Wandelen

Wandelroute Naardermeer, vlak bij Naarden

Wandelroute Naardermeer, vlak bij Naarden

19.82 km

Waar

Naardermeer

Wandelen

Wandelroute Naardermeer, vlak bij Naarden

Ontdek de geschiedenis van het Naardermeer, het oudste Natuurmonument van Nederland.

Deze wandelroute brengt je langs de mooiste plekjes van het Naardermeer. Dwars door natte weilanden, over spannende vlonderpaden en langs ondiepe plassen vol vogels. Trek stevige wandelschoenen en volg de wandelroute rond het Naardermeer.

  • Route is gemarkeerd met blauwe pijltjes.
  • Bij nat weer kan de route erg blubberig zijn. Trek laarzen aan en blijf op de paden.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Gasterij Stadzigt: Toon op kaart

Aanrijdroute auto

Vanaf Amsterdam de A1 afslag Naarden-West. Na 2 km de 1e afslag rechts. Je rijdt rechtdoor en komt uit bij de oprit naar Stadzigt. Volg de smalle weg over het wildrooster en je komt uit bij de parkeerplaats van Natuurmonumenten.
Vanaf Amersfoort, de A1 afslag Naarden-Bussum. Na afrit rechts, richting Naarden-Vesting, op rotonde links richting Muiden. Bij de verkeerslichten bij de torenflat (Kruising Rijksweg/Kon.Wilhelminalaan) rechtdoor, na 300 meter de 1e afslag links. Je rijdt rechtdoor en komt uit bij de oprit naar Stadzigt. Volg de smalle weg over het wildrooster en je komt uit bij de parkeerplaats van Natuurmonumenten.

Aanrijdroute openbaar vervoer

Vanaf NS-station Naarden-Bussum volg je de geel-rode route naar het Naardermeer (circa 25 min.) Verlaat het station via de hoofdingang en ga linksaf de Albrechtlaan in.

De route

 Startpunt

1Moerasbos

In de middeleeuwen was het Naardermeer nog een door rietlanden omzoomde plas. Het meeste bos ontwikkelde zich in de loop van de twintigste eeuw. Waar de grond droger is zoals hier aan de oostkant, zijn de bomen misschien wat ouder.Toen Natuurmonumenten het Naardermeer in 1906 kreeg, waren er nog zo’n vijftig rietsnijders actief. Die gaven bomen op hun eigen stukje rietland geen kans. Riet snijden bracht toen nog geld op. Later niet meer. De rietsnijders trokken zich in de afgelopen eeuw dan ook een voor een terug. Tegenwoordig is er nog één rietsnijder, die twintig hectare rietland bewerkt. Het overige rietland staat inmiddels vol met bos. Een deel van dat bos ontwikkelt zich richting hoogveen. Dit gebeurt niet veel in Europa. Daarom wordt het Naardermeer ook beschermd als Europees Natura 2000 natuurgebied. Het bos is een soort oerbos. Er liggen geen paden en het bos wordt nooit bijgehouden. Ook beheerders komen er zelden. Dit is een stukje Nederlandse jungle. In het voorjaar is het goed beschermd tegen de mens door miljarden knutten, kleine bijtende mugjes.

2Boerderij de Rietgors

Boerderij de Rietgors is één van de oudste boerderijen van het Naardermeer. In 1910 begon Arie Pieterse als boer op de Rietgors. Annie Mostert-Pieterse en Arie Pieterse woonden hier in hun jeugd en hebben er nog levendige herinneringen aan. Hun vader Willem Pieterse boerde er tot Stadzigt vrijkwam in 1956. Boer Beuker kon daar het bedrijf niet meer aan en Willem Pieterse begon met zijn zoon Arie op Stadzigt. In 1962 neemt Arie het bedrijf over. Na Pieterse kwam Henk Oostwouder vanuit zijn stadsboerderij in Naarden naar de Rietgors. De gemeente kon de boerderij daar niet langer handhaven en vroeg Natuurmonumenten te helpen met een oplossing. Later nam zoon Jan Oostwouder de boerderij over.
Boerderij de Rietgors

3De eendenkooi

Nieuwe bestemming voor de eendenkooi Het huisje Kooilust was van oudsher de dienstwoning van de kooiker die in de eendenkooi zijn brood verdiende. De kooi ligt enkele honderden meters achter de woning, aan de rand van het meer. Lokeenden Voor de poelier werden eenden gevangen via een inventief systeem. Tamme eenden lokten wilde eenden in de val. Keffende kooikerhondjes zorgden voor het laatste zetje richting vangnet. Er moeten in Nederland enorm veel eenden zijn geweest. Alleen al in het Naardermeer lagen vier kooien. In heel Nederland waren het er vele honderden. Kooikers vingen soms wel duizenden eenden per seizoen. Kooi-excursies Enkele kooien zijn nog commercieel in gebruik. Steeds vaker echter worden er voor de wetenschap eenden geringd. In het Naardermeer is de eendenkooi tegenwoordig het decor voor excursies en educatieve jeugdactiviteiten. Vraag onze medewerkers naar excursiedata of kijk in de activiteitenagenda op natuurmonumenten.nl
De eendenkooi
De eendenkooi
De eendenkooi

4Boerderij Pieterse

Van ‘bleeckerij’ tot buitenplaats In 1614 koopt Marten Rutgerszoon de Beer het gebiedje rond Stadzigt. Al in 1616 verandert hij zijn weidegrond in een ‘bleeckerij’. De boerderij krijgt de naam De Bleeck. Rond de boerderij bleekt De Beer wasgoed van welgestelde klanten. Wasgoed werd op kort gemaaid gras uitgespreid om te bleken in de zon. In 1695 en 1697 koopt Johannes Juinebol grond waarop hij een buitenplaats vestigt. Pas rond 1800 gaat de boerderij Stad- en Meerzigt heten. Later vervalt Meerzigt, waarschijnlijk omdat het water niet meer is te zien. In april 1814 doen 400 Franse soldaten een uitval in de richting van het Hollandse kamp bij de huidige spoorlijn. De fransen verschansen zich bij de restanten van Stadzigt. Doel is het onklaar maken van een ’36-ponder’ die de nabijgelegen vesting bestookte. De aanval mislukt. De laatste Naardermeer-boer is Willem Pieterse. Pieterse vertrok in 2004. Zijn vader Arie Pieterse nam in 1962 de boerderij over van zijn vader, die ook Willem heette. Willem Pieterse verhuisde naar een boerderij in Overijssel. Natuurmonumenten heeft na zijn vertrek tal van natuurherstelplannen ontwikkeld en uitgevoerd.
Boerderij Pieterse
Boerderij Pieterse

5Snelweg A6/A9

Aan de rechthoek in de sloot die tegen de dijk dood loopt, kun je zien dat daar tot vlak na 1945 werkboten afmeerden. Die laadden daar riet en hooi uit het Naardermeer over op paard en wagen. Door het vredige uitzicht vanaf het bankje zou je even vergeten dat achter je rug die ‘andere wereld’ gewoon in volle vaart doorraast. Het is nog niet zo heel lang geleden dat een snelwegverbinding tussen de A6 en de A9 dit prachtige gebied bedreigde. Nadat het idee voor een bovengrondse doorkruising van tafel was, kwam Den Haag met een tunnelidee. Dat zou betekenen dat er een bovengrondse toevoerweg naar de tunnel kwam, door de rand van het Naardermeer bij de molen. Natuurmonumenten verzette zich hier fel tegen. Zo was er bijvoorbeeld een opvallende publiciteitscampagne met een schilderachtig bootje waarin bekende Nederlanders de nacht doorbrachten op het Naardermeer. Die actie kreeg veel media-aandacht. De politiek koos uiteindelijk voor het alternatieve tracé via de bestaande route A1 en A9. Het unieke Naardermeer is voorlopig gelukkig weer even veilig.
Snelweg A6/A9
Snelweg A6/A9

6Huisje de Elshof

Huisje de Elshof stond er al in 1882 en werd toen ‘de hut’ genoemd. De familie Wegman van Texel woonde er. Waar het meer ooit drooggelegd zou worden, hadden ze een stukje grond gehuurd om op te boeren. Eén van de latere bewoners was Tijmen van Norren, een echte paradijsvogel die als 72-jarige ging samenwonen met zijn huishoudster van 27. In de huidige woonkamer aan de achterkant van het huis liet Tijmen de geiten op stal staan. In 1951 ging Hans Gorter er wonen samen met zijn vrouw. Gorter was veertig jaar lang directeur bij Natuurmonumenten. Hij woonde hier tot 1998. In de strenge winter van 1963 reed hij met zijn 2CV Lelijke Eend over het ijs naar de Visserij om daar het toenmalige kantoor van Natuurmonumenten in Amsterdam te bereiken.
Huisje de Elshof

7Geschiedenis van de Machine (droogmaking)

Van 1883 tot 1886 werd een groot deel van het Naardermeer in dit gebouw droog gemalen door twee enorme stoommachines. De toenmalige eigenaar, waterstaatkundige en Tweede Kamerlid Jan Willem Hendrik Rutgers van Rozenburg hoopte na het droogmalen fortuin te maken. Er kwam echter zoveel water uit de bodem door kweldruk dat de machines dag en nacht moesten draaien om de Naardermeerpolder droog te houden. Het was te duur en het experiment mislukte. De natuur laat zich niet altijd temmen! De familie ging niet failliet maar wilde na de dood van Jan Willem Hendrik wel van het Naardermeer af. In 1904 toonde de gemeente Amsterdam belangstelling. Via de spoorlijn wilden bestuurders hier huisvuil dumpen. Dat ging gelukkig niet door omdat Natuurmonumenten het gebied aankocht. Het Naardermeer werd daarmee het eerste beschermde natuurgebied in Nederland. Op 19 februari 2012 woonde Annie Mostert Pieterse hier exact 65 jaar als huurder van Natuurmonumenten. Op haar trouwdag was zij ingetrokken bij haar echtgenoot Henk Mostert en zijn broer Piet. De vader van Piet en Henk had het gebouw ‘de Machine’ gehuurd nadat de familie Rutgers van Rozenburg de stoommachines had laten verwijderen.
Geschiedenis van de Machine (droogmaking)

8Oprichting Natuurmonumenten

De Visserij en de molen waren vroeger de toegang tot het Naardermeer. Logisch vanwege de oriëntatie op Amsterdam. De leraar en veldbioloog Jac. P. Thijsse die leefde van 1865 tot 1945 bezocht vanaf 1894 het meer om een schoolkaart te maken van de omgeving van Amsterdam. Toen het Naardermeer werd bedreigd sloeg hij als eerste alarm. Het gebied was te koop en Amsterdam wilde huisvuil dumpen in wat ‘een waardeloze plas’ werd genoemd. In 1905 werd Natuurmonumenten opgericht om het Naardermeer van de ondergang te redden. Je staat op een historische plek, want hier sprak Thijsse met Jan Hoetmer over de aankoopplannen. Jan Hoetmer was een beroepsvisser die hier woonde en werkte. Op het bankje voor zijn visserswoning sprak bij de gedenkwaardige woorden: "doe het gerust heren, u zult er geen spijt van hebben". Natuurmonumenten kocht Het Naardermeer van de familie Rutgers van Rozenburg voor 150.000 gulden. Aan dat bedrag was een rente gekoppeld van drie procent. Die rente werd ruim terugverdiend met de netto-opbrengst van 5.000 gulden per jaar uit de vis- en jachtrechten, riet, de eendenkooi en wat hout. Tot voor kort woonde hier nog Piet Hoetmer, visser en kleinzoon van Jan Hoetmer. Voor de tweede wereldoorlog was dit het huis van boer Van Ee. In de oorlog bestudeerde Han Fisher hier vogels. Een vriend van Fishers dook in de oorlog onder in het Jachthuisje bij de Visserij.
Oprichting Natuurmonumenten
Oprichting Natuurmonumenten

9Begrazing

In de jaren tachtig van de vorige eeuw bracht Natuurmonumenten de eerste Galloway-koeien uit Schotland naar het Naardermeer. Galloway’s zitten tussen huisvee en wilde runderen in. Ze kunnen ook ’s winters buiten overleven en hebben weinig verzorging nodig. Ook bij de geboorte van klafjes hebben ze geen hulp nodig. Galloways leven in natuurlijk kuddeverband. Daardoor zijn ze rustiger, kunnen beter tegen stress, hebben ze een groot leervermogen en kunnen goed de weg vinden. In de winter vallen ze soms wel 100 kilo af. Dat is gezond. Te zware dieren krijgen al snel gewrichtsproblemen. De Galloways eten gras, kruiden en malse blaadjes en ploegen met hun poten de bodem om. Zo zorgen ze voor natuurlijke variatie. Er ontstaan subtiele hoogteverschillen en meer open en gesloten plekken. Daar profiteren insecten, muizen en andere kleine dieren van. Al deze dieren zijn lekkere hapjes voor roofvogels, zoogdieren, reptielen en amfibieën. De kudde is inmiddels verkocht aan de Stichting Free Nature die is gespecialiseerd in begrazing in natuurgebieden. Elk jaar breidt de kudde zichzelf uit met ongeveer 30 procent. Voor te veel dieren is helaas geen plaats. Daarom wordt er ook geslacht.
Begrazing

10Broedvogels

Het Naardermeer is het oudste beschermde natuurgebied van Nederland. Daarom is het wetenschappelijk gezien ook één van de best onderzochte natuurgebieden. Over het Naardermeer zijn unieke gegevens bekend over broedvogels van veel opeenvolgende jaren. Deze gegevens zijn bijna allemaal verzameld door vrijwilligers die hier voor een deel zelfs al voor de Tweede Wereldoorlog mee bezig waren. Zij zagen de ondergang van de lepelaar, de kolonie blauwe reigers en de grote karekiet. Gelukkig zijn er ook positieve ontwikkelingen: de purperreiger heeft het hier naar zijn zin en de zilverreiger kwam naar het Naardermeer maar broedt nog niet. De vogelkenners zagen ook de grauwe gans hier terugkomen.
Broedvogels

11Hooilanden bij Stadzigt

In de zeventiende eeuw werd deze grond gewonnen uit water en moeras. Kleine bootjes brachten hiervoor zand uit de omgeving. De eigenaar legde een buiten aan zonder landhuis. Buitenplaatsen waren er in die tijd ook rond ’s-Graveland nog niet. De strakke formele lijnen van het oorspronkelijke ontwerp zijn in 2009 teruggebracht. Alle kades en watergangen liggen op precies dezelfde plek als in de eerste helft van de achttiende eeuw. Het zand is voor een deel weer afgegraven om bijzondere plantengroei de ruimte te geven. De met mest verrijkte grond is afgevoerd en het nieuwe maaiveld ligt lager en is dus natter. Ondergronds komt er nog regenwater binnen van de Utrechtse Heuvelrug, een zogeheten kwel. Dit voedselarme water en de specifieke grondsamenstelling maken deze plek heel aantrekkelijk voor planten zoals moeraskartelblad, rietorchis, dotters en ratelaar.
Hooilanden bij Stadzigt

12Overnachtingen op Stadzigt

Een citaat uit het Geheim Dagboek (1942-1944) van schrijver Hans Warren: “14 april 1943. Half acht in Goes op de trein, half twee uitgestapt in Naarden-Bussum. Te voet, half uur lopen naar Stadzigt, de hofstee van baas Beuker aan het Naardermeer. Hoewel ze slecht van mijn komst op de hoogte waren, was de ontvangst allerhartelijkst; ze hadden juist de zolder schoongemaakt. Daar werd een slaapkamertje voor me ingericht. Ik ging naar De Bruyn, de opzichter van het Naardermeer (een broer van bazin Beuker), en we gingen direct op pad."" ""De Bruyn bracht me in de jol naar de lepelaarskolonie en maakte me een beetje wegwijs in het terrein door de vele tochtsloten en over de plassen. We roeiden tot aan de spoorbaan en stapten uit tussen de dotters. De spoorbaan loopt dwars door het meer. De vogels trekken zich niets aan van de vele treinen die in beide richtingen voorbijrijden. Een poos geleden werden de bogen voor de elektrificatie gezet. Die zijn overal vanuit het meer te zien, maar wegens gebrek aan draad rijden er nog geen elektrische treinen.”
Overnachtingen op Stadzigt
Overnachtingen op Stadzigt
Overnachtingen op Stadzigt
Naardermeer

Wat wij hier doen

Maaien en baggeren

Het Naardermeer is een laagveengebied met een plantenrijkdom die gevoelig is voor verdroging en voor teveel voedingstoffen in de bodem. Als we hier niets doen dan groeit het Naardermeer dicht en verandert het in bos. Door te maaien en te baggeren houden we het landschap open en de bodem voedselarm. Runderen helpen ons ook om het gebied open te houden. We zorgen ook dat het gebied nat blijft door in de zomer gezuiverd water binnen te laten en in de winter water af te voeren naar de Vecht. Dit alles kunnen we alleen met de hulp van onze leden!

Help mee
19.82 km

Wandelroute Naardermeer, vlak bij Naarden