Realisatie natuurnetwerk blijft achter: politieke afspraken worden niet nagekomen

De realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) blijft opnieuw ver achter bij de afspraken. Dat blijkt uit de woensdag gepubliceerde 11e Voortgangsrapportage Natuur. Het NNN vormt de essentiële verbinding tussen natuurgebieden in Nederland en is de basis voor natuurherstel. Dat herstel is dringend nodig: in de afgelopen 300 jaar zijn we 85% van de Nederlandse planten- en diersoorten kwijtgeraakt, een verlies dat bovendien veel groter is dan in omringende landen.  

Om die achteruitgang te stoppen, is in 2013 het natuurpact gesloten, waarin afspraken staan om uiterlijk in 2027 de Nederlandse natuur te herstellen. De tijd waarin overheden de huidige achterstand nog kunnen inlopen om het netwerk in 2027 kunnen voltooien is nog maar kort. Een plan voor de periode na deze wettelijke deadline ontbreekt. Terwijl de urgentie groot is; uit het rapport blijkt dat sinds 1990 44% van de broedvogels uit de vogelrichtlijnsoorten in aantallen is afgenomen. Meer dan 60% van de habitattypen die al in een ongunstige staat waren, zijn bovendien verder verslechterd. Ook de bossenstrategie (34.000 ha nieuw bos in de periode 2020–2030) loopt zoveel vertraging op dat de realisatie van dit plan in het huidige tempo niet 10 – zoals afgesproken - maar 50 jaar gaat duren.  

Achterstand wordt steeds groter 

In 2024 werd 2.537 hectare nieuwe natuur ingericht. Dat is weliswaar meer dan in 2023 (1.968 hectare), maar nog altijd ver onder het niveau dat nodig is om de deadline van 2027 te halen. Opvallend is dat de restopgave – het deel dat na 2027 nog moet worden gerealiseerd – verder toeneemt. De raming staat inmiddels op ruim 17.000 hectare na 2027, bijna een kwart van de oorspronkelijke opgave. Het komende jaar wordt doorslaggevend: dan moet blijken of het tempo voldoende kan worden opgevoerd. Zonder extra inzet en duidelijkheid over vervolgstappen is afronding in 2027 niet haalbaar.  

Geen doorkijk naar periode na 2027  

Volgens Natuurmonumenten ontbreekt in het huidige beleid een heldere visie voor de periode ná 2027. Enkel kijken naar wat dan nog resteert aan in te richten natuur is onvoldoende. Noodzakelijk is een structurele langetermijnstrategie voor verdere versterking van de natuur, zodat de kwaliteit duurzaam kan herstellen.  

Robuust natuurnetwerk is basis voor een toekomstbestendig Nederland  

In de afgelopen eeuwen zijn we veel natuur kwijtgeraakt. Een goed functionerend en verbonden Natuurnetwerk, waarin natuurgebieden worden beschermd en milieucondities op orde zijn, vormt de basis voor evenwicht tussen natuur, recreatie, landbouw en economie.  

Het NNN, ooit gestart als Ecologische Hoofdstructuur, was bedoeld als een robuust Europees natuurnetwerk. Die oorspronkelijke plannen werden echter door de politiek gehalveerd, waardoor 90.000 hectare minder natuur zou worden gerealiseerd. De gevolgen daarvan zijn nog altijd voelbaar: natuurgebieden liggen ingeklemd tussen intensieve landbouw, wegen en bebouwing, terwijl vergunningverlening stagneert. Het is des te schokkender dat nu zelfs de afgeslankte plannen – realisatie van het NNN -  nu niet lijken te worden nagekomen.  

Oproep aan overheid: los knelpunten sneller op  

Het Natuurnetwerk Nederland is essentieel voor het herstel van de Nederlandse natuur. Om gebieden beter te verbinden en natuur robuuster en veerkrachtiger te maken, roept Natuurmonumenten rijk en provincies op om uitvoeringstrajecten te versnellen en te zorgen voor een stabiele, gezamenlijke aanpak. Daarvoor is het nodig minimaal €500 miljoen extra vrij te maken voor een versnelling zodat we zoals afgesproken de deadline van 2027 halen. Het Rijk heeft daarin een regierol, provincies krijgen geld als ze gaan uitvoeren. Provincies zouden bovendien bindende afspraken moeten maken met grondeigenaren om de realisatie te versnellen.