Libellen vertellen hoe gezond het Naardermeer is

Boswachter Angelique Aerts: “In Nederland leven zo’n 90 soorten libellen. Al die soorten stellen hoge eisen stellen aan hun leefgebied. En ze zijn veeleisend, specifiek. Sommige soorten leven uitsluitend bij stromend water, andere gedijen goed bij hoogveen en weer andere zijn karakteristiek zijn voor laagveenmoerassen.”

Krabbenscheer

In het Naardermeer hebben sommige libellensoorten het moeilijk, onder andere vanwege het verdwijnen van krabbenscheer. Deze drijvende waterplant is onmisbaar als leefomgeving voor de groene glazenmaker. Maar is de laatste jaren vrijwel verdwenen, mogelijk door de opkomst van exotische kreeften. Aerts: “We hopen natuurlijk wel dat krabbenscheer – en daarmee ook de bijbehorende libellensoorten – op termijn uit zichzelf terugkomt. Ik acht die kans echter niet groot. Daarom gaan we samen met het waterschap en de provincie krabbenscheerplanten uitzetten.” 

Samenwerken aan een robuust natuurgebied

Natuurmonumenten, provincie Noord-Holland en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht werken hard aan het herstellen van de natuur in en rond het Naardermeer. Zo worden in de schil rond het Naardermeer sloten verbreed, plassen gegraven en mag het waterpeil door regen geleidelijk omhoog. In dit waterrijke gebied krijgen riet en andere waterplanten de kans opnieuw wortel te schieten. Dat betekent voor libellen meer plekken om larven te laten groeien en te jagen boven open water. “Alles begint met schoon water”, aldus Aerts. “Dat betekent niet alleen helder water, maar ook water zonder pesticiden of meststoffen. Zo krijg je langs oevers automatisch verschillende waterplanten tussen het riet en open stukken.”

Oogjagers

Libellen zijn seizoensgebonden beestjes. In het voorjaar verschijnen soorten met bijzondere namen als de smaragdlibel, glassnijder en de viervlek in laagveenmoerassen. In de zomer worden zij gevolgd door onder meer de bloedrode heidelibel en paardenbijter. Variatie in waterplanten is volgens boswachter ecologie Tim van den Broek dan ook cruciaal voor een gezonde libellenpopulatie. “Libellen zijn echte oogjagers. Ze oriënteren zich op vormen in het landschap. Sommige soorten libellen vliegen heel laag over het water en volgen de rietkraag helemaal. Andere libellen zitten op een vast punt op de uitkijk en wachten tot een prooi langskomt. Of een vrouwtje waar ze mee kunnen paren. Het landschap rond het water moet dus ook geschikt zijn voor libellen, zodat zij kunnen jagen en zich voortplanten.” 

Gevlekte witsnuit

Tegelijkertijd dienen libellen ook weer als voedsel voor diverse vogelsoorten. “Libellen zijn eiwitrijke insecten”, aldus Van den Broek. “Boomvalken jagen daar massaal op. Die vangen hun prooi in de lucht met hun poot. Prachtig om te zien. Als je op de grond veel afgeknabbelde libellenvleugels vindt, dan weet je dat er een fanatiek jagende boomvalk in het gebied is.”

Gaaf beest

De ecoloog is gefascineerd door de sierlijke insecten: “Een libel is een waanzinnig gaaf beest met een bijzondere levenscyclus. Ze leven meerdere jaren als larven onder water langs een oever. Vervolgens komen de larven uit en ontpoppen ze zich tot een libel. Ze zijn uitstekende graadmeters voor de waterkwaliteit. Hoe meer soorten in een natuurgebied, des te groter de variatie van planten in het water. Libellen vertellen ons dus eigenlijk hoe gezond de natuur in het Naardermeer is.”

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Provincie Noord-Holland, onze samenwerkingspartner in veel herstelprojecten. Het grootste natuurontwikkelingsproject is momenteel Schil Naardermeer.