Wandelen

Wandelroute over Buitenplaats de Tempel, Rotterdam

Wandelen

Wandelroute over Buitenplaats de Tempel, Rotterdam

Wandelend ontdek je Buitenplaats De Tempel: over de eeuwenoude lanen met haar vergezichten en over romantische, slingerende paden. Langs de stinsencirkel, de geometrische vijvers en statige beelden. Onderweg kom je langs een theekoepel en het koetshuis met naastgelegen boomgaard.

Buitenplaats De Tempel en het naastgelegen Nieuw Rhodenrijs zijn een van de laatst bewaarde buitenplaatsen aan de rand van Rotterdam in Oud-Overschie. Beide zijn gesticht om de onrustige stad te ontvluchten. Ook nu kom je hier bij van de drukte van alledag. Deze buitenplaatsroute neemt je mee in de geheimen van De Tempel.

Deze route is aangegeven in het veld met rode routepalen. Honden zijn toegestaan, mits aangelijnd.

Herstelwerkzaamheden op de buitenplaats

Buitenplaats De Tempel is open voor publiek. Ga eropuit en geniet! Toch vinden er nog herstelwerkzaamheden plaats. Het park is eigendom van gemeente Rotterdam en in beheer bij de boswachters van Natuurmonumenten. Samen werken ze de komende jaren aan het herstel zodat De Tempel voor een breed publiek toegankelijk wordt en - net als waar de buitenplaatsen oorspronkelijk voor bedoeld zijn - je even de drukte van de stad kunt ontvluchten.

De werkzaamheden op de buitenplaats worden in fasen uitgevoerd, zo krijgt de natuur zoals vleermuizen de tijd om zich aan te passen. Paden, hekken en bruggen worden hersteld of aangelegd. Historisch waardevolle beelden gerestaureerd en teruggeplaatst. Het kan daarom voorkomen dat delen tijdelijk zijn afgesloten. Ook deze route wordt later nog aangepast, maar je kunt nu al van dit bijzondere stukje genieten!

Bezoekersinformatie

Bereikbaarheid

    Parkeerplaats Buitenplaats De Tempel (gratis parkeren voor leden)
  • West-Abtspolderseweg, 3046 NJ Rotterdam (ZH)
  • Rechtstreeks

Toegankelijkheid

Huisregels

Extra informatie

De route

 Startpunt

1Welkom op Buitenplaats De Tempel en haar tuinen!

De Tempel is een kenmerkend voorbeeld van een vroeg achttiende-eeuwse buitenplaats in classicistische aanleg met geometrische tuin, waarmee de eigenaar – in dit geval de burgemeester van de Rotterdam - zijn status uitdrukte.

Op veel buitenplaatsen zijn de baroktuinen en beelden verdwenen. Wanneer een nieuwe tuinstijl in de mode kwam, verving deze vaak de andere. Bijzonder aan deze plek is dat de toenmalige eigenaren de tuinstijlen naast elkaar lieten bestaan. De verschillende tuinstijlen, zoals de 18e eeuwse geometrische stijl, de 19e eeuw landschapsstijl, en de vroeg 20e eeuwse architectonische tuinstijl vind je hier, waardoor je nu letterlijk door verschillende tuinstijlen wandelt. Ook een deel van de oorspronkelijke en nationaal waardevolle beeldencollectie is er nog.

Toegangspad De Tempel
Welkom op Buitenplaats De Tempel en haar tuinen!
Eerste bomen geplant op Landgoed de Tempel
Welkom op Buitenplaats De Tempel en haar tuinen!

2De duiventil

We komen hier direct langs een duiventil. Duiventillen en duiventorens waren heel populair op 18e-eeuwse landgoederen. Met zijn duiventil kon een landgoedeigenaar aangeven ‘hoeveel hij waard was’. Hoe meer gaten (en daarmee duiven) des te groter de rijkdom. Maar net als de andere sierelementen op landgoederen, waaronder nep-ruïnes, pagodes, kluizenaarshutjes en klassieke tempels, waren duiventillen er vooral ook voor de sier. Nieuw Rhodenrijs is pas in 1933 gebouwd en aangelegd. Wat de betekenis van deze duiventil is, weten we dus niet. Misschien hield de toenmalige eigenaar Van Hoboken gewoon wel heel erg van dieren en dus duiven!

Duiventil Buitenplaats De Tempel
De duiventil

3De Tempel en het omliggende polderlandschap

Hoewel De Tempel een totaal andere uitstraling heeft dan het omliggende boerenland, heeft deze buitenplaats een sterke verbinding met het polderlandschap. De Tempel heeft namelijk niet altijd pal aan De Schie gelegen. Eerder lag het in wat nu de Zuidpolder bij Rodenrijs is. De toenmalige eigenaar, burgermeester van Rotterdam Johan van der Hoeven, begon daar met het winnen van turf in de veengronden. Dit zorgde in die tijd voor goede inkomsten, maar daardoor verdween het land onder water. Naam De Tempel en ‘heerlijke rechten’ werden in 1715 naar zijn boerderij Berkeloord aan de Schie verplaatst. Met het geld van de vervening legde Van der Hoeven tuinen met lanen en vijvers met fonteinen aan.

De Tempelsteen in de Zuidpolder markeert 'de Oude Tempel'. 

Polderwandeling steen Oude Tempel
De Tempel en het omliggende polderlandschap

4Vierkante vijver met zwanen

Buitenplaats De Tempel is rijk aan watertjes, beken en vijvers. Een bijzondere waterpartij in grootte en vorm is de vierkante vijver bij de theekoepel en het koetshuis. Met de aankoop van De Tempel in 1715 verkreeg Van der Hoeven ook de heerlijke rechten. Tot deze heerlijke rechten behoorde het houden van twee paar ‘broedende en drijvende swaanen met haare jongen’. Het recht van zwanendrift bracht enorm veel glans, aanzien en gezag met zich mee. Het kan daarom goed zijn dat Van der Hoeven daarom direct in 1715 opdracht gaf om deze grote vierkante vijver als geschikte waterplas te graven.

Vierkante vijver zwanenvijver De Tempel
Vierkante vijver met zwanen
Eenzame zwaan
Vierkante vijver met zwanen

5De theekoepel

Je wandelt hier langs een bijzonder gebouw: een theekoepel. Dat haar man een stoomvaartlijndienst op China had, kwam mooi uit; zo kon mevrouw Suermondt-Criellaert, toenmalige eigenaresse, in 1898 een heuse theekoepel over laten komen. Net als veel buitenplaatseigenaren had het echtpaar Suermondt belangstelling voor het exotische buitenland.

Het theekoepeltje is redelijk ongeschonden de tijd door gekomen. Het moet prettig theedrinken zijn geweest op zonnige maar nog wat kille dagen. Niet alleen vanwege de temperatuur en het uitzicht over de weilanden - de A13 lag er uiteraard nog niet -, maar ook vanwege de Chinese beschilderingen waarmee de binnenzijde versierd is.

Landgoed de Tempel theekoepel
De theekoepel

6Het koetshuis

Dit prachtige gebouw is het koetshuis. Een beetje landgoed of buitenplaats had er een. Het koetshuis op De Tempel werd gebouwd omstreeks 1850, op de plek waar eerder een tuinmanshuis stond. De hoge inrijdeuren van het koetshuis zijn - in verband met bewoning - in de loop van de tijd vervangen door ramen en een deur, maar het ronde raampje bovenin en de rest van de buitenkant is wel authentiek. Net als de leilinde ervoor.

Het koetshuis lag omringd door moestuinen en een boomgaard met onder andere walnootbomen. Dit is een overblijfsel van de vroegere tuinman die dit rondom zijn dienstwoning onderhield.

Koetshuis op De Tempel
Het koetshuis

7Relaxen in de boomgaard

Je komt hier langs de boomgaard. In de weekenden vind je hier een enthousiast team vrijwillige boswachters bij een mobiel informatiepunt. Zij kunnen je nog meer vertellen over De Tempel.

Ook vind je in de boomgaard een foodtruck met De keuken van San. Is het weekend? Dan kun je hier een hapje en drankje nuttigen en genieten van de buitenplaats.

Boomgaard Buitenplaats De Tempel
Relaxen in de boomgaard
Koetshuis De Tempel herfst
Relaxen in de boomgaard

8Man met zwaan: De Luchtvaart

De vlakke achterkant en het gekozen perspectief deden al vermoeden dat deze sculptuur van een gebogen man met zwaan oorspronkelijk hoog tegen een gevel of binnenmuur stond. Nu is er meer duidelijkheid. Dit beeld heet eigenlijk ‘De Luchtvaart’ en is daarmee de personificatie van de luchtvaart. Er is een pendant, genaamd ‘De Zeevaart’.  Beide beelden vormden de gevelbekroning van Nationaal Technisch Instituut voor Scheep- en Luchtvaart Rotterdam, nu beter bekend als het Maritiem Museum in Rotterdam.

Landgoed de Tempel beeldencollectie
Man met zwaan: De Luchtvaart

9Stinsencirkel

In het vroege voorjaar kleurt de grond hier wit, geel, paars en roze. De stinsenplanten zoals sneeuwklokjes, hyacint, krokus en daslook staan in bloei. Stinsenplanten zijn verwilderde bolgewassen die vanaf de 16e eeuw werden aangeplant rondom landgoederen, kastelen of op buitenplaatsen. Avonturiers, rijke mensen en botanisten namen de stinsenplanten mee naar ons land, waar ze heel goed bleken te gedijen. Nu zijn ze verwilderd en niet meer weg te denken rondom cultureel erfgoed, zoals op De Tempel.

Bloeiend daslook Buitenplaats De Tempel
Stinsencirkel
Parkgedeelte De Tempel
Stinsencirkel
Wilde hyacint voorjaarsbloeiers
Stinsencirkel

10Groen erfgoed in de omgeving

Nederland is rijk aan bijzondere cultuurlandschappen waar de geschiedenis - zichtbaar en onzichtbaar - haar sporen heeft achtergelaten. Cultureel erfgoed bestaat dan ook niet alleen uit stenen gebouwen. Midden-Delfland is zo’n ‘groen monument’. Hier staan zowel gebouwen als hele stukken landschap in de steigers.

De boswachters van Natuurmonumenten werken hier met Gemeente Rotterdam aan het herstel van de tuinen van de buitenplaats, maar ook de oude polders van Midden-Delfland worden als historische schatkamer bewaard. Zoals in nabijgelegen Polder Noord-Kethel. Vanaf De Tempel wandel je de erfgoedroute naar dit prachtige gebied én weidevogelreservaat.

Polderwandeling Zwevende picknickbank Polder Noord-Kethel
Groen erfgoed in de omgeving
Polder Noord-Kethel
Groen erfgoed in de omgeving

11De hekken en bruggen van De Tempel

De Tempel kent een verscheidenheid aan bruggen en hekken: het moestuinhek, de toegangshekken en de bruggetjes met smeedijzeren leuningen. In het kader van het herstelplan is veel onderzoek verricht, bijvoorbeeld om na te gaan hoe de bruggen en hekken er oorspronkelijk uit hebben gezien en hoe ze gerestaureerd moeten worden. In fase 2 van het herstelplan worden de bruggen en hekken vernieuwd en gerestaureerd.

Bruggen op Buitenplaats De Tempel
De hekken en bruggen van De Tempel
Bruggen op Buitenplaats De Tempel
De hekken en bruggen van De Tempel

12Aanlegsteiger De Overtuin

De Tempel kwam met de verplaatsing aan de Schie in 1715 terecht op een zeer strategisch punt. De trekvaart was namelijk ruim 200 jaar het openbare vervoer en de Schie is dus met recht de intercity van de 17e eeuw te noemen.

Halverwege de 17e eeuw ontstaan de trekvaartroutes tussen Delft, Maassluis, Vlaardingen, Schiedam, Overschie, Delfshaven en Rotterdam. Op de routes kunnen passagiers gebruikmaken van trekschuiten: een boot die met een lang touw wordt voortgetrokken door een paard dat op een jaagpad langs de vaart loopt. Varen volgens dienstregeling was nieuw, steden raakten verbonden en op bezoek gaan bij familie in een andere stad werd mogelijk. De trekvaart legde een basis voor de Randstad.

In de 17e of 18e eeuw was het dan ook niet ongebruikelijk om een overtuin te hebben, ‘een strook grond aan de andere kant van de weg of het water’. Bijvoorbeeld om een vrij uitzicht te garanderen, maar ook - wanneer het oeverland was - waar je kon aanleggen met de boot. Een overtuin vind je ook nu op Buitenplaats De Tempel. Je ziet hem aan de overkant van de Delftweg. Aan deze nieuwe steiger kun je, vanuit Rotterdam Delfshaven of Delft, aanmeren voor een wandeling door de eeuwenoude tuinen.

Met Provincie Zuid-Holland werken we samen om dit soort bijzondere plekken uit de geschiedenis op de kaart te zetten.

Aanlegsteiger De Overtuin Buitenplaats De Tempel
Aanlegsteiger De Overtuin
Aanlegsteiger De Overtuin Buitenplaats De Tempel
Aanlegsteiger De Overtuin

13Hollands-classicistische tuin: inspiratie uit Versailles

De tuinen bij het Paleis van Versailles maakten vanaf 1680 grote indruk op hovelingen uit binnen- en buitenland. De monumentale zichtlijnen, geometrische patronen, indrukwekkende fonteinen en prachtige tuinbeelden inspireerden rijke mensen in heel Europa om bij hun buitenplaatsen tuinen aan te leggen in deze ‘Frans-classistische’ stijl. Een bekend voorbeeld in eigen land zijn de tuinen van Paleis het Loo.

Op Buitenplaats De Tempel legde Rotterdamse burgemeester Van der Hoeven in 1695 een Hollands-classistische tuin aan. Hier zaten ‘Franse’ elementen in verweven, waaronder tuinbeelden en waterwerken.

Beeld: Aviodrome Lelystad

Tuinstijlen De Tempel
Hollands-classicistische tuin: inspiratie uit Versailles

14Stroomgoden en het dolfijntje

De drie liggende beelden in de voortuin zijn de stroomgoden en worden ook wel ‘Lot en zijn dochters’ genoemd. De sculpturen zijn replica’s van natuursteen. De originele tuinbeelden zijn gemaakt van hout en daarom ontzettend kwetsbaar. Deze houten beelden stonden vroeger alleen in de zomer buiten, ’s winters werden ze opgeslagen tegen kou en regen. Nu worden de originele beelden van de riviergod en -godinnen bewaard in het Rotterdams Historisch Museum.

Pal tegenover de stroomgoden vind je in de voortuin een beeld van een visachtig figuur, het dolfijntje. De eerste vermelding van het ‘dolfijntje’ is te herleiden naar 1695. Hiermee is dit het oudst bekende beeld op de buitenplaatsen. Uit zijn bek spuwt een straaltje water. Oorspronkelijk was dit water uit de Schie, een aangelegde loden pijp onder de kade zorgde voor de toevoer. Hopelijk kunnen we dit herstellen en stroomt er in de toekomst weer Schiewater door het beeld!

Op dit moment is het dolfijntje te zien in de expositie over de tuinbeelden van De Tempel in Museum Oud-Overschie. Hierna wordt het beeld weer teruggeplaatst op zijn oorspronkelijke plek.

Buitenplaats De Tempel
Stroomgoden en het dolfijntje

15De oudste eik van Rotterdam

Honderd procent garantie ontbreekt, maar het lijkt er toch echt op dat op Landgoed De Tempel de oudste eik van Rotterdam staat. Deze zomereik zou tussen 1840 en 1850 zijn geplant en heeft een omtrek van vijf meter. Er zijn drie volwassenen nodig om hem te omarmen! Behalve cultuurhistorisch zijn oude bomen ook uit ecologisch oogpunt van groot belang. Zo zijn ruim 400 soorten insecten en mijten meer of minder van eiken afhankelijk en bieden de holten in de dikke bomen vleermuizen een goed winterverblijf dankzij de constante temperatuur.

Oudste eik van Rotterdam op De Tempel
De oudste eik van Rotterdam
Zomereik
De oudste eik van Rotterdam

16Nieuw Rhodenrijs

Direct naast De Tempel, hier aan je rechterhand, ligt buitenplaats Nieuw Rhodenrijs. Hoewel de landgoederen naast elkaar zijn gelegen en beide tot rijksmonument zijn verklaard, hebben ze totaal verschillende karakters. Nieuw Rhodenrijs dateert uit de jaren dertig van de twintigste eeuw en is vooral bijzonder vanwege de architectonische samenhang tussen het karakteristieke rietgedekte woonhuis en de tuinelementen, zoals de muurtjes, duiventil en kruisvormige vijver.

Beeld: Ineke Key Fotografie

Nieuw Rhodenrijs bij De Tempel
Nieuw Rhodenrijs

17Lange lanen en vergezichten

Kenmerkend voor de geometrische tuinaanleg zijn de lange lanen aan beide kanten van het landhuis. De lanen dateren, samen met de kavelsloot en binnengracht, uit eind 17e eeuw en hebben continu deel uitgemaakt van de buitenplaats. Deze vergezichten deden de buitenplaatsen groter lijken dan ze waren. Samen met de grote vijver in de voortuin - waar je de stroomgoden en het dolfijntje vindt - zijn ze de oudst bewaard gebleven onderdelen van de buitenplaats.

Hoofdlaan Buitenplaats De Tempel
Lange lanen en vergezichten
Lange lanen en vergezichten in de winter op Buitenplaats De Tempel
Lange lanen en vergezichten

18Eindpunt

Je bent bij het eindpunt van deze wandelroute aangekomen. De boswachters van Natuurmonumenten hopen dat je genoten hebt!

Gelukkig is De Tempel niet het enige ‘groen’ wat er valt te ontdekken ten noorden van Rotterdam. Op het Rotterdams platteland kun je wandelen, fietsen, skeeleren, vogels kijken en een bezoek brengen aan de boer. Ga je nog wat verder, dan kom je in Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland.

We hopen je snel weer te zien!

Fietsen in Midden-Delfland, polder Rotterdam
Eindpunt
Laarzen
Eindpunt
logo

Ook zo genoten van deze route? Help de natuur. Ga naar nm.nl/nieuwlid.