Vlinderparadijs op de Sint-Pietersberg

Wie door Zuid-Limburg wandelt, merkt het direct: dit landschap is anders dan de rest van Nederland. De hellingen zijn steil en de bodem bestaat uit kalk. Daardoor groeien hier planten die je bijna nergens anders in ons land vindt. En die planten trekken veel vlinders aan.

Op de Sint-Pietersberg leven ongeveer 40 van de 53 soorten dagvlinders in Nederland. Daarmee is dit gebied, samen met de Nationaal Park De Hoge Veluwe, een van de rijkste vlindergebieden van het land.

Kalk, warmte en bloemen

Sinds 1995 is Natuurmonumenten eigenaar van de Sint-Pietersberg. Boswachter Lysan Wolf kent het gebied op haar duimpje en vertelt waarom het zo bijzonder is: “Door de kalkrijke bodem en de zuidelijke ligging groeien hier van oudsher bijzondere planten. Het is hier ook iets warmer dan in de rest van Nederland.”

De combinatie van warmte en bloemen is voor vlinders ideaal. Vlinders zijn koudbloedig en hebben de zon nodig om zich op te warmen. En bloemen zijn onmisbaar als voedselbron. Dankzij de unieke omstandigheden leven er op de Sint-Pietersberg ook hele zeldzame soorten, zoals de veldparelmoervlinder en het boswitje. 

“De bekendste vlinder van de Sint-Pietersberg is de koninginnenpage. Deze grote, bijna exotisch uitziende vlinder is een van de iconen van de berg. Vorig jaar was een topjaar,” aldus Lysan enthousiast.

Samen zorgen voor het gebied

De natuur blijft hier niet vanzelf zo rijk aan soorten. Achter het landschap schuilt veel werk. Boswachters krijgen daarbij de onmisbare hulp van ruim 125 vrijwilligers. Zij helpen bijvoorbeeld met het zoeken naar rupsen en eitjes. Zo worden de kleine eitjes van de zeldzame sleedoornpage op takken geteld. Takken met eitjes krijgen een markering, zodat ze niet gesnoeid worden. Ook vóór het maaien controleren vrijwilligers het terrein. “Dat werk is heel belangrijk voor het behoud van soorten,” zegt Lysan.

Snelwegen voor vlinders 

Om te voorkomen dat het gebied dichtgroeit met bos, wordt er gemaaid en begraasd. Schapen en geiten houden de hellingen open. Vrijwilligers verwijderen jonge boompjes en soms worden er bomen gekapt. Boswachter Lysan vertelt: “Dagvlinders vliegen niet door donkere bossen. Daarom maakt Natuurmonumenten zogenoemde 'vlinderverbindingen'. Dat zijn een soort snelwegen van bloemrijke bermen en open plekken die de verschillende graslanden met elkaar verbinden.” 

Een mooi voorbeeld is de top bij de Observant, het hoogste punt van de Sint-Pietersberg. Deze plek is opnieuw open gemaakt en daardoor betere bereikbaar voor vlinders. De top is populair bij de koninginnenpages. “Deze vlinders doen aan ‘hill-topping’: mannetjes en vrouwtjes zoeken elkaar daar op om te paren. Liefde op de berg.”

Van industrie naar nieuwe natuur 

Er wordt niet alleen gewerkt aan bestaande natuur. Ook is er nieuwe natuur. In de voormalige ENCI-groeve werd jarenlang kalk afgegraven. Nu krijgt de natuur opnieuw de ruimte. Sinds 2020 is dit deel in beheer van Natuurmonumenten.

Om de natuur er een handje te helpen, is op zonnige kalkhellingen maaisel uit de directe omgeving neergelegd. Daarin zitten zaden van bloemen en planten. “Zo komt er sneller een bloemrijk grasland tot ontwikkeling,” legt Lysan uit. “En dat werkt. De vlinders weten de plek al goed te vinden. En dit versterkt weer de bestaande natuur.”

Uitdagingen

Toch is het niet alleen maar een succesverhaal. In Nederland gaat het slecht met veel vlinders. Ook op de Sint-Pietersberg zijn er zorgen. Een belangrijk probleem is stikstof. “Dat werkt als kunstmest,” legt Lysan uit. “Grassen groeien sneller en verdringen andere planten.” Daardoor krijgen de bloemen die vlinders en andere insecten zo hard nodig hebben geen kans. Om dat te voorkomen, moet er vaker begraasd en gemaaid worden – werk dat veel tijd en geld kost. 

Ook komen er meer bezoekers. “We willen dat mensen hier kunnen genieten, maar vragen wel om op de paden te blijven.” Rupsen en eitjes liggen soms vlak naast het pad en zijn kwetsbaar. “Met één voetstap kun je een hele generatie van een vlindersoort verliezen.”

Blik op de toekomst

Boswachters en vrijwilligers blijven zich met hart en ziel inzetten voor een gezond en bloemrijk landschap. Lysan: “We zullen doorgaan met maaien en begrazen op de juiste momenten. De verbindingen tussen bloemrijke plekken houden we open. En we zijn benieuwd wat de nieuwe natuur in de vroegere ENCI-groeve ons nog laat zien.”

En zo blijft de Sint-Pietersberg een natuurgebied waar vlinders nu en in de toekomst goed kunnen leven.

Wat kun jij doen?

Wil je ook meehelpen om de vlinders op de Sint-Pietersberg te beschermen? Dat kan!

• Blijf op de paden: Geef dieren de rust en ruimte die ze nodig hebben om te overleven.
• Word vrijwilliger: De boswachters van de Sint-Pietersberg kunnen je hulp goed gebruiken.
• Ga mee met een excursie en leer meer over het leven van vlinders. Bekijk de agenda van de Sint-Pietersberg
• Word lid of donateur: Natuurmonumenten kan dit intensieve beheer alleen blijven doen dankzij de steun van leden.