In Nederland is ruimte schaars – maak natuur bondgenoot in ruimtelijke inrichting

Natuurmonumenten reageert op de Ontwerp-Nota Ruimte van het Rijk met haar zienswijze. Deze Nota bepaalt hoe Nederland er in de toekomst uitziet. De Ontwerp-Nota erkent dat natuur belangrijk is voor schoon water, voedsel en een veilige leefomgeving, maar maakt geen harde keuzes om natuur te herstellen en te beschermen. Dat is een gemiste kans, want de natuur is juist een bondgenoot voor gezonde lucht, schoon water en biedt economische kansen.

In ons land waar ruimte schaars is en de opgaven groot zijn – woningbouw, energietransitie, infrastructuur en klimaatadaptatie – dreigt natuur verder onder druk te komen. Wij vinden dat bescherming van natuur, erfgoed en landschap een leidende rol moet krijgen in alle ruimtelijke keuzes. Zonder natuur kunnen we geen schoon water, gezonde bodem, klimaatbestendige steden en duurzame landbouw realiseren. Toch ontbreekt het in de Ontwerp-Nota Ruimte aan duidelijke keuzes om natuur structureel te herstellen.

Waarom is dit zo belangrijk?

De natuur in Nederland staat er slecht voor: zo verkeert 90% van de leefgebieden in slechte staat volgens het PBL en hierdoor verdwijnen planten- en diersoorten in hoog tempo, met schattingen die wijzen op 70% verlies van soorten ten opzichte van 1900. Daarnaast verplicht Europese wetgeving ons om uiterlijk in 2030 minstens 20 % van de natuur in de land- en zeegebieden te herstellen. Het huidige natuurnetwerk is te klein en te versnipperd; er is veel meer (extra) natuur en agrarisch natuurbeheer nodig om de natuurdoelen te halen. De huidige Nota Ruimte voldoet daar niet aan. 

Onze oproep: geef natuur de ruimte

• Maak natuurherstel een harde basisvoorwaarde voor alle ruimtelijke plannen.
• Reserveer ruimte: minimaal 100.000–150.000 hectare robuuste natuur 200.000-650.000 hectare agrarische natuur.
• Voer regie op stikstof-, water- en klimaatproblemen en leg beschermingszones vast rond kwetsbare gebieden.
• Zorg dat water en bodem leidend zijn bij ruimtelijke keuzes en maak natuurinclusief bouwen verplicht.

“In de Nota Ruimte neemt de overheid terecht weer de regie over de inrichting van Nederland. Maar ze vergeet daarbij dat de natuur hier keiharde randvoorwaarden aan stelt, die leidend zijn voor de ruimtelijke ordening in ons land.”– Jeroen de Koe, Directeur Natuur bij Natuurmonumenten.

Afmaken van het Natuurnetwerk Nederland

In de afgelopen eeuwen zijn we veel natuur kwijtgeraakt. Een goed functionerend en verbonden Natuurnetwerk, waarin natuurgebieden worden beschermd en milieucondities op orde zijn, is cruciaal voor evenwicht tussen natuur, recreatie, landbouw en economie. Om dat netwerk robuuster en veerkrachtiger te maken, moeten rijk en provincies uitvoeringstrajecten versnellen en zorgen voor een stabiele, gezamenlijke aanpak. Daarvoor is minimaal €500 miljoen extra nodig om de afgesproken deadline van 2027 te halen. Het Rijk voert regie, provincies krijgen middelen bij uitvoering en maken bindende afspraken met grondeigenaren om tempo te maken.