Oude petgaten in De Wieden krijgen nieuw leven

Laagveen landschap

Wie door De Wieden vaart, ziet een landschap van water, rietlanden, trilvenen en moerasbos. Veel van deze landschapselementen zijn ontstaan door de turfwinning uit het verleden. Daarbij werden lange stroken veen afgegraven. De ontstane watergangen staan bekend als petgaten, met de tussenliggende stroken land als legakkers.

Verlanding

Na het stoppen van de turfwinning is een natuurlijk proces op gang gekomen: verlanding. Open water verandert geleidelijk in drijvende vegetatie, rietland en uiteindelijk moerasbos. Dat proces is op zichzelf waardevol, maar in De Wieden is op veel plaatsen inmiddels vooral het einde van die ontwikkeling aanwezig. Hierdoor verdwijnen de jonge stadia van het laagveenlandschap. Juist die afwisseling van open water tot moerasbos is belangrijk voor de biodiversiteit

Reset

Met het opnieuw openmaken van oude petgaten wordt de ontwikkeling als het ware teruggezet naar het begin. Er ontstaat weer open water, waarin vervolgens opnieuw een natuurlijk verlandingsproces kan plaatsvinden. Daarmee komen op termijn leefgebieden terug voor planten en dieren die afhankelijk zijn van jonge verlandingsstadia, zoals trilveen en andere bijzondere laagveenvegetaties.

Het graven van petgaten is daarom geen ingreep om de natuur tegen te houden, maar juist een manier om natuurlijke processen opnieuw op gang te brengen. De provincie Overijssel en natuurbeheerders zetten deze maatregel in binnen het natuurherstel in De Wieden, omdat de natuurkwaliteit onder druk staat en belangrijke Natura 2000-doelen anders onvoldoende worden bereikt.

Op de plekken waar de werkzaamheden plaatsvinden nabij Giethoorn, worden bestaande, dichtgegroeide petgaten opnieuw uitgegraven. Terwijl het in de omgeving van Wanneperveen en Belt-Schutsloot vooral gaat om het afronden van de werkzaamheden van al gegraven petgaten (zoals het verwijderen van stobben en het netjes afwerken van de petgaten en legakkers). Het doel is niet om zomaar water te creëren, maar om het historische patroon en de natuurlijke dynamiek van het gebied te herstellen.

De werkzaamheden sluiten aan bij eerdere natuurherstelprojecten in De Wieden, waarbij eveneens oude petgaten zijn opengemaakt. Daarbij wordt zorgvuldig gekeken naar de ecologische waarden van het gebied en naar een verantwoorde bestemming voor het materiaal dat bij het graven vrijkomt.

Een landschap dat in beweging blijft

Het resultaat van de werkzaamheden is niet direct zichtbaar. Waar nu opnieuw open water ontstaat, begint een proces dat zich over vele jaren ontwikkelt. Waterplanten, riet en andere vegetatie koloniseren het nieuwe water en uiteindelijk kan zich opnieuw waardevol trilveen ontwikkelen.

Juist die voortdurende afwisseling maakt De Wieden bijzonder. Door oude petgaten opnieuw open te maken, wordt voorkomen dat het landschap uiteindelijk overal dezelfde kant op gaat: van open water naar dicht rietland en uiteindelijk bos.