Herstel watersysteem De Plateaux krijgt impuls met opening van historische sluis ’t Saske

Het project is meer dan de restauratie van een cultuurhistorisch monument: het zorgt ervoor dat water weer op de juiste plek terechtkomt, kwetsbare natuur beter bestand is tegen droogte en een eeuwenoud watersysteem opnieuw zijn waarde bewijst. 

De restauratie van ’t Saske maakt deel uit van een meerjarig programma waarmee Natuurmonumenten het historische watersysteem van De Plateaux herstelt en toekomstbestendig maakt.  Door water langer vast te houden en de tijd te geven langzaam in de bodem weg te zakken, wordt het grondwater aangevuld. Zo blijven de heide, vennen en historische vloeiweiden ook tijdens droge perioden beter beschermd tegen verdroging. 

Het project is een samenwerking van Natuurmonumenten, Provincie Noord-Brabant en Coca-Cola in Nederland en geeft concreet invulling aan de ambities van het Brabantse Grondwaterconvenant, dat als doel heeft het grondwatersysteem in Brabant toekomstbestendig te maken. Zo blijft er ook op de lange termijn voldoende water beschikbaar voor natuur, landbouw, drinkwater en economie. Samen investeren de partijen in een robuust watersysteem.  De restauratie van 't Saske kwam tot stand in nauwe samenwerking met de gemeente Lommel. De gemeente deelde haar kennis van de cultuurhistorie van het gebied en droeg zo bij aan een zorgvuldig herstel van dit bijzondere erfgoed. 

Vier bouwstenen 

Het herstelprogramma bestaat uit vier onderdelen: 

•             aanleg van infiltratiegebieden in het bosgebied van De Plateaux en rond de Klotvennen; 

•             restauratie van de historische sluis ’t Saske voor een duurzame wateraanvoer; 

•             baggeren en beverbestendig maken van de aanvoersloot; 

•             herstel van de historische vloeiweiden voor behoud van de bijzondere flora. 

Met de oplevering van de infiltratiemaatregelen en de restauratie van ’t Saske zijn de eerste twee bouwstenen afgerond. De werkzaamheden aan de aanvoersloot en de vloeiweiden volgen in 2026 en 2027. 

Rob van Schijndel, landsdeelmanager Natuurmonumenten:  "Water verbindt dit bijzondere landschap over de landsgrens heen. Met het herstel van 't Saske geven we een historisch watersysteem een nieuwe toekomst. Zo versterken we de natuur én behouden we het eeuwenoude ambacht van graslandbevloeiing dat door UNESCO is erkend als immaterieel cultureel erfgoed." 

Marc Oudenhoven, gedeputeerde van de Provincie Noord-Brabant:  “De natuur stopt niet bij de grens. Door samen met onze Belgische partners te investeren in herstel van het watersysteem versterken we de natuur aan beide kanten van de grens. Dat is precies de kracht van deze samenwerking.” 

Frank Buijs, senior director public policy van The Coca-Cola Company:  “Goed waterbeheer vraagt om samenwerking. De ambitie van Coca-Cola in Nederland is dat wij al het water dat we voor de productie van onze dranken gebruiken, teruggeven aan de natuur binnen het stroomgebied van onze fabriek in Dongen. Dit project is één van de manieren waarop we dat doen. Zo zorgen we er mede voor dat de afspraken uit het Brabantse Grondwaterconvenant leiden tot concrete resultaten. Door samen te investeren in infiltratie en natuurherstel bouwen we aan een veerkrachtig watersysteem voor de toekomst.” 

Een klein sluisje met een groot verhaal 

’t Saske is een schutsluisje in het historische aanvoerkanaal van de vloeiweiden van de Pelterheggen. Nadat halverwege de negentiende eeuw het Kanaal Bocholt-Herentals was aangelegd, kon voedsel- en kalkrijk water naar de droge zandgronden van het Kempisch Plateau worden geleid. Vanaf 1851 liet de Maastrichtse industrieel Clermont hier ruim vijftig hectare vloeiweiden aanleggen, gevoed via een vier kilometer lang aanvoerkanaal. ’t Saske overbrugde het hoogteverschil tussen kanaal en vloeiweiden en maakte het mogelijk het geoogste hooi per boot af te voeren. 

Toen Natuurmonumenten het gebied in 1982 aankocht, verkeerde de sluis in vervallen staat. De vloeiweiden werden hersteld en het traditionele ambacht van graslandbevloeiing keerde terug. In 2024 werd dit opgenomen op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Opmerkelijk is dat zowel ’t Saske als een groot deel van het aanvoerkanaal in België liggen, terwijl ze onmisbaar zijn voor de natuur op De Plateaux in Nederland.  

Met de restauratie van ’t Saske is niet alleen een bijzonder cultuurhistorisch monument behouden. De sluis vormt opnieuw een onmisbare schakel in een watersysteem dat natuur, erfgoed en waterbeheer al bijna 175 jaar met elkaar verbindt. Zo laat De Plateaux zien dat investeren in water de basis is voor veerkrachtige natuur én een klimaatbestendige toekomst.