De Volmolen Epen

Verhalen over molen en landschap

De Volmolen is een mooi startpunt voor een bezoek aan het Geuldal. Buiten ontdek je het schitterende heuvellandschap, binnen neemt onze vernieuwde expositie je mee in verhalen over de molen en het landschap als oplossing voor wateroverlast en droogte. In onze nieuwste expofilm maak je kennis met een waterdruppel, die in dit unieke landschap een bijzondere reis aflegt. 

Meer informatie over openingstijden, rondleidingen, demonstraties en excursies vind je bij de bezoekersinformatie onderaan deze pagina en in de agenda. 

Bewogen geschiedenis

Hoe oud de Volmolen precies is, weten we niet. Waarschijnlijk stamt hij uit de tweede helft van de achttiende eeuw, al zijn er aanwijzingen dat op deze plek al eerder een molen stond. In 1832 bestond het complex in ieder geval uit een volmolen met fabrieksgebouw. In de jaren daarna brak meerdere keren brand uit en wisselde de Volmolen een paar keer van eigenaar én van functie: van volmolen naar boerderij en later graanmolen. In de jaren 1970 werd de molen gerestaureerd tot zijn huidige staat. 

Aktie Geuldal

In 1977 werd de Volmolen eigendom van Natuurmonumenten. Veel mensen maakten zich zorgen over het behoud van natuur en erfgoed in Zuid-Limburg. Natuurmonumenten en Stichting Het Limburgs Landschap organiseerden daarom samen een landelijke actie om geld in te zamelen: de Aktie Geuldal. Met dat geld konden we verschillende monumenten met bijbehorende gronden aankopen. De Volmolen was een van de monumenten die zo behouden bleef. 

Streekeigen stenen

Het complex bestaat uit een molen, een molenhuis met schuur om een binnenplaats en een bakhuis. Als volmolen was het molengebouw een stuk groter dan nu: toen telde het drie in plaats van twee verdiepingen. De gevels zijn gemaakt van verschillende soorten breuksteen uit de buurt. Door het gebruik van zand uit de streek hebben de voegen een kenmerkende geelbruine kleur. Ook het bakhuis heeft gevels van breuksteen. Het staat aan de overkant van de molentak, een aftakking van de Geul. Zo was de molen veilig als in het bakhuis brand uitbrak. Binnen staat de bakoven er nog steeds.

Vollen van wol

In de tijd dat de molen als volmolen in bedrijf was, was hij onderdeel van de Vaalser lakenindustrie. Door de ligging aan de Geul was er veel water beschikbaar om te kunnen ‘vollen’. Daarvoor werd de geweven wollen stof in grote eiken kuipen gelegd. Die waren gevuld met een mengsel van volaarde (een soort klei), lijnzaadolie, ranzige boter, urine en water. Stampers, aangedreven door de waterkracht van de Geul, drukten de stof plat. Veertien uur later waren de wollen lakens viltig, ruwer én sterker geworden. 

In 2024 heeft Natuurmonumenten zo’n ‘vollenbank’ met stampers opnieuw laten bouwen. Daardoor kun je het verdwenen ambacht van vollen van wol weer volop beleven. 

Malen van graan

Ook de installatie voor het ambachtelijk malen van graan is bijna helemaal hersteld. De oorspronkelijke installatie stamde uit de jaren 1870, toen een Maastrichtse koopman de Volmolen kocht. Hij sloopte het fabrieksgedeelte en verbouwde de molen zelf tot graanmolen. Daarnaast bouwde hij een schuur, stal en bakhuis, dat nu nog herinnert aan de tijd dat in de boerderijen zelf brood gebakken werd. Vijftig jaar later zou het molenrad helemaal verdwijnen: tot de restauratie in 1970 was het complex in bedrijf als boerderij en veeteeltbedrijf. Nu is ook dit oude ambacht weer in ere hersteld. 

Uniek landschap

Vanuit de Volmolen stap je zo het Geuldal in: een uniek landschap dat met bloeiende graslanden, hellingbossen en monumenten herinnert aan de rijke geschiedenis van deze streek. Je dwaalt er door een afwisselend heuvellandschap met indrukwekkende vergezichten. De Geul, Nederlands enige bergbeek, is nooit ver weg. In dit prachtige landschap ligt de Volmolen tussen de rivier en een gegraven molentak, waar het water wordt opgestuwd om het verval bij het waterrad te vergroten. Vissen zwemmen de molen dankzij een vispassage voorbij. 

Bezoek het Geuldal

Vrijwilliger bij de Volmolen

Lijkt het je leuk om je liefde voor natuur en cultuur in het Geuldal met anderen te delen? Meld je dan aan als vrijwilliger bij de Volmolen. Ons enthousiaste vrijwilligersteam bestaat uit een 40-tal excursieleiders, vrijwillige publieksboswachters, molenaars, molengidsen en gastheren en -dames. Kijk voor meer informatie bij de vrijwilligersvacatures of mail naar: [email protected]

• Bouwjaar: Tweede helft 18e eeuw
• Architect: Onbekend; streekeigen bouwstijl
• Status: Rijksmonument