50 Jaar natuurherstel op Huis ter Heide
Dit jaar viert Natuurmonumenten 50 jaar natuurherstel op Huis ter Heide. Het natuurrijke landschap van nu lag er in 1976 heel anders bij. Het bestond uit natuurarme naaldbossen, intensief bewerkte landbouwgronden en vervuilde restanten van twee ooit waardevolle vennen. De natuur die je er nu aantreft is het levende bewijs dat natuurherstel werkt!
Van maisakkers naar vennenlandschap
Bij de aankoop zag Natuurmonumenten al volop kansen, vooral rond het Leikeven. Ondanks vervuiling en verdroging groeiden daar nog enkele zeldzame plantensoorten. Dat vormde de basis voor het ambitieuze natuurontwikkelingsproject Lobelia, genoemd naar de zeer zeldzame waterlobelia.
Tussen 1992 en 2010 werden het Leikeven en Plakkeven opgeschoond en werd op circa 150 hectare landbouwgrond de bemeste bovenlaag afgegraven. Waar ooit maisakkers lagen, ontstonden voedselarme vennen die zich vulden met regenwater.
Dit vennenlandschap is inmiddels uitgegroeid tot een belangrijke leefplek voor soorten als heikikker, kamsalamander en rugstreeppad. Ook planten als klokjesgentiaan en zonnedauw zijn teruggekeerd – een teken dat het water weer schoon en voedselarm is. In de graslanden en vochtige heide rond de vennen zoemt het opnieuw van de insecten. De veldleeuwerik broedt er weer en stijgt jubelend op tot grote hoogte.
Van boomakker naar gevarieerd bos
Ook in de bossen is veel veranderd. In 1938 kocht de Utrechtse Beleggingsmaatschappij Unitas het gebied om er een bosbouwlandgoed van te maken. Heidevelden maakten plaats voor monotone rijen naaldbomen.
Sinds 1976 werkt Natuurmonumenten aan de omvorming van deze ‘boomakkers’ naar een gevarieerd bos met verschillende boomsoorten en leeftijden. Door meer licht toe te laten en dood hout te laten liggen, kreeg de ondergroei de kans zich te ontwikkelen en nam de biodiversiteit toe.
Dat is terug te zien in de terugkeer van dieren als de das, raaf en boommarter, en maar liefst vijf soorten spechten.
Links een foto uit 1943 waarbij landgoedbeheerders in de Loonsche Heide staat, het gebied tussen het Leikeven en de Galgeneindsestraat. Rechts een foto uit 1953 met aangeplant naaldbos op dezelfde plek.
Graslanden vol kruiden en insecten
Een groot deel van het landgoed bestond uit landbouwgronden die langdurig door agrariërs werden gepacht. Pas wanneer deze gronden vrijkwamen, kon Natuurmonumenten overstappen op natuurvriendelijk beheer.
Soms beheert Natuurmonumenten de graslanden en akkers zelf, maar vaak worden ze opnieuw verpacht aan boeren, met duidelijke afspraken over het beheer. Zo ontstonden kruidenrijke graslanden waar insecten, vogels en kleine zoogdieren volop van profiteren.
Huis ter Heide weer verbonden
Door de aanleg van de snelweg N261 eind vorig eeuw was er een barrière ontstaan en kwam Huis ter Heide geïsoleerde te liggen van de Loonse en Drunense Duinen. Met de aanleg van een natuurbrug in 2015 is die verbinding deels hersteld. De natuur zat er echt op te wachten, want al vóór de opening van de natuurbrug vonden onderzoekers allerlei diersporen op de brug, van onder andere ree, das en boommarter.
Dit jaar is de gemeente Tilburg iets zuidelijker gestart met de aanleg van een recroduct: een gecombineerde doorgang onder de snelweg N261 voor zowel recreanten als dieren. Daarmee krijgt het vennenlandschap van Huis ter Heide opnieuw een verbinding met de natte natuur van De Brand. Er was al een heel lint van poelen aangelegd, die als een soort stapstenen naar het recroduct leiden. Soorten die afhankelijk zijn van natte leefgebieden, zoals de boomkikker en de kamsalamander, kunnen zich zo ook westwaarts verspreiden op zoek naar nieuw leefgebied.
Steeds robuuster
Huis ter Heide telt inmiddels ruim 1000 hectare en is sinds de 620 hectare waarmee het begon dus flink uitgebreid. Dit gebeurde door aankoop van gronden, maar ook doordat er gronden aan Natuurmonumenten werden overgedragen, zoals het Loonse Land, voorheen eigendom van Stichting Natuurpark de Efteling. Al eerder was het voormalige bungalow 't Kraanveld gesaneerd en aan het natuurgebied toegevoegd. Door de groei ontstond een veel robuuster natuurgebied met meer samenhang en dat maakt de natuur van Huis ter Heide sterker en veerkrachtiger.
Door de natuurbrug over de N261 werd de natuurverbinding van Huis ter Heide met de Loonse en Drunense Duinen weer enigszins hersteld.
Natuurbeheer ook in de toekomst nodig
Na 50 jaar is het resultaat indrukwekkend: een totaal verarmd natuurgebied heeft zich zichtbaar hersteld en bruist weer van leven. Tegelijk is het werk niet klaar. De natuur staat nog steeds onder druk door stikstof, verdroging en toenemende recreatie. Juist daarom blijft inzet en steun aan natuurbescherming nodig. Samen met vrijwilligers, leden en partners blijft Natuurmonumenten werken aan een sterke en veerkrachtige natuur. Zodat ook in de toekomst iedereen kan blijven genieten van dit bijzondere gebied.
Jubileumfeest en meer
Het jubileum wordt gevierd met een aantal jubileumactiviteiten die in het teken staan van 50 jaar natuurbeheer. Als bedankje voor hun steun aan de natuurbescherming worden er ene aantal excursies georganiseerd die gratis voor leden (let op het jubileumlogo). Wil je zelf op ontdekking, wandel dan de speciale jubileumroute van 8 km die je meeneemt langs prachtige plekken. Ze laten zien hoe de natuur in 50 jaar door herstelprojecten en het gevoerde natuurbeheer is verbeterd. Op 28 juni vieren we een jubileumfeest voor jong en oud met een leuke dag vol activiteiten in de natuur.
