We onthullen graag meer geheimen van Fort Ellewoutsdijk

Memoires van een fortwachter
 

Fort Ellewoutsdijk hoort helemaal bij het dorp op de zuidpunt van de Zak van Zuid-Beveland, aan de Westerschelde. Ad: “De inwoners van ‘Ellesdiek’ zijn er trots op, maar lang wist niemand wat daarbinnen gebeurde. Tot Natuurmonumenten eigenaar werd en het in 1981 openstelde voor publiek.” Dit kunnen we alleen dankzij de grote inzet van onze vrijwillige fortwachters en gidsen. Ad is beide: “Omdat er weinig bekend was over het fort, ben ik in de literatuur gedoken en overal te rade gegaan: bij allerlei instanties én omwonenden. Heel authentiek vind ik: ‘De memoires van een fortwachter’, geschreven door Jacob Janus Smallegange (1902-1995). Hij beschreef het fort en de regio vanuit zijn visie, als fortwachter en soldaat. Hij woonde in - wat later bleek - de fortwoning in het dorp en ‘boerde’ zelfs op het fort met o.a. kippen, een koe en aardappelen. Toen hij tijdens de Tweede Wereldoorlog niet wilde samenwerken met de Duitsers, werd hij weggestuurd.” 
 

De vele verhalen van het fort

Ad kwam heel toevallig in aanraking met Fort Ellewoutsdijk. “Een andere vrijwilliger van Natuurmonumenten bracht me op het idee om fortwachter te worden. Van vrijwilligerscoördinator, Femke Deelstra kreeg ik tevens de vraag om de geschiedenis in te duiken. Het fort is gebouwd in de periode 1835-1839 op de resten van een Napoleontische vesting. Via publicaties van onder andere Stichting Menno van Coehoorn hebben we de allereerste bouwtekeningen gevonden. Toen het fort klaar was om de Schelde te verdedigen, bleek dit niet meer nodig. De kanonnen zijn slechts één keer gebruikt: voor een mobilisatieoefening … 
Later is het fort gebruikt door het Nederlandse leger. Ook hierover zijn verhalen bekend, zoals de olielamp of kaars op rails waarmee ze in de kruitruimte keken. Een officier schreef over het leven van soldaten hier. Die mochten eens per week in bad: bij een welgestelde familie van baggeraars.“ 

Zo zijn er nog veel meer verhalen in en om het fort die Ad van Nieuwenhuijzeen zijn collega-vrijwilligers je graag vertellen. “En overal zie je de sporen.” De resultaten van een jaar onderzoek naar de geschiedenis van gebruik, economie en politiek komen samen in een uitgebreid document dat Ad heeft samengesteld. “Mét bronvermelding, dat vind ik belangrijk.” Hieruit kunnen onze fortwachters en gidsen putten om je Fort Ellewoutsdijk en zijn omgeving optimaal te laten beleven. “Daar kijk ik naar uit en ondertussen blijf ik verder zoeken, want het fort heeft me helemaal te pakken.”
 

Nieuwsgierig? Kom eens langs tijdens de (ruimere) openingstijden of doe een van de themarondleidingen met gids. Onze fortwachters en gidsen nemen je graag mee door de tijd, op een bijzonder fort te midden van inlagen en gorzen.  
 

Kijk hier voor meer informatie:
https://www.natuurmonumenten.nl/natuurgebieden/fort-ellewoutsdijk