Een drieluik van Griend. Deel3: Vogels reprise

Nog meer vogels

Het derde en laatste verblijf op Griend draait opnieuw om vogels, maar dit ker bestuderen we ze van een afstandje. Samen met Job ten Horn, senior onderzoeksassistent bij het NIOZ, ga ik het wad op met een telescoop en een krukje. Onze missie: zoveel mogelijk geringde vogels vinden en aflezen. De ogenschijnlijk kleine ringetjes kunnen namelijk een verrassend groot verhaal vertellen.

Nadat het grootste deel van het vangteam weer naar huis is vertrokken, blijft een select clubje over om metingen te doen aan de kanoeten die de dagen ervoor zijn gevangen. Dit houdt in dat onderzoekers de vogels in een soort tent  (de ‘unit’) worden loslaten, waarna ze hun gedrag gedurende tien minuten filmen. Er is namelijk gebleken dat kanoeten onderling verschillen in hun mate van explorativiteit, oftewel verkennend gedrag. Nadat de vogels aan de exploratiemetingen zijn onderworpen, worden ze met een zendertje weer vrijgelaten. Zo kan het gedrag in de unit worden vergeleken met het gedrag dat hetzelfde dier in het wild vertoont. Het gedrag dat kanoeten binnen de 4 vierkante meter van de unit laat zien, komt namelijk overeen met migratiepatronen op wereldschaal. De exploratieve vogels zijn langer onderweg tijdens hun migratie dan de niet-exploratieve vogels. Onderzoekers bij het NIOZ hopen aan de hand van de exploratiemetingen een scala aan vragen te beantwoorden: Waar komen de verschillen in migratieduur vandaan? Waarom verschillen vogels überhaupt? Wat al bekend is uit eerder onderzoek, is dat exploratieve vogels goed zijn in het vinden van voedsel en de niet-exploratieve vogels dit kunnen uitbuiten. Er zijn zelfs aanwijzingen dat, door de variatie in exploratiegedrag, de groep als geheel zich sneller aan kan passen aan de veranderende omstandigheden, zoals het klimaat en voedselbeschikbaarheid. 

Speuren naar kleurrijke pootjes

Terwijl er op Griend nog altijd hard gewerkt wordt, vergezel ik schipper Wim-Jan voor de laatste keer aan boord. Daar aangekomen klimmen de bijna alle overgebleven onderzoekers aan boord om weer terug naar Texel te varen. Zelf spring ik met mijn bepakking en een verse lading boodschappen in de rubberboot om samen met Job, de laatste der Griender Mohikanen, naar het eilandje te varen. Meteen bij aankomst bespreken we een plan van aanpak voor het doel van ons verblijf: de kleurringen steltlopers aflezen. In de dagen die volgen, gaan we bij laagwater, gewapend met een telescoop en een krukje, het wad op. Daar beginnen we afzonderlijk van elkaar de speurtocht naar groepen vogels en, specifieker, individuen met ringen om hun poten. Zodra we zo’n vogel in het vizier hebben, leggen we de unieke kleurencombinatie vast: Job doet dit via een voicerecorder, ik in mijn notitieboekje. Deze zoektocht herhaalt zich tot het opkomende tij ons weer richting het eiland stuwt. We focussen ons vooral op kanoeten en rosse grutto’s, de hoofdsoorten voor dit type onderzoek. Door individuele vogels over langere tijd te volgen aan de hand van hun ringen, kunnen onderzoekers meer te weten komen over de demografie van een populatie. Zo kunnen terugmeldingen inzicht geven in de overleving en gemiddelde levensduur van vogels. Daarnaast vertellen de plekken waar geringde vogels worden gezien veel over hun trekgedrag. Door waarnemingen uit verschillende gebieden en jaren met elkaar te combineren, ontstaat een beeld van de routes die vogels afleggen en de gebieden die ze onderweg gebruiken. 

Een archief vol vogelverhalen

Door de inspanningen van onderzoekers en natuurliefhebbers worden geringde vogels op tal van plekken langs hun migratieroutes teruggevonden en hun unieke combinatie van kleurringen afgelezen. Als beheerder van de database van grutto’s en kanoeten ontvangt Job de waarnemingen van geringde individuen van deze soorten. Zo heeft hij in de loop der jaren een enorm archief opgebouwd, waarmee de levensgeschiedenis van talloze vogels kan worden gevolgd, vanaf het moment van ringen tot aan de meest recente waarneming. Na de lange dagen op het wad voegen we achter de laptop de waarnemingen van die dag toe aan dat archief. Ik ben pas kort geleden begonnen met het aflezen van ringen, maar vanaf de eerste keer dat ik de levensgeschiedenis van een vogel doornam, was ik gegrepen. Via de ringen vertellen de vogels ons namelijk fantastische verhalen over hun verre reizen. Zo blijkt een van de kanoeten die ik observeer in de zomer van 2024 op Schiermonnikoog te zijn geringd. Diezelfde winter wordt hij teruggemeld op De Richel, een zandplaat in de Waddenzee, om een jaar later helemaal in Mauritanië op te duiken! En nu, weer een jaar verder, zit diezelfde vogel, indrukwekkend genoeg, opnieuw pal voor mijn neus in de Nederlandse Waddenzee. Verder zien we andere vogels die voor het laatst in hun overwinteringsgebieden in Mauritanië of Guinee-Bissau zijn geregistreerd, vogels die kort geleden nog in fjorden in het noorden van Noorwegen zijn afgelezen en dieren die al op talloze plekken zijn waargenomen, maar tijdens hun migratie ieder jaar opnieuw een tussenstop op Griend maken. Dat een relatief klein dier zulke indrukwekkende afstanden weet af te leggen, blijft enorm tot mijn verbeelding spreken. 

Reuring op het wad

Door het repetitieve werk lijken de dagen op het wad langzaam in elkaar over te vloeien. Regenbuien en donkere wolken wisselen zich af met heldere luchten en felle zonnestralen, die door de reflectie van het wad de lucht snel doen opwarmen. Het volgen van de groepen vogels is een behoorlijk uitdagende bezigheid. Naarmate het tij verder zakt, komt er steeds meer ruimte voor de vogels beschikbaar om neer te strijken, waar ze dankbaar gebruik van maken. Meerdere keren heb ik me net op mijn krukje geïnstalleerd om bij de eerste blik door mijn telescoop een volledig leeg beeld aan te treffen. Tegelijkertijd werpt zich een donkere schaduw over me heen. Als ik opkijk zie ik een wolk vogels in de verte verdwijnen, als één bewegende massa die de prachtigste patronen in de lucht vormt. Vaak kan ik de onrust in een groep niet direct verklaren, maar andere keren geeft een laag overvliegende helikopter of een laagvliegende roofvogel een duidelijke oorzaak voor de verstoring.

Afscheid van Griend

Job en ik lezen in vijf dagen tijd zo’n duizend kleurringcombinaties af. Hoewel ik het moordende tempo waarop Job dit al jarenlang doet zelfs niet bij benadering kan bijhouden, kunnen we erg tevreden zijn over het resultaat van onze gezamenlijke inspanning. Ook de overgang van de seizoenen wordt deze week al duidelijk op Griend. De dazen met hun pijnlijke beten zijn zo goed als verdwenen, de dagen worden korter en killer en het enige bosje op het eiland vult zich met doortrekkende zangvogels. Terwijl de herfst langzaam zijn intrede doet, is het voor ons weer tijd om het eiland te verlaten. Vanaf het schip kijk ik hoe het huisje langzaam kleiner wordt, totdat het uiteindelijk niet meer is dan een speldenknopje aan de horizon. Mijn gedachten zijn bij de dieren die ik de afgelopen weken heb mogen bestuderen. Waar zullen de geringde vogels de volgende keer opduiken? Hoeveel nakomelingen zullen de garnalen voortbrengen, en waar zullen die zich volgende zomer op het wad bevinden? En wat zal dit betekenen voor het voedselaanbod voor de kleine drieteenstrandlopers, die zich voorbereiden op hun verre reis naar het zuiden van Afrika? Griend verdwijnt achter de horizon, maar de verhalen van zijn bewoners reizen mee met de seizoenen, de getijden en de verre windstreken.

 

Tekst: Nienke Zwaferink