Geef libellen de ruimte in De Wieden
Liefhebbers van libellen weten waar je moet zijn: in Nationaal Park Weerribben-Wieden. Er leven liefst 52 soorten, waarvan er twee zelfs overwinteren. Om deze gevleugelde schoonheden te beschermen willen we hen meer leefruimte bieden. Een paar vierkante meters meer maakt al veel verschil.
Met recht staat Nationaal Park Weerribben-Wieden te boek als libellenparadijs. Van de circa 65 soorten libellen en juffers in ons land, komen er hier 52 voor. Het verschil tussen beide groepen zit ‘m vooral in de vorm en stand van de vleugels (in rust bij ‘echte’ libellen meestal gespreid, bij juffers langs het lichaam) en de ogen (die van libellen raken elkaar bijna). Maar beide groepen horen tot de orde der libellen en zijn aan water gebonden.
En water is hier altijd dichtbij. Boswachter Ronald Messemaker houdt van dit landschap, dit laagveengebied met zijn uitgestrekte ‘wieden’ (plassen), moerassen en hooilanden. “De biodiversiteit is hier enorm. Of het nu gaat om plantensoorten, vogels of insecten, er valt hier veel te bewonderen. Vooral ’s zomers, dan zie je op bepaalde plekken hele wolken libellen boven het water dansen, in allerlei kleuren. Niet voor niets hebben ze vaak prachtige namen als groene glazenmaker, smaragdlibel of sierlijke witsnuitlibel, het zijn fotogenieke dieren.”
Winterse libellen
Van de zomerse uitbundigheid onder de libellen valt nu weinig te bespeuren. Als volwassen insect (imago geheten) leven bijna alle libellen maar enkele weken tot hooguit twee maanden. Maar er zijn twee taaie rakkers die als imago overwinteren: de bruine winterjuffer en de noordse winterjuffer. “Echt waanzinnig om te zien”, zegt Ronald. “Ze hangen dan ondersteboven aan een rietstengel of heideplant, soms omgeven door een wit vrieslaagje of korrelsneeuw. In het vroege voorjaar, wanneer de vorst voorbij is, komen ze tot leven en zetten ze hun eitjes af. Ze kunnen als imago daardoor wel tien maanden oud worden.”
Tijdens vorst zitten noordse winterjuffers meestal stil en besparen ze zoveel mogelijk energie.
Noordse winterjuffer
Ronald roemt vooral de noordse winterjuffer, een zeldzame soort wiens verspreidingsgebied beperkt is tot Nationaal Park Weerribben-Wieden, het Kuinderbos (Flevoland) en enkele plekken in Friesland en Drenthe. “Overwinteren doen ze vooral in heideplanten en pollen pijpenstrootje op De Woldberg en Landgoed De Eese, twee bosrijke natuurgebieden in de gemeente Steenwijkerland (Overijssel). Zelfs tuinen bieden beschutting. Met hun lichtbruine kleur vallen ze nauwelijks op en dankzij speciale stoffen die ze aanmaken in hun lichaamsvocht, vriezen ze niet dood. Deze soort laat zien dat zelfs een kwetsbaar ogend insect slimme manieren heeft ontwikkeld om de winter te doorstaan. Hun aanwezigheid vertelt bovendien iets over de kwaliteit van natte natuurgebieden zoals De Wieden.”
Op zonnige winterdagen worden noordse winterjuffers soms al actief, terwijl andere juffers nog als larve onder water leven. Zodra de vrieskou voorbij is, vliegen ze terug naar de moerasgebieden van De Wieden. Daar planten ze zich voort aan de waterkant. De vrouwtjes en mannetjes zetten daarna gewoonlijk samen de eitjes af in drijvend plantmateriaal.
Groene glazenmaker
Ronald merkt hoe belangrijk verbindingen zijn voor libellen in zijn gebied. “Veel soorten vertonen de afgelopen tien jaar een neergaande trend en zijn kwetsbaar. De groene glazenmaker bijvoorbeeld, de enige soort die wettelijk is beschermd. Nederland draagt een bijzondere verantwoordelijkheid voor deze libel, omdat een groot deel van de Europese populatie voorkomt in Nederlandse laagveengebieden. En omdat de groene glazenmaker afhankelijk is van schoon water en een specifieke waterplant, geldt hij als een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van natte natuur. Het vrouwtje zet haar eitjes uitsluitend af in bladeren van de krabbenscheer, een drijvende waterplant die het moeilijk heeft door watervervuiling en verdringing van exoten. We voeren speciale herstelmaatregelen uit om groeiplaatsen van krabbenscheer te beschermen en uit te breiden.”
De groene glazenmaker is sterk afhankelijk van één specifieke waterplant: de krabbenscheer.
Uitwisseling
Ook werkt Natuurmonumenten aan meer verbindingen met andere natuurgebieden om uitwisseling tussen populaties mogelijk te maken. “We zien dat dat werkt. Zo maken ook libellen gebruik van de faunapassage onder de N333. We zien ook dat sommige soorten op eigen kracht naar De Wieden weten te migreren. Zo heeft de Kempense heidelibel vanuit het zuiden hier vaste voet aan de grond gekregen. Grondaankoop voor veilige verbindingen en versterking van onze karakteristieke moerasnatuur blijft voor al onze libellen en andere dieren belangrijk voor de instandhouding van de natuur.”
