Column Vincent Luyendijk: 'Een boom doet zoveel meer dan cijfers kunnen vangen'
Een boom is 60.000 euro waard. De waarde van een boom is niet in geld uit te drukken. Een open landgoed is elk jaar 3,8 miljoen euro waard. De waarde van een open landgoed is niet in geld uit te drukken. De een wil getallen zien. De ander voelt het intuïtief. En als we meer ruimte voor natuur willen, hebben we ze allebei nodig.
In 2022 kocht de gemeente Eindhoven landgoed De Wielewaal voor bijna 30 miljoen euro om er een van de grootste publieke stadsparken van Nederland van te maken. De 144 hectare behoorde ooit toe aan Anton Philips en was een eeuw lang gesloten voor publiek. Bij de opening dit jaar kwamen veel emoties los. Eindhovenaren die eindelijk het landgoed konden betreden, na al die jaren. Trots op hun nieuwe park. Zo’n aanschaf vergt bestuurders met lef en oog voor de lange termijn. Onderzoekers berekenden de maatschappelijke waarde in ecosysteemdiensten: waterberging, luchtzuivering, gezondheidswinst, verkoeling, natuurbeleving. De conclusie was luid en duidelijk: gesloten levert de Wielewaal per jaar 265.000 euro op. Open voor publiek: 3,8 miljoen. Over dertig jaar loopt het verschil op tot 112 miljoen euro.
De aankoop betaalt zichzelf dubbel en dwars terug. Als iemand vraagt: wat kost zo’n landgoed wel niet?, stel dan meteen de wedervraag: maar wat brengt het wel niet allemaal op? Houd rekening met oorverdovende stilte. Naar opbrengsten wordt nooit gevraagd. Natuur bestaat in de begroting alleen als kostenpost. Alsof een ziekenhuis alleen kosten maakt.
En eigenlijk is het te gek voor woorden. Dat we de waarde van natuur moeten uitrekenen. Dat een boom zijn bestaansrecht moet verdienen in een spreadsheet. Wie denken we wel niet dat we zijn? Een boom doet zoveel meer dan cijfers kunnen vangen. Ze filtert fijnstof uit de lucht. Ze vangt regenwater op. Ze koelt de straat op hete dagen. Ze trekt vogels en insecten aan. Ze verlaagt de bloeddruk van de mensen die er langs lopen. Voor wie liever getallen ziet: adviseurs van het Norminstituut Bomen berekenden dat een volwassen boom over zijn leven zo’n 60.000 euro oplevert aan maatschappelijke waarde. Het Planbureau voor de Leefomgeving rekende uit dat een flinke boom in de buurt de verkoopwaarde van een huis met vijf- tot tienduizend euro verhoogt. De zorgkosten nemen aantoonbaar af bij meer groen.
We moeten nu twee verhalen tegelijk inzetten. Voor de getallenmensen: reken het voor. Gebruik de taal van het systeem. Eindhoven deed het, en de businesscase spreekt voor zich. Voor de intuïtiemensen: zij zien waarden die geen prijskaartje hebben. Zij weten dat natuur bijdraagt aan een gezonde stad, aan een leefbare wijk, aan mensen die beter in hun vel zitten. Hun welzijnscase spreekt ook voor zich. En wie weet is het dan over een tijdje niet meer nodig.
Dat niemand meer hoeft uit te rekenen wat een boom waard is, omdat de vraag zelf ondenkbaar is geworden. Zoals niemand vraagt wat de lucht waard is. Heeft er nog iemand een landgoed te koop?
