Ondergronds scherm redding voor zeldzaam hellingveen Breukberg
In natuurgebied de Breukberg, in het Dal van de Roode Beek tussen Brunssum en Schinveld, is een innovatief ondergronds kwelscherm aangelegd dat verdroging moet tegengaan. Daarmee krijgt het zeldzame hellingveen een nieuwe kans op herstel. Het is in Nederland de enige plek waar de veenorchis voorkomt in een hellingveen.
Al in 2010 tekende Natuurmonumenten bezwaar aan tegen de plannen voor de Buitenring Parkstad Limburg. Hoewel natuurcompensatie plaatsvond, bleef één cruciaal probleem bestaan: het hellingveen bij de Breukberg droogde uit. Door wateropvangbekkens en de omleiding van de Roode Beek verdween grondwater sneller uit het gebied dan voorheen.
De gevolgen waren zichtbaar én zorgwekkend. De zeer zeldzame veenorchis ging in enkele jaren tijd achteruit van meer dan 800 exemplaren naar nog slechts een tiental. Zonder ingrijpen dreigde deze unieke populatie te verdwijnen.
Waarom dit gebied zo bijzonder is
De Breukberg is een vijf hectare groot hellingveen op 65–70 meter boven NAP. Door hoogteverschillen en een zandige deklaag werd hier van nature schoon regenwater aangevoerd. Dit systeem maakte de ontwikkeling van hoogveen mogelijk – een zeldzaam ecosysteem dat werkt als een spons: het houdt water vast, voorkomt verdroging én slaat CO₂ op.
Veenorchissen
In het gebied groeien bijzondere soorten als veenmossen, kleine veenbes, beenbreek en dus de veenorchis. Ook dieren als de levendbarende hagedis, veenmier, moerassprinkhaan en zwarte heidelibel vinden hier hun leefgebied. Juist dit kwetsbare gebied stond onder druk.
Internationale kennis, lokale oplossing
Volledig herstel van het oorspronkelijke watersysteem bleek in deze stedelijke omgeving niet haalbaar. Daarom is gezocht naar een gerichte oplossing: het aanbrengen van een ondergronds kwelscherm dat grondwater langer vasthoudt.
Met steun van LNV Versneld Natuurherstel en het Europese Interreg Vlaanderen-Nederland-project ADMIRE is de aanleg van het scherm voorbereid en uitgevoerd. Dankzij internationale samenwerking werd kennis over hellingvenen in Nederland en België gebundeld. Hydrologische studies met sensoren, grondwatermetingen en inventarisaties van planten en dieren – waaronder spinnen – vormden de basis voor het ontwerp én de vergunningverlening.
Aanleg kwelscherm
Een innovatieve en natuurlijke aanpak
In september 2025 startte de uitvoering. Het scherm is circa 500 meter lang en reikt tot in de ondoorlatende Brunssumse kleilaag op 5 tot 7 meter diepte. Zo wordt het weglekken van grondwater effectief afgeremd.
Bijzonder is de gekozen techniek: een flexibele wand van cement-bentoniet (met een zeer laag cementpercentage), aangebracht met een Cutter Soil Mix-methode. Deze methode is een trillingsvrije geluidsarme funderingstechniek waarbij de grond ter plaatse wordt losgemaakt en gemend met het cement-bentoniet mengsel.
Er is gewerkt met natuurlijk kleimateriaal (bentoniet) dat licht waterdoorlatend en plastisch is. Hierdoor kunnen boomwortels erdoorheen groeien zonder dat de werking verloren gaat. Het bos kan zich boven en naast het scherm opnieuw ontwikkelen. Bekijk het filmpje voor meer informatie.
Hoop voor de veenorchis
Vijftien jaar na het eerste protest tegen de ringweg is er nu een concrete oplossing voor de verdroging van de Breukberg. Het kwelscherm zorgt voor opstuwing van grondwater, waardoor het hellingveen kan vernatten en het natuurlijke systeem zich kan herstellen.
De komende jaren wordt het effect nauwkeurig gemonitord. Natuurmonumenten hoopt dat de veenorchis zich herstelt en dat het gebied opnieuw uitgroeit tot een rijk, bloemrijk veenlandschap – niet alleen van grote ecologische waarde, maar ook een prachtig gebied voor wandelaars en natuurliefhebbers.
De Breukberg bewijst: met kennis, samenwerking en doorzettingsvermogen kan zelfs zwaar aangetaste natuur weer perspectief krijgen.
