Toekomstbestendig watersysteem Noordal

Natuurmonumenten, Waterschap Limburg, gemeente Eijsden-Margraten, de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (LLTB) en Provincie Limburg werken in het project ‘Liquid Commons Noordal’ samen met agrariërs en inwoners aan het toekomstbestendiger maken van het watersysteem in dit Natura2000-gebied. Natuurmonumenten heeft in najaar 2024 als eerste stap enkele zijbeekjes van de Noor minder diep gemaakt. In 2026 worden meer maatregelen genomen. 

Wateroverlast leidt tot verdroging Noorbeemden

Noorbeemden is een natuurgebied langs de Noor met voor Nederland unieke kalktufbronnen, natte hooilanden en vochtige en alluviale (broek)bossen waar bijzondere planten- en diersoorten leven. Het is een Natura 2000 gebied met als doelstelling het instandhouden, vergroten en verbeteren van de kwaliteit van het gebied. De grondwaterstanden in het gebied zijn echter te laag waardoor het gebied dreigt te verdrogen met als gevolg dat er bijzondere soorten verdwijnen.

Door piekafvoeren tijdens hevige neerslag slijt de Noor door het schurende water telkens een stukje dieper uit en komt steeds dieper in het gebied te liggen. De diep ingesneden beek onttrekt veel water aan het omliggende gebied waardoor de grondwaterstand steeds lager wordt. Als dit proces van insnijding verder doorgaat, bestaat de kans dat de Noor door de harde laag in de beekbodem slijt en (deels) ondergronds gaat stromen. Dan komt een deel van de beek droog te staan met verdere verdroging van de Noorbeemden als gevolg.

Overschot aan voedingsstoffen

Naast verdroging heeft de natuur ook te lijden van een slechte waterkwaliteit. Tijdens de piekafvoeren is het rioolstelsel van Noorbeek niet toereikend om hemelwater en riool water te scheiden en wordt rioolwater gestort op de Noor. 

Regenwater dat tijdens hevige buien niet de kans krijgt om de bodem in te trekken en bovengronds over landbouwgronden afstroomt, neemt meststoffen op en zorgt voor een teveel aan voedingsstoffen in de natuur.

Aanpak op orde brengen watersysteem

Om wateroverlast in Noorbeek en verdroging van de Noorbeemden te voorkomen en de waterkwaliteit te verbeteren, moet regenwater zoveel mogelijk opgevangen en vastgehouden worden daar waar het valt zodat de piekafvoeren in de Noor in aantal en hoeveelheid water afnemen. Dat kan door bijvoorbeeld het afkoppelen van hemelwater, tuinen en openbare ruimte te vergroenen, regenwaterbuffers te optimaliseren en door de inrichting van het landelijk gebied aan te passen bijvoorbeeld door het aanbrengen van landschapselementen - zoals hagen, boomgaarden en graften - die water vertragen. In en rondom de Noor nemen we ook maatregelen.

Liquid Commons Noordal

Waterschap Limburg, Natuurmonumenten, gemeente Eijsden-Margraten, LLTB en Provincie Limburg werken in het project ‘Liquid Commons Noordal’ samen met agrariërs en inwoners. Het watersysteem in het landschap rond Noorbeek wordt klaargemaakt voor de toekomst. Regenwater wordt beter vastgehouden op de plek waar het valt. De bodem neemt het regenwater op. Hierdoor neemt de kans op wateroverlast en verdroging af. En de kwaliteit van het water verbetert. Dit is goed voor de waterveiligheid, de natuur- en waterkwaliteit en de landbouwopbrengst.

Met simpele oplossingen water vasthouden

In dit filmpje vertellen Guido Franck van Natuurmonumenten, Jean Paul van Aubel van de LLTB en agrariër Guido Kleijnen over de aanpak van de waterproblemen in Noorbeek. “Met simpele oplossingen in het landelijke gebied kan water vastgehouden worden daar waar het valt”, aldus Jean Paul van Aubel. Guido Kleijnen plantte heggen en bomen aan om afstromend water te vertragen. Hij is ervan overtuigd dat het gaat helpen om overstromingen tegen te gaan.

Eerste stap op orde brengen watersysteem Noorbeemden

Natuurmonumenten zette in september 2024 een eerste stap om het watersysteem van de Noorbeemden toekomstbestendig te maken. De aannemer heeft de bovenlaag van verschillende graslandjes bij de Noorbeemden, die teveel voedingsstoffen bevatten, afgeschraapt. De bodem wordt natter en voedselarmer: een situatie waar veel planten van profiteren. Ook heeft de aannemer drempels in het grasland gemaakt. Deze vertragen afstromend water en geven het water meer tijd om in de bodem te zakken. 

Een deel van de afgeschraapte grond is gebruikt om enkele zijbeekjes van de Noor minder diep te maken of helemaal dicht te leggen. Ook hebben we met natuurlijk materiaal drempeltjes aangelegd die het water in de zijbeekjes vertragen. De aannemer gebruikte hier zoveel mogelijk gebiedseigen materialen voor zoals grind, zand en boomstammen. Ook dat zorgt er voor dat regenwater minder snel naar de Noor wordt afgevoerd. De Noorbeemden zijn lokaal natter geworden. 

Aanleg waterbuffer

In maart 2026 heeft Waterschap Limburg buffer Vroelen aangelegd. Een waterbuffer is een plek in het landschap waar regenwater tijdelijk wordt opgevangen. Bij hevige regen kan er in korte tijd veel water vallen. Dat water stroomt dan naar de buffer. De buffer houdt het water even vast. Daarna stroomt het langzaam weer weg via een speciale afvoer. Zo komt er minder water tegelijk in beken en riolen. Dit helpt om wateroverlast in de omgeving te voorkomen.

Maatregelen 2026 en 2027

Ook in het najaar van 2026 en in 2027 gaan Natuurmonumenten, het waterschap, de gemeente en agrariërs verschillende maatregelen nemen om regenwater langer vast te houden waar het valt en de waterkwaliteit te verbeteren. 

Natuurmonumenten gaat aan de slag op de Langen Akker, de Waufsberg, Matsedel en de flanken van de Noorbeemden. Onder andere door aanleg en herstel van landschapselementen krijgt afstromend regenwater straks meer tijd om in de bodem te zakken. Ook gaan we als pilot de beekbodem van de Noor voor een deel verstevigen om te voorkomen dat de Noor nog verder in de beekbodem inslijt en ondergronds kan verdwijnen.

Op het moment dat de planning en de verdere uitwerking van de maatregelen bekend zijn, kun je hier meer lezen over de werkzaamheden.

Herstel kalkgraslanden

Natuurmonumenten werkte in Noorbeek in de afgelopen tijd ook aan herstel van kalkgraslanden: graslanden op droge, schrale hellingen met kalk in de bodem. Vroeger waren deze hier heel bloemrijk, vol met orchideeën en andere bijzondere soorten. Maar veel van die plekken zijn zo voedselrijk geworden, dat de typische kalkgraslandsoorten er niet of nauwelijks meer groeien. Door de bodem af te schrapen en voedingsstoffen af te voeren, krijgen de bijzondere kalkgraslandsoorten weer een kans. Dat gebeurde op locaties waar onderzoek heeft uitgewezen dat herstel kansrijk is. Drempels op de helling zorgen er voor dat afstromend water de tijd krijgt om de bodem in te trekken.

Meer weten?

Via de communicatiemiddelen van Natuurmonumenten en de projectpagina Liquid Commons Noordal houden we iedereen op de hoogte van de voortgang. Meld je aan voor de digitale nieuwsbrief Geuldal en Noordal van Natuurmonumenten.

Heb je een vraag of melding over dit project van Natuurmonumenten? Mail dan naar [email protected]