Columns van ecoloog Jacob de Bruin: Beestjes van de Bruin

Jacob de Bruin is ecoloog en schrijft over zijn belevenissen in het Fochteloërveen. In zijn column Beestjes van de Bruin vertelt hij over bijzondere beestjes en zeldzame plantensoorten in het hoogveengebied.


Ecoloog Jacob de Bruin in het Fochteloërveen

Column] Beestjes van de Bruin - Veenmos

Tja, als je gaat werken in een hoogveengebied moet je, je verdiepen in veenmos. En geloof mij je raakt dan al snel verwonderd door veenmos. Zonder veenmos geen hoogveen, het is de biobouwer voor het hoogveen. Een gezond hoogveen zou voor minimaal 50% uit veenmossen moeten bestaan. Helaas is dit niet het geval in het Fochteloerveen. Door te droge omstandigheden en hoge stikstofdepositie is het aandeel veenmossen lager dan we zouden willen. Om het Fochteloerveen te beschermen moeten deze twee knelpunten dus snel aanpakken.

Veenmos is echt een ongelofelijk sporenplantje. Het is een van de oudste landplanten op aarde. Het is een meesterwerkje van de evolutie. Het kan bijvoorbeeld tot wel 40 keer zijn eigen drooggewicht aan water vasthouden! Een superspons dus. Een gezond hoogveen bestaat tot wel 97% uit water, melk voor 88%. Hoogveen is dus natter dan melk. 

De onderkant sterft af en de bovenkant blijft doorgroeien. Zo wordt er veen gevormd. Dit gaat langzaam ongeveer een milimeter per jaar.  In het westelijke deel van het Fochteloerveen is de start van veegroei gedateerd op zo’n 9300 jaar geleden. De hoogvenen zijn eigenlijk de oerwouden van Nederland en verdienen wat mij betreft veel meer respect! Niet alleen het levende veen houdt water vast maar ook het afgestorven veen behoud deze eigenschappen grotendeels. Er zijn verschillende veenmossoorten elk met hun eigen karakterestieken. In het Fochteloerveen groeien zo’n 15 soorten waaronder een aantal zeer zeldzame soorten. 

Veen kan alleen groeien bij gebrek aan zuurstof. Onderwater is er vrijwel geen zuurstof en daarom is veenmos spaarzaam met water. Het is een superspons, in droge perioden krimt het en in natte periode zwelt het, de ademhaling van het veen. Daarnaast verdampt er minder water in een veenmosvegetaties dan in andere vegetaties. Let er maar eens op als het warm en droog is, dan verbleekt het veenmos en krimt het. Door de lichte kleur wordt de verdamping beperkt. Kleine veenbes en lavendelhei doen dit ook door hun blaadjes om te draaien, de onderkant is licht van kleur.

Veenmos legt veel nutrienten, zoals stikstof, vast in zijn weefsel. Hierdoor is het niet beschikbaar voor andere planten zoals berken en pijpenstrootje. In een gezond hoogveen groeien deze soorten dan ook nauwelijks. Echter zitten er grenzen aan wat veenmos vast kan leggen. De stikstofdepositie in Nederland is zo hoog dat veenmos dit niet allemaal kan vastleggen. Hierdoor is er toch stikstof beschikbaar voor planten zoals berken en pijpenstrootje. Daarom zie je deze soorten veel in het Fochteloerveen. Zouden we deze soorten niet structureel verwijderen en beperken dan krijgt het veenmos te weinig licht en zal het grotendeels verdwijnen. Daarnaast verdampen berken en pijpenstrootje meer water, het wordt dus droger en de superspons verdwijnt. Dit is de negatieve spiraal waar we nu mee te maken hebben. 

Veenmossen kunnen ons helpen met de klimaatproblemen. Veenmos legt namelijk ook veel CO2 vast. Zo ligt er in het Fochteloerveen naar schatting zo’n 6 miljoen ton CO2 opgeslagen. Dit ligt veilig opgeslagen omdat veenmos heel slecht afbreekbaar is, hout is makkelijker afbreekbaar dan veenmos. Om dit te bewerkstelligen scheiden veenmossen zuren uit die afbraakprocessen vertragen. Om deze reden zijn ook diverse oude veenlijken goed bewaard gebleven. Daarnaast houden veenmossen zoals gezegd enorm veel water vast. Dat is een handige eigenschap in droge perioden die steeds vaker voor gaan komen. 

Om het Fochteloerveen te behouden en te herstellen zijn veenmossen dus cruciaal. Wij zullen onze inspanningen dan ook vooral richten op dit bijzondere plantje. Zodat deze biobouwer het hoogveen kan bouwen waar kraanvogels, veenhooibeestjes en tal van andere soorten een habitat vinden. De volgende keer als je veenmos ziet in het veld hoop ik dat je er met bewondering en respect naar kijkt! Zonder veenmos, geen hoogveen. 

 

Veenmossen

Waterveenmos

Meer Beestjes van de Bruin?

Column Beestjes van de Bruin - Draaihals

Column Beestjes van de Bruin - Kloekswan


Wil je nog meer lezen over de unieke natuur in het Fochteloërveen word dan Veenfan en ontvang de Veenflits in je mailbox.
Meld je aan via [email protected]

 

 

 

logo