaf Adriaan Goekooplaan, rechtsaf Scheveningseweg.
Startpunt

2De Scheveningse Bosjes

Door de opkomende industrialisatie en de vermindering van het aantal wekelijkse werkuren ontstond er in de tweede helft van de negentiende eeuw een nieuw fenomeen, namelijk vrije tijd. Mensen ondernamen dagtripjes naar het strand of het park. Het gebied van de Scheveningse Bosjes, gelegen tussen Den Haag en Scheveningen, werd een omgeving waar mensen graag gingen wandelen. Vanaf ‘de 77 trapjes’ had men een mooi uitzicht. Haagse School kunstenaar Paul Gabriël (1828-1903) maakte ca. 1885 een gezicht op het Kurhaus, dat toen nog omringd was door strand en weiland.Carnegieplein (langs Vredespaleis), rechts Anna Pawlownastraat, linksaf Laan van Meerdervoort (rechts op nr. 7F is Museum met Mesdagcollectie).
De Scheveningse Bosjes
De Scheveningse Bosjes
De Scheveningse Bosjes

3De Mesdag Collectie

Hendrik Willem Mesdag (1831-1913) was naast schilder van de Haagse School ook kunstverzamelaar. In 1887 liet hij daarom een museum aan zijn woonhuis bouwen (Laan van Meerdervoort 7F). Op zondag gaf Mesdag zelf rondleidingen. Zijn verzameling bestond uit schilderijen, tekeningen en keramiek. Dankzij Mesdag’s collectie maakte men ook in Nederland kennis met de School van Barbizon. Deze Franse schilderschool was van grote invloed op de Haagse School.Rechtsaf Zeestraat, linksaf Mauritskade, rechtsaf Parkstraat, voor het einde linksaf Kazernestraat.
De Mesdag Collectie
De Mesdag Collectie
De Mesdag Collectie

4Kazernestraat

Jan Hendrik Weissenbruch (1822-1880) woonde aan de Kazernestraat, achter het Lange Voorhout. Het huis is al lang geleden afgebroken. Weissenbruch woonde op een steenworp afstand van het Mauritshuis, waar hij de Hollandse Meesters van de Gouden Eeuw kon bewonderen. Vooral de 17e-eeuwse landschapsschilder Jacob van Ruisdael (ca. 1629-ca. 1682) was voor hem een belangrijke inspiratiebron. Weissenbruch heeft de Kazernestraat en omgeving meerdere malen geschilderd.Rechtsaf Vos in Tuinstraat, Lange Voorhout (rechts aan zuidkant ligt Pulchri Studio).
Kazernestraat
Kazernestraat
Kazernestraat

5Pulchri Studio

Pulchri Studio is opgericht in 1847. In 1898 kochten de broers Hendrik Willem en Taco Mesdag voor deze kunstenaarsvereniging een patriciërswoning op Lange Voorhout 15. In dit pand bevinden zich enkele indrukwekkende tentoonstellingszalen. De schilders van de Haagse School waren bijna allemaal lid van Pulchri, waar zij exposeerden en feesten organiseerden. Zij gebruikten de vereniging om als groep kunstenaars naar buiten te treden. Toernooiveld oversteken naar Lange Houtstraat, langs Mauritshuis naar Binnenhof, linksaf Hofweg, Spui, Zieken, Rijswijkseplein oversteken, na spoorviaduct Rijswijkseweg, na brug links oversteken naar Laakkade (met aan eind Laakmolen), rechtsaf Trekweg en Cromvlietkade langs Haagse Trekvliet, Geestbrug.
Pulchri Studio
Pulchri Studio

6Geestbrug

Deze brug over de Trekvliet verbindt al zes en een halve eeuw Rijswijk met Voorburg. Bij de Geestbrug bevond zich een aanlegplaats voor de trekschuiten van de beurtveren Den Haag - Delft en Den Haag - Leiden. Jan Hendrik Weissenbruch maakte nabij deze plaats zijn schilderij ‘De Trekvliet’ (1870), waarop de Laakmolen en enige zeilschepen te zien zijn. Tegenwoordig is deze molen, de oudste van Den Haag (1699), ingesloten door de stedelijke bebouwing.Hier oversteken naar Geestbrugkade, Nassaukade (Vliet tot Delft links houden), na viaduct links Huis te Hoornkade, Jaagpad.
Geestbrug
Geestbrug
Geestbrug

7De Vliet tussen Rijswijk en Delft

Hier werd aan beide zijden van het water gejaagd door trekpaarden. Kijk maar eens op het schilderij ‘Gezicht op Delft’ (1844) van Johan Barthold Jongkind (1819-1891). Jongkind schilderde in zijn jonge jaren nog vrij traditioneel. Pas later werd zijn techniek losser. De schilder verhuisde naar Parijs, waar hij furore maakte met zijn Hollandse landschappen. Monet was een bewonderaar. Hoewel hij niet tot de Haagse School behoort, zijn in deze fietsroute diverse werken van Jongkind opgenomen, omdat juist Jongkind als geen ander de trekvaarten van Midden-Delfland heeft vastgelegd. Wateringseweg, rechtsaf Kalverbos, Wateringsevest oversteken naar Noordeinde (stadskern Delft), Oude Delft, Zuidwal naar rechts en oversteken naar Hooikade.
De Vliet tussen Rijswijk en Delft
De Vliet tussen Rijswijk en Delft

8De Schie bij Delft

Bij zijn bezoekjes aan het Mauritshuis werd Weissenbruch ook in hoge mate geboeid door Vermeer’s statige en heldere ‘Gezicht op Delft’ (1660). Op de locatie die Vermeer als uitgangspunt voor zijn beroemde schilderij heeft gekozen, staat nu een monumentje met een transparante afbeelding, waar doorheen je naar de stad kunt kijken. Vergelijk het landschap van Vermeer maar eens met het landschap van vandaag! Aan de overzijde van de Schie lagen enige scheepswerfjes, waar onder andere trekschuiten werden onderhouden.
De Schie bij Delft
De Schie bij Delft
De Schie bij Delft

9Polder Noord-Kethel

Koeien in het riet, met de poten in het water. Dat zie je nu nergens meer in Midden-Delfland; moderne gemalen pompen de weilanden helemaal droog. Sinds de komst van grote ligboxstallen, staan koeien steeds minder in de wei. Knotbomen, weidevogels, vlinders en bloemen zijn bijna helemaal verdwenen uit het moderne boerenland. Uitzondering vormen de graslanden van Natuurmonumenten, zoals Polder Noord-Kethel, waardoor de fietsroute loopt. De boswachters beheren deze weides zoals de boeren het vroeger deden: geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen, een meer natuurlijke waterstand, minder koeien per hectare en later maaien. De weidevogels profiteren hiervan.Oversteken naar Woudweg (is polderweg met knotwilgen en passage A4), rechtsaf Vroonweerseweg, aan einde rechtsaf Vlietweg naar Vlaardingsekade richting Schipluiden, tegenover kade liggen Vlietlanden.
Polder Noord-Kethel
Polder Noord-Kethel
Polder Noord-Kethel

10Vlietlanden

In de tijd van de Haagse School waren de weilanden rond de stad nog rijk aan wilde bloemen. De Vlietlanden van Natuurmonumenten geven een indruk van de schoonheid van de graslanden toen. In mei kleuren de niet-bemeste en drassige Vlietlanden geel en paars. De Vlietlanden zijn zogeheten ‘boezemlanden’, die nooit zijn bemalen. Daarom liggen de Vlietlanden enkele meters hoger dan de aangrenzende polders, waar het land sinds het begin van de vijftiende eeuw door eeuwenlange bemaling erg is ingeklonken. De Vlietlanden liggen tegenover Restaurant Vlietzicht.
Vlietlanden
Vlietlanden
Vlietlanden

11Rechthuis van Zouteveen

Bij het Rechthuis van Zouteveen was het overzetveer voor de paarden van de trekschuit tussen Delft en Maassluis. De schilder Jongkind passeerde deze locatie als hij van zijn woonplaats Maassluis op weg was naar de Kunstacademie in Den Haag. Soms werd hij vergezeld door medestudent Charles Rochussen (1814-1894). Rochussen klaagde erover dat zijn metgezel tijdens hun wandelingen niet opschoot, omdat hij onderweg schetsen maakte. Jongkind tekende onder andere het Rechthuis van Zouteveen. Deze situatie gebruikte hij later ook voor een ets en een olieverfschilderij.
Rechthuis van Zouteveen
Rechthuis van Zouteveen
Rechthuis van Zouteveen

12Molens langs de Vlaardingervaart

Langs de Vlaardingervaart stonden in de negentiende eeuw acht watermolens en één korenmolen Alleen de laatste molen (bij het dorp Schipluiden) is bewaard gebleven. Jongkind is de enige kunstenaar die langs deze vaart enkele molens heeft afgebeeld. Van de Buikslootmolen, die op de locatie van de uitkijkstoelen heeft gestaan, maakte hij een ets (1862). Enkele honderden meters verder stond de Noordmolen. Eén van de laatste schilderijen van Jongkind was ‘Le Poldre de Zouteveen’ (1890). Hierop zijn de Noordmolen, een trekschuit en het polderlandschap te zien. Kort na Vlaardingsekade 54 is op afstand rechts in de polder het bos van een eendenkooi te zien.
Molens langs de Vlaardingervaart
Molens langs de Vlaardingervaart
Molens langs de Vlaardingervaart

13Eendenkooi Schipluiden

Direct na het woonhuis Vlaardingsekade 54 ligt rechts, op ca. 1 km afstand, een bosje in het open weidelandschap. Dit is het kooibos van de eendenkooi Schipluiden van Natuurmonumenten. Nog altijd is de kooi in bedrijf, beheerd door een eigen kooiker van Natuurmonumenten. Gevangen eenden laat hij weer vrij, nadat hij ze heeft geringd voor internationaal vogelonderzoek. In de tijd van de Haagse School vingen kooikers het ‘gevogelte’ nog gewoon voor consumptie. Overal in de polder hing men eendenkorven op, om de eendenstand te bevorderen en eendeneieren te verzamelen. De korven maakte men van wilgentenen van de knotwilg.Over schelpenpad langs water onder Trambrug door naar Paardenbrug.
Eendenkooi Schipluiden
Eendenkooi Schipluiden
Eendenkooi Schipluiden

14Het dorp Schipluiden

Na het bestrate paardenpad onder de Trambrug staan in de bocht voor het dorp twee rolpalen (rollepalen). Rolpalen zorgden ervoor dat een trekschuit in een buitenbocht niet tegen de wal werd getrokken. Vanaf de kade staken de paarden de Paardenbrug over naar de Dorpsstraat van Schipluiden. Voor de schilders van de Haagse School lag Schipluiden te ver. Er zijn van deze kunstenaars dan ook geen afbeeldingen bekend van het dorp. Navolgers van deze kunststroming kwamen in de jaren twintig van de vorige eeuw wel regelmatig in het dorp tekenen.Hierover en rechtsaf Dorpsstraat, over Valbrug en direct links Singel, Tramkade naar Den Hoorn, over nieuwe brug Overgaag naar Rijksstraatweg, bij stenen brug weg oversteken naar Hoornsewal, Hoornsekade naar Delfthierover en rechtsaf Dorpsstraat, over Valbrug en direct links Singel, Tramkade naar Den Hoorn, over nieuwe brug Overgaag naar Rijksstraatweg, bij stenen brug weg oversteken naar Hoornsewal, Hoornsekade naar Delft.
Het dorp Schipluiden
Het dorp Schipluiden
Het dorp Schipluiden

15De Buitenwatersloot tussen Den Hoorn en Delft

Het schilderij ‘Vue de Delft’ van Jongkind (1843) toont de trekschuit die van Maassluis op weg is naar Delft. Deze veerdienst werd in de periode 1645-1912 dagelijks zesmaal uitgevoerd. Nabij het oude poortgebouw van De Kogelgieterij ligt in het fietspad een heultje (bruggetje), dat Jongkind heeft afgebeeld. De vaarweg onder het bruggetje ontsloot een aantal tuinderijen. Net zoals bij Den Haag was er ook nabij Delft al vroeg sprake van tuinbouw. Het waren kleine bedrijfjes. Het schilderij ‘De slatuintjes bij Loosduinen’ (ca. 1878) van Jacob Maris geeft de situatie goed weer.
De Buitenwatersloot tussen Den Hoorn en Delft
De Buitenwatersloot tussen Den Hoorn en Delft
De Buitenwatersloot tussen Den Hoorn en Delft

16Terug naar het museum

Na viaduct linksaf weg en fietspad langs Provinciale weg, na brug rechtsaf Haantje, aan eind linksaf Jaagpad langs Vliet en terug naar Den Haag, volg deze keer Rijswijkseweg, Rijswijkseplein (Den Haag HS), linksaf Pletterijkade, Spui, Hofweg, Kneuterdijk, rechtsaf Lange Voorhout, linksaf Parkstraat, Alexanderstraat, linksaf Javastraat, rechtsaf Scheveningseweg, halverwege linksaf Adriaan Goekooplaan, linksaf president Kennedylaan, rechtsaf Stadhouderslaan en weer terug bij Gemeentemuseum.
54 km

Fietsroute Holland op z’n mooist, Midden-Delfland