Om je beter en persoonlijker te helpen, gebruiken wij cookies en vergelijkbare technieken. Met de cookies volgen wij en derde partijen jouw internetgedrag binnen onze site. Hiermee tonen we advertenties op basis van jouw interesse en kun je informatie delen via social media. Als je verdergaat op onze website gaan we ervan uit dat je dat goedvindt. Meer weten en instellingen.

Stikstof en PAS

In Nederland is er veel te veel stikstof. Dat zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan. Daarom startte de overheid het Programma Aanpak Stikstof (PAS), met maatregelen om de uitstoot van stikstof te verminderen. Natuurmonumenten vindt dat sectoren die stikstof uitstoten, ook daadwerkelijk moeten zorgen voor de daling.

brandnetel

Situatie

De overdaad aan stikstof wordt veroorzaakt door de landbouw, het verkeer en de industrie. Zo komt door het gebruik van mest en kunstmest stikstof in verschillende vormen vrij in onze omgeving (bodem, lucht, water).

Een veelvoorkomende stikstofverbinding is ammoniak. Het verspreidt zich door de lucht en slaat neer (depositie) in onze natuurgebieden. Sinds 1997 is geen duidelijke daling gemeten in de depositie van ammoniak. In een paar natuurgebieden neemt de neerslag van ammoniak zelfs toe (bronnen: RIVMCompendium voor de Leefomgeving).

Problematiek

Overdaad aan stikstof is een groot probleem voor de natuur. Het verrijkt de bodem, waardoor zeldzame planten die het goed doen op voedselarme grond, het verliezen van planten die van voedselrijke grond houden. En zo verdringt bijvoorbeeld de brandnetel de zeldzame orchidee. Dieren en insecten die van de zeldzame planten leven, verdwijnen hierdoor ook.

Ammoniak is bovendien giftig voor kwetsbare mossen en korstmossen. Vooral in voedselarme natuurgebieden, met bijvoorbeeld heide, duinen en hoogveen, neemt door de neerslag van ammoniak het aantal planten en dieren af.

Maatregelen

Om de uitstoot van stikstof te verminderen en de effecten van de overdaad te bestrijden, startte de overheid in 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Met deze aanpak wil de overheid het stikstofprobleem in de natuurgebieden met 5% verminderen en tegelijkertijd economische ontwikkelingen mogelijk maken.

Er zijn twee type maatregelen binnen het PAS: bronmaatregelen en herstelmaatregelen. De bronmaatregelen moeten zorgen voor het terugdringen van de uitgestoten hoeveelheid stikstof bij de bronnen: de landbouw, het verkeer en de industrie. Zo plaatsen boeren luchtwassers in hun stallen die ervoor zorgen dat een groot deel van de stikstof uit stallucht wordt gezuiverd voordat de lucht de stal verlaat. 

Herstelmaatregelen gaan over het herstellen van schade die stikstof in de natuur veroorzaakt. Natuurbeheerders zoals Natuurmonumenten krijgen subsidie om herstelwerkzaamheden uit te voeren.

Standpunt

De overheid, de sectoren verkeer, industrie en landbouw en de natuurbeheerders moeten zich samen inspannen om de uitstoot van stikstof terug te dringen en de gevolgen daarvan te bestrijden. 

Volgens ons zijn in het PAS de bronmaatregelen een onmisbaar onderdeel van de aanpak. We maken ons echter zorgen over de daadwerkelijke uitvoering van deze maatregelen. Wij vinden dat sectoren die stikstof uitstoten, ook daadwerkelijk moeten zorgen voor de daling. En de daling van stikstof moet goed gevolgd worden door de overheid. 

Wat doet Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten voert in haar natuurgebieden de herstelmaatregelen van het PAS uit. Zo maaien we in duingraslanden vaker en voeren het maaisel af, zodat er minder stikstof achterblijft. Ook herstellen we op verschillende plekken de heide. De toename van stikstof zorgt daar namelijk voor meer grassen en bomen, die de heide verdringen. daarmee verdwijnen ook dieren die bij de heide horen, zoals de levendbarende hagedis, het gentiaanblauwtje en zandbijen. We halen daarom grassen en bomen weg en geven daarmee weer ruimte aan de heide.

Maar dit zijn tijdelijke maatregelen. Ze zorgen er alleen voor dat bepaalde plant- en diersoorten kunnen overleven. Als de uitstoot van stikstof door landbouw, verkeer en industrie niet wordt teruggebracht, is het voor Natuurmonumenten dweilen met de kraan open. Natuurmonumenten is daarom voorvechter van een brongerichte aanpak.

We pleiten nadrukkelijk, zowel voor als achter de schermen, voor het verminderen van de uitstoot aan de bron. Beleid om overlast van stikstof tegen te gaan is essentieel belang. De afgelopen jaren leverden wij meermaals scherpe kritiek in nieuwsberichten en in brieven aan de Tweede Kamer omdat wij zagen dat de uitstoot bij de bron niet voldoende werd teruggebracht. Zie ook onze brief naar de Tweede Kamer (PDF) van 3 september 2015, de brief naar de Tweede Kamer 16 februari 2017 (PDF), onze opinie van 27 september 2017 naar aanleiding van de stikstofrapportage van het RIVM en onze opinie naar aanleiding van de nieuwste monitoringsrapportage van het RIVM. 

Het Europees Hof deed in november 2018 uitspraak in de zaak over het Nederlandse beleid rondom stikstof. Het Europees Hof oordeelt dat de Nederlandse overheid vergunningen alleen nog mag verlenen op basis van daadwerkelijke milieuwinst. Het programma zal moeten worden aangepast. De uitspraak van het Europees Hof is precies in lijn met onze zorgen en kritiek op het PAS: de natuur moet vanaf nu beter worden beschermd. We waren dan ook verheugd met het advies van het Europees Hof aan de Raad van State. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij stuurde eind november 2018 een brief waarin ze aangeven de vergunningverlening aan bedrijven desondanks weer op te pakken. Natuurmonumenten maakt zich daarover zorgen. Begin 2019 stuurde Natuurmonumenten namens gezamenlijke natuurorganisaties een brief naar de Raad van State waarin zij de noodklok luidde over tegenvallend natuurherstel. Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat niet langer vergunningen mogen worden verleend op basis van de PAS voor activiteiten die leiden tot meer stikstofuitstoot. Voortaan moet vooraf bewezen worden dat de natuurwaarden niet worden aangetast. Lees hier de reactie van Natuurmonumenten

 

Nieuws over stikstof

  • 20 augustus 2019 | Irma de Potter

    Rechtbank vernietigt besluiten. Bouw van megastal naast Kampina hopelijk van de baan.

    Rechtbank Oost-Brabant spreekt zich uit in voordeel van de natuur. Provincie nu aan zet om Kampina definitief van komst megastal te bevrijden.

  • 11 juli 2019 | Jantine Wesselink

    Grote zorgen over droogte voor natuur Sallandse Heuvelrug

    Boswachters van Natuurmonumenten maken zich grote zorgen over de gevolgen van de droogte voor de natuur in Nationaal Park De Sallandse Heuvelrug. De heide lijkt net als vorig jaar vrijwel niet in bloei te komen, onderzoekers constateren dat de insectenstand op de heide dramatisch laag is en de kamsalamander kunnen in de ernstig verdroogde poelen amper overleven. Drastische maatregelen zijn nodig.

  • 20 juni 2019 | Shanti Haas

    Stikstofbeleid móet bijdragen aan herstel van de natuur

    De stikstofuitstoot in ons land is nog steeds hoog, heel hoog. En daar is de natuur de dupe van. Onlangs oordeelde de Raad van State dat het Nederlandse stikstofbeleid in strijd is met Europese natuurwetgeving. De uitspraak was onvermijdelijk, maar kan ingrijpende gevolgen hebben voor tientallen projecten op het gebied van landbouw, woningbouw en infrastructuur. Hoe nu verder? Een opinie van directeur natuurbeheer Teo Wams.

logo