Column Vincent Luyendijk: ‘Nederland waterland? Ammehoela!’

Water is overal. Geen land ter wereld heeft zo’n hoge concentratie van sloten, beken, singels en rivieren. Toch zijn we de verbinding met ons water volkomen kwijt. We lopen er langs, fietsen er overheen en kijken ernaar, maar hebben simpelweg geen flauw idee. We hebben ons water verwaarloosd, terwijl we er middenin wonen. Nederland waterland? Ammehoela! Wat betreft waterkwaliteit zijn we in Europa het slechtste jongetje van de klas. We behandelen ons water als dode infrastructuur. Als afvoer van landbouwgif, medicijnresten en industriële lozingen. Als snelwegen voor de scheepvaart. Als koeling voor datacenters. Onze IJssel, Rijn en Maas zitten tjokvol stoffen die er niet in thuishoren en we halen onze schouders op. Alsof het water er altijd zal zijn, altijd genoeg om alles op te lossen. Een gevaarlijke vergissing. 

Gelukkig gloort er hoop. Op steeds meer plekken springen mensen weer het water in. Op het eerste gezicht een recreatietrend of leuke hobby. Maar het is zoveel meer: een zwemmer in open water fungeert als indicatorsoort, net als de ijsvogel of de otter. Je springt alleen het water in als je het schoon en veilig genoeg vindt. Waar gezwommen wordt, begint het weer te kloppen. Daar maken we ons wél druk om toegang en kwaliteit. Parijs begreep dat. Na een verbod van bijna honderd jaar is de Seine weer open voor zwemmers. Daar zit een plan achter. In 1864 al kocht Parijs de bron van de Seine, 230 kilometer verderop in Bourgondië, om grip te houden op wat er bovenstrooms gebeurt. De echte omslag kwam de afgelopen decennia, toen Parijs, met de naderende Olympische Spelen als versneller, miljarden investeerde in rioolzuivering, saneringsprojecten en waterkwaliteit, van bron tot monding. Het aantal vissoorten in de hele rivier groeide van drie naar bijna veertig. Bij Le Havre, waar de rivier in de zee uitmondt, keren zeehonden terug op de oevers en broeden lepelaars weer in het estuarium. 

Hoogste tijd voor een Nederlands waterplan, met het recht om te zwemmen als uitgangspunt. Het besef dat het water van ons allemaal is, dat iedereen het mag gebruiken, ervaren, vertrouwen. In Zweden en Noorwegen is dat al bij wet geregeld. En stel je voor: een Nationale Watercursus, waarbij we ons en masse onderdompelen in het wonder van ons eigen water. Alle schoolklassen weer met schepnet en vergrootglas de sloot in. En uitnodigende zwemtrapjes aan iedere oever en kade. 

Hoogste tijd om weer van ons water te houden: Nederland waterland. Laten we erin springen.

Vincent Luyendijk schreef deze column voor ons ledenmagazine Puur Natuur. Word lid en ontvang 'm ook!

Fotografie: Elizabeth Wattimena