Toekomstbestendig watersysteem Noordal

Probleem: wateroverlast, verdroging en waterkwaliteit

Wateroverlast

Door opwarming van de aarde kan de lucht meer vocht vasthouden. Daardoor zijn er meer periodes van droogte tussen buien. Als het regent, is dat vaker in hevige buien. Regenwater krijgt dan te weinig tijd om in de (droge) bodem te dringen. Het stroomt over landbouwgronden, wegen en andere verharde oppervlakken naar de beek de Noor. Onderweg veroorzaakt het onder meer modderstromen en ondergelopen straten.

Verdroging Noorbeemden

Noorbeemden is een natuurgebied langs de Noor met voor Nederland unieke kalktufbronnen, natte hooilanden en vochtige bossen. In dit Natura 2000-gebied leven bijzondere planten- en diersoorten. Daarom is afgesproken te werken aan het instandhouden, vergroten en verbeteren van de kwaliteit van het gebied. De grondwaterstanden in de Noorbeemden zijn echter te laag. Daardoor dreigt het gebied te verdrogen, met als gevolg dat bijzondere soorten verdwijnen.

De lage grondwaterstanden in de Noorbeemden hebben te maken met de lage stand van de Noor. Bij hevige neerslag slijt de Noor door het schurende water telkens een stukje dieper uit. Zo komt de beek steeds dieper in het gebied te liggen en onttrekt hij veel water aan het omliggende gebied. De grondwaterstand wordt daardoor steeds lager. Als dit proces van insnijding verder doorgaat, bestaat de kans dat de Noor door de harde laag in de beekbodem slijt. De beek gaat dan (deels) ondergronds stromen en komt deels droog te staan, met verdere verdroging als gevolg.

Slechte waterkwaliteit

Naast verdroging heeft de natuur ook te lijden van slechte waterkwaliteit. Tijdens de piekafvoeren kan het rioolstelsel van Noorbeek hemelwater en rioolwater niet goed scheiden en komt rioolwater in de Noor terecht. Regenwater stroomt over landbouwgronden af en neemt onderweg meststoffen op. Daardoor komen te veel voedingsstoffen in de natuur terecht.

Oplossing: watersysteem op orde

Om de problemen rondom wateroverlast, verdroging en waterkwaliteit aan te pakken, moeten we regenwater opvangen en langer vasthouden waar het valt. Dat kan bijvoorbeeld door het afkoppelen van hemelwater en door tuinen en openbare ruimte te vergroenen. Of door regenwaterbuffers aan te leggen en te verbeteren. En door de inrichting van het landelijk gebied aan te passen, bijvoorbeeld met landschapselementen die het water vertragen. Daarbij kun je denken aan hagen, boomgaarden en graften. Ook in en rondom de Noor nemen we maatregelen.

In dit filmpje vertellen Guido Franck van Natuurmonumenten, Jean Paul van Aubel van de LLTB en agrariër Guido Kleijnen over de aanpak van de waterproblemen in Noorbeek. “Met simpele oplossingen in het landelijke gebied kan water vastgehouden worden daar waar het valt”, aldus Jean Paul van Aubel. Guido Kleijnen plantte heggen en bomen aan om afstromend water te vertragen. Hij is ervan overtuigd dat het gaat helpen om overstromingen tegen te gaan.

Concrete maatregelen tot nu toe

Herstel vochtige hooilanden

Natuurmonumenten zette in september 2024 een eerste stap om het watersysteem van de Noorbeemden toekomstbestendig te maken. De aannemer heeft de bovenlaag van verschillende graslandjes afgeschraapt. In de bovenste laag grond zaten namelijk veel voedingsstoffen. Door het afschrapen wordt de bodem natter en voedselarmer: een situatie waar veel planten van profiteren. Ook heeft de aannemer drempels in het grasland gemaakt. Deze vertragen afstromend water en geven het water meer tijd om in de bodem te zakken. 

Verondiepen zijbeekjes Noor

Een deel van de afgeschraapte grond is gebruikt om enkele zijbeekjes van de Noor minder diep te maken of helemaal dicht te leggen. Ook hebben we met natuurlijk materiaal drempeltjes aangelegd die het water in de zijbeekjes vertragen. De aannemer gebruikte hier zoveel mogelijk gebiedseigen materialen voor, zoals grind, zand en boomstammen. Ook dat zorgt ervoor dat regenwater minder snel door de Noor wordt afgevoerd. De Noorbeemden zijn door deze maatregelen lokaal natter geworden. 

Herstel kalkgraslanden

Hogerop is gewerkt aan herstel van kalkgraslanden: graslanden op droge, schrale hellingen met kalk in de bodem. Vroeger waren deze in Noorbeek heel bloemrijk, vol met orchideeën en andere bijzondere soorten. Maar veel van die plekken zijn zo voedselrijk geworden, dat de typische kalkgraslandsoorten er niet of nauwelijks meer groeien. Door de bodem af te schrapen en voedingsstoffen af te voeren, krijgen de bijzondere kalkgraslandsoorten weer een kans. Dat gebeurde op locaties waar onderzoek heeft uitgewezen dat herstel kansrijk is. Ook hier zorgen drempels ervoor dat afstromend water de tijd krijgt om de bodem in te trekken.

Aanleg waterbuffer

In maart 2026 heeft Waterschap Limburg buffer Vroelen aangelegd. Bij hevige regen kan er in korte tijd veel water vallen. Dat water stroomt nu naar de buffer, die het water tijdelijk in het landschap vasthoudt. Daarna stroomt het langzaam weer weg via een speciale afvoer. Zo komt er minder water tegelijk in beken en riolen. Dit helpt om wateroverlast in de omgeving te voorkomen.

Vervolg

Ook in het najaar van 2026 en in 2027 gaan Natuurmonumenten, het waterschap, de gemeente en agrariërs verschillende maatregelen nemen om regenwater langer vast te houden waar het valt en de waterkwaliteit te verbeteren. 

Herstel landschapselementen

Natuurmonumenten gaat aan de slag op de Langen Akker, de Waufsberg, Matsedel en de flanken van de Noorbeemden. Door aanleg en herstel van landschapselementen krijgt afstromend regenwater straks meer tijd om in de bodem te zakken. Ook gaan we als pilot een deel van de beekbodem van de Noor verstevigen om te voorkomen dat de Noor nog verder in de beekbodem inslijt en ondergronds kan verdwijnen.

Op het moment dat de planning en de verdere uitwerking van de maatregelen bekend zijn, kun je hier meer lezen over de werkzaamheden.

Over Liquid Commons Noordal

Waterschap Limburg, Natuurmonumenten, gemeente Eijsden-Margraten, LLTB en Provincie Limburg werken in het project ‘Liquid Commons Noordal’ samen met agrariërs en inwoners. Het watersysteem in het landschap rond Noorbeek wordt klaargemaakt voor de toekomst. Regenwater wordt beter vastgehouden op de plek waar het valt. De bodem neemt het regenwater op. Hierdoor neemt de kans op wateroverlast en verdroging af. En de kwaliteit van het water verbetert. Dit is goed voor de waterveiligheid, de natuur- en waterkwaliteit en de landbouwopbrengst.

Meer weten?

Via onze nieuwsbrief en de projectpagina Liquid Commons Noordal houden we iedereen op de hoogte van de voortgang van het project. Aanmelden voor de digitale nieuwsbrief Geuldal en Noordal van Natuurmonumenten kan hier.

Heb je een vraag of melding over dit project van Natuurmonumenten? Mail dan naar [email protected]