Ondergronds scherm redding voor zeldzaam hellingveen in Limburg
In natuurgebied de Breukberg, in het Dal van de Roode Beek tussen Brunssum en Schinveld, is een innovatief ondergronds kwelscherm aangelegd dat verdroging moet tegengaan. Daarmee krijgt het zeldzame hellingveen in het gebied nieuwe kansen op herstel. Het is de enige plek in Nederland waar de veenorchis voorkomt in een hellingveen.
Het verdrogingsprobleem speelt al jaren. Bij de aanleg van de Buitenring Parkstad Limburg veranderde het watersysteem rond De Breukberg. Wateropvangbekkens en de omleiding van de Roode Beek zorgden ervoor dat het hellingveen langzaam uitdroogde. De gevolgen voor de natuur waren groot: de populatie veenorchissen daalde van ruim 800 exemplaren naar nog slechts een tiental.
Natuurlijke spons
De Breukberg is een vijf hectare groot hellingveen op 65–70 meter boven NAP. Door natuurlijke hoogteverschillen en een zandige deklaag kon hier van oorsprong regenwater worden vastgehouden waardoor hoogveen ontstond. Dit ecosysteem werkt als een spons; het houdt water vast, voorkomt verdroging én slaat CO₂ op. In het gebied groeien bijzondere soorten als veenmossen, kleine veenbes en beenbreek. Ook dieren als de levendbarende hagedis, veenmier, moerassprinkhaan en zwarte heidelibel leven hier.
Ondergronds kwelscherm houdt water vast
Omdat volledig herstel van het oorspronkelijke watersysteem niet haalbaar bleek, is gekozen voor een circa 500 meter lang ondergronds kwelscherm dat grondwater langer in het gebied vasthoudt. Het scherm reikt tot in de ondoorlatende Brunssumse kleilaag op vijf tot zeven meter diepte.
Voor de aanleg is een speciale techniek gebruikt waarbij de bodem ter plaatse wordt gemengd met een kleimengsel van bentoniet en een klein beetje cement. Deze methode is trillingsvrij en geluidsarm. Het materiaal blijft flexibel, waardoor boomwortels erdoorheen kunnen groeien zonder dat de werking van het scherm verloren gaat.
De aanleg kwam tot stand met steun van LNV Versneld Natuurherstel en het Europese Interreg Vlaanderen-Nederland-project ADMIRE. Dankzij internationale samenwerking werd kennis over hellingvenen in Nederland en België gebundeld.
Natuurherstel
Met de aanleg van het kwelscherm krijgt het hellingveen de kans om opnieuw te vernatten. De komende jaren wordt het effect nauwkeurig gemonitord.
Natuurmonumenten verwacht dat de veenorchis zich kan herstellen en dat de Breukberg weer uitgroeit tot een rijk, bloemrijk veenlandschap – van grote ecologische waarde én aantrekkelijk voor wandelaars en natuurliefhebbers.
