Project werkzaamheden Zwanenwater

Dat lijkt tegenstrijdig, maar dat is soms nodig. Het duinlandschap is van nature open en dynamisch. Door invloeden van buitenaf, zoals stikstof en minder verstuiving van zand vanaf het strand, groeit het gebied steeds verder dicht. 

Daardoor verdwijnen open duinen, duinheide en rietmoeras. Juist deze leefgebieden zijn belangrijk voor veel bijzondere planten en dieren die in het Zwanenwater voorkomen. Door gericht in te grijpen, herstellen we de omstandigheden waarin deze natuur zich goed kan ontwikkelen.

Van nature zorgen wind, zand en begrazing ervoor dat een duingebied open en gevarieerd blijft. In Nederland staat de natuur echter onder druk door onder andere stikstofuitstoot en het vastleggen van duinen in het verleden. 

Daardoor groeien grassen, struiken en bomen sneller dan vroeger en verdwijnen open plekken. Zonder beheer herstellen deze omstandigheden zich niet vanzelf. Met natuurherstel helpen we de natuur daarom een handje.

Tijdens de werkzaamheden is het Zwanenwater tijdelijk gesloten voor bezoekers. Dat is nodig om veilig te kunnen werken en om de kwetsbare natuur zo veel mogelijk te beschermen. 

De bestaande wandelpaden worden gebruikt voor werkverkeer, materiaaltransport en de afvoer van begroeiing. Ook gebruiken we deze periode om de vogelkijkhutten op te knappen en de bebording langs de paden te verbeteren. 

Aan de overzijde van de parkeerplaats van het Zwanenwater ligt de Uitlandse Polder. Deze is jaarrond geopend.  Voor meer informatie en een wandelroute kijk op www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/uitlandse-polder  

We voeren de werkzaamheden uit in het najaar en de winter, omdat de natuur dan grotendeels in rust is. Er zijn dan geen broedende vogels en veel planten zijn uitgebloeid. Daardoor beperken we de verstoring van planten en dieren zoveel mogelijk. 

Daarnaast blijft het gebied in het voorjaar en de zomer, wanneer de meeste bezoekers komen, zo lang mogelijk toegankelijk.

Naar verwachting is Het Zwanenwater vanaf het voorjaar van 2027 weer toegankelijk voor bezoekers. Op deze pagina houden we je op de hoogte van de voortgang van de werkzaamheden en de actuele planning.

Windsleuven zijn openingen in de duinen vlak bij zee met kaal zand. Een aantal van deze windsleuven is al aanwezig in het gebied. We maken deze sleuven breder aan de onder- en bovenkant, zodat er meer kalkrijk zand doorheen kan stuiven. 

Windsleuven helpen om de natuurkwaliteit in het Zwanenwater te verbeteren. Door openingen in de duinrand kan kalkrijk zand vanaf het strand verder het gebied in waaien. Dit gaat verzuring tegen, brengt meer dynamiek terug in het duinlandschap en zorgt voor betere omstandigheden voor bijzondere planten en dieren. Zo krijgen soorten als duinviooltje, groenknolorchis en moeraswespenorchis weer meer kans, en neemt de biodiversiteit toe. 

De windsleuven komen in de eerste duinenrij, direct achter het strand. Een deel van de bestaande windsleuven wordt weer open gemaakt en op een aantal plekken worden nieuwe windsleuven aangelegd.

Ja. Bij het aanleggen van windsleuven blijft de veiligheid van de duinen als waterkering vooropstaan. 

De sleuven worden alleen op zorgvuldig gekozen plekken aangelegd en blijven beperkt van omvang. De werkzaamheden zijn afgestemd met deskundigen op het gebied van kustbeheer en uitgevoerd volgens de geldende veiligheidsrichtlijnen voor duinen en waterkeringen. Het doel is dat kalkrijk strandzand het duin in waait. Daardoor kan het duin juist meegroeien en op termijn sterker worden, terwijl de beschermende functie voor het achterland behouden blijft.

Het duinlandschap van het Zwanenwater is van nature open en afwisselend. Door onder andere stikstof groeien struiken en jonge bomen sneller dan vroeger. Daardoor groeien delen van het gebied langzaam dicht. 

Als we niet ingrijpen, verandert de duinheide en het rietmoeras op termijn in bos. Daarmee verdwijnt het open mozaïeklandschap met heidestruiken, kale zandplekken, korstmossen en verspreid staande boompjes en struikjes. Juist die afwisseling is belangrijk voor veel planten en dieren zoals de heivlinder en zandhagedis.  

Vlinders en zandhagedissen gebruiken deze plekken bijvoorbeeld om op te warmen, te paren, eieren af te zetten en te schuilen. Ook soorten die hier thuishoren, zoals struikhei, kraaihei en de heivlinder, krijgen dan minder ruimte. Door een deel van de begroeiing te verwijderen, blijft de duinheide open en ontstaat er weer ruimte voor deze bijzondere soorten.

Nee, niet alle boompjes en struiken worden verwijderd. Ook deze zijn belangrijk voor de variatie in het landschap, maar op sommige plekken nemen ze nu te veel ruimte in. Daarom wordt alleen waar nodig struweel weggehaald. Onze boswachters en ecologen hebben voorafgaand in het veld onderzocht welke boompjes en struikjes moeten blijven staan. Stabiele bosdelen en waardevolle struiken, zoals inheemse rozen, sporkehout en lijsterbes, blijven behouden.

Ja. We voeren de werkzaamheden uit onder begeleiding van onze boswachters en ecologen en volgens ecologische richtlijnen. We houden rekening met de aanwezigheid van dieren. Verstoring wordt zoveel mogelijk beperkt. Daarnaast werken we gefaseerd: steeds op een klein deel van het gebied en niet overal tegelijk. Zo blijft er voldoende rustgebied over voor winterende vogel- en zoogdiersoorten.

Direct na de werkzaamheden kan het gebied er tijdelijk kaler uitzien dan voor de werkzaamheden. Na verloop van tijd groeien planten terug die bij het duin horen. Ook krijgen bloemen, insecten en vogels weer meer ruimte, zoals heivlinders en zandhagedissen. Het gebied wordt daardoor juist rijker en gevarieerder. 

Open zand is een natuurlijk onderdeel van het duin. We zorgen ervoor dat er meer van dit kale zand blijft liggen, zodat planten en dieren die nu verdrongen worden zich weer kunnen herstellen.

Ja. Met dit soort maatregelen is al veel ervaring opgedaan in duingebieden in Nederland. In gebieden zoals Nationaal Park Zuid-Kennemerland zijn vergelijkbare maatregelen uitgevoerd. Daar is te zien dat open duinen terugkomen en dat planten en dieren zich herstellen. 

Daarnaast is onderzoek gedaan naar de effecten van dit soort natuurherstel, onder andere door OBN Natuurkennis. Daaruit blijkt dat maatregelen zoals het stimuleren van verstuiving en het verwijderen van begroeiing helpen om duinen opener en dynamischer te maken. Dit draagt bij aan het herstel van planten en dieren die bij het duin horen.

Ook na de werkzaamheden blijft beheer nodig. We blijven het gebied onderhouden, bijvoorbeeld door begrazing en gericht beheer. Zo blijft het duinlandschap open en gevarieerd.