10x boomvruchten: kastanjes, eikels en beukennootjes

Beukennootjes, kastanjes, eikels. In de herfst is de grond bezaaid met allerlei noten en vruchten van bomen. En dat komt mooi uit, want in deze tijd bereiden veel dieren zich voor op de winter. Ze proppen zich vol en leggen wintervoorraden aan.

Bekijk hier wie er smikkelt van de oogst en welke boomvruchten je zoal tegenkomt in de herfst .

In de herfst profiteren veel dieren van de overvloed aan boomvruchten die op de bosgrond te vinden zijn. Eekhoorns, hazelmuizen, gaaien en zelfs egels slaan hun slag wanneer de bomen hun kastanjes, beukennootjes en eikels laten vallen. Ze eten zich rond of leggen slimme wintervoorraden aan, zodat ze de koude maanden goed doorkomen. De herfst is dan ook hét seizoen waarin de natuur volop zorgt voor haar bewoners.

Verzamelen wat je kan

In het najaar eten eekhoorns extra veel om een vetreserve aan te leggen voor de winter, met dank aan de vele eikels, nootjes en andere vruchten in deze tijd. En er blijft genoeg over om te verstoppen voor latere tijden. Met hun fijne neus vinden de knaagdieren hun winterkost later weer terug. Soms vergeten ze wat en ontkiemt de vrucht in het volgende voorjaar. Zo helpen eekhoorns bij de verspreiding van bomen en struiken.

Eet je vol voor de winter

De hazelmuis pakt het nog wat serieuzer aan. Die eet zich helemaal rond met zaden, vruchten, bessen en natuurlijk hazelnoten. Hij verdubbelt in de herfst zijn gewicht. Daarna bouwt het ‘mini-aapje’ uit Limburg een nest – een geweven bal met een doorsnee van een centimeter of tien – om zo’n zes maanden onder zeil te gaan. Vooraf voldoende eten is essentieel. Wie dat nalaat sterft zeker van de honger.

Wat ligt er allemaal op de grond?

Paardenkastanje

De glanzende, bruine paardenkastanje zit eerst goed verstopt in een stekelige, groene bolster. In de herfst valt hij met een plof op de grond, vaak samen met de bladeren van de boom. Eekhoorns, muizen en gaaien slepen de kastanjes mee om ze op te peuzelen of op te slaan voor later. Voor mensen zijn paardenkastanjes niet eetbaar, maar ze zijn wél een feest voor het oog tijdens een boswandeling.

Tamme kastanje

De tamme kastanje herken je aan de opvallend stekelige bolster die openbarst zodra de vrucht rijp is. Binnenin zitten glanzende, eetbare kastanjes met een platte kant. In de herfst vallen ze met tientallen tegelijk op de bosgrond – een feestmaal voor everzwijnen, reeën, muizen en eekhoorns. Ook mensen rapen ze graag op, want tamme kastanjes zijn heerlijk geroosterd of verwerkt in herfstgerechten. Zo voedt de boom niet alleen de natuur, maar ook de mens.

Beukennootje

De beukennoot – klein maar voedzaam – komt uit een driehoekig hulsje dat in de herfst openvalt zodra de wind er vat op krijgt. Onder de beukenbomen ligt de grond dan bezaaid met deze kleine, oliehoudende boomvruchten. Voor eekhoorns, mezen, muizen en gaaiën zijn beukennootjes een belangrijke energiebron om de winter door te komen.

Eikel van de zomereik

De eikel van de zomereik is misschien wel de bekendste boomvrucht van de herfst. Zodra de eikels rijp zijn, laten ze los van de takken en vallen ze met een tik op de bosgrond. Eekhoorns, gaaien, muizen en zwijnen weten er wel raad mee: ze eten ze meteen op of verstoppen ze als wintervoorraad. Sommige vergeten eikeltjes ontkiemen in het voorjaar tot jonge eikenbomen – zo helpt de dierenwereld de natuur een handje.

Dennenappel van de grove den

De grove den laat in de herfst haar dennenappels vallen, die zich langzaam openen zodra het droog is. Tussen de houtige schubben liggen kleine dennezaden verstopt, rijk aan vetten. Kruisbekken, mezen en eekhoorns peuteren ze er handig uit. Wanneer het nat wordt, sluit de dennenappel zich weer – een slim staaltje natuurtechniek.

Dennenappel van de zeeden

De zeeden produceert forse, langwerpige dennenappels die vol zitten met voedzame zaden. Deze zaden zijn geliefd bij vogels zoals kruisbekken en vlaamse gaaien, maar ook eekhoorns slepen ze mee hun nest in. De zware kegels blijven vaak nog even aan de boom hangen, tot de wind ze losrukt en ze met een doffe bons op de bosbodem belanden.

Fijnspar

De fijnspar herken je aan haar elegante, hangende kegels die in de herfst uit elkaar vallen. De kleine sparrenzaden worden verspreid door de wind, maar ook door vogels zoals de barmsijs en kruisbek. In sparrenbossen hoor je dan ook vaak het geritsel van dieren die druk bezig zijn met deze voedzame herfstlekkernij.

Douglasspar

De douglasspar draagt lange, slanke kegels met sierlijke, driepuntige schubben. In de herfst vallen ze op de grond of blijven hangen aan takken, waar vogels en kleine knaagdieren hun kans grijpen om de zaden eruit te pikken. De geurige naalden en grote kegels maken de douglasspar tot een opvallende boom in het herfstbos.

De walnoot is stevig verpakt in een groene bolster en valt in de herfst uit de boom. Eekhoorns weten precies hoe ze de harde schil moeten kraken om bij de voedzame noot te komen. Ze eten er een paar direct op, maar verstoppen er ook veel als voorraad voor de winter. Soms vergeten ze hun voorraad – en zo groeit er later een nieuwe walnotenboom.

Hazelnoot

De hazelnoot rijpt in trosjes aan de hazelaar en valt in de late zomer of vroege herfst op de grond. Eekhoorns, muizen en gaaiën zijn er dol op – ze kraken de harde schil met hun scherpe tanden of hamsteren de noten voor de winter. Ook mensen waarderen hazelnoten als voedzame snack. In het bos zijn lege doppen vaak het stille bewijs van een goed diner.

Kramsvogel eet van de lijsterbes

De kramsvogel is een wintergast die dol is op de bessen van de lijsterbes. Wanneer de bomen in de herfst vol hangen met oranje-rode trossen, strijken deze vogels in grote groepen neer om te eten. De sappige lijsterbessen geven energie voor de lange trektocht en helpen tegelijk bij de verspreiding van zaden door het bos.

Gewone esdoorn

De gewone esdoorn laat haar kenmerkende vleugelzaadjes – ook wel ‘helikoptertjes’ genoemd – in de herfst door de lucht dwarrelen. Wanneer ze de grond raken, vormen ze een smakelijke vondst voor muizen en vogels. De esdoorn siert het bos bovendien met prachtige herfstkleuren, van goudgeel tot dieprood.