Cookies op Natuurmonumenten.nl

Natuurmonumenten respecteert de privacy van jouw gegevens

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en jouw browserervaring te verbeteren, om te integreren met sociale media en jou relevante advertenties te laten zien die op je interesses zijn afgestemd. Klik op "Ik wil een optimaal werkende website" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op de link om jouw voorkeuren voor cookies te wijzigen.Meer uitleg over cookies

Kies jouw cookie instelling

Kies eerst de cookies die je wilt toestaan

Stikstof en PAS

In Nederland is er veel te veel stikstof. Dat zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan. Daarom startte de overheid het Programma Aanpak Stikstof (PAS), met maatregelen om de uitstoot van stikstof te verminderen. Natuurmonumenten vindt dat sectoren die stikstof uitstoten, ook daadwerkelijk moeten zorgen voor de daling.

Direct naar

Situatie

De overdaad aan stikstof wordt veroorzaakt door de landbouw, het verkeer en de industrie. Zo komt door het gebruik van mest en kunstmest stikstof in verschillende vormen vrij in onze omgeving (bodem, lucht, water).

Een veelvoorkomende stikstofverbinding is ammoniak. Het verspreidt zich door de lucht en slaat neer (depositie) in onze natuurgebieden. Sinds 1997 is geen duidelijke daling gemeten in de depositie van ammoniak. In een paar natuurgebieden neemt de neerslag van ammoniak zelfs toe (bronnen: RIVMCompendium voor de Leefomgeving).

Problematiek

Overdaad aan stikstof is een groot probleem voor de natuur. Het verrijkt de bodem, waardoor zeldzame planten die het goed doen op voedselarme grond, het verliezen van planten die van voedselrijke grond houden. En zo verdringt bijvoorbeeld de brandnetel de zeldzame orchidee. Dieren en insecten die van de zeldzame planten leven, verdwijnen hierdoor ook.

Ammoniak is bovendien giftig voor kwetsbare mossen en korstmossen. Vooral in voedselarme natuurgebieden, met bijvoorbeeld heide, duinen en hoogveen, neemt door de neerslag van ammoniak het aantal planten en dieren af.

Maatregelen

Om de uitstoot van stikstof te verminderen en de effecten van de overdaad te bestrijden, startte de overheid in 2015 het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Met deze aanpak wil de overheid het stikstofprobleem in de natuurgebieden met 5% verminderen en tegelijkertijd economische ontwikkelingen mogelijk maken.

Er zijn twee type maatregelen binnen het PAS: bronmaatregelen en herstelmaatregelen. De bronmaatregelen moeten zorgen voor het terugdringen van de uitgestoten hoeveelheid stikstof bij de bronnen: de landbouw, het verkeer en de industrie. Zo plaatsen boeren luchtwassers in hun stallen die ervoor zorgen dat een groot deel van de stikstof uit stallucht wordt gezuiverd voordat de lucht de stal verlaat. 

Herstelmaatregelen gaan over het herstellen van schade die stikstof in de natuur veroorzaakt. Natuurbeheerders zoals Natuurmonumenten krijgen subsidie om herstelwerkzaamheden uit te voeren.

Standpunt

De overheid, de sectoren verkeer, industrie en landbouw en de natuurbeheerders moeten zich samen inspannen om de uitstoot van stikstof terug te dringen en de gevolgen daarvan te bestrijden. 

Volgens ons zijn in het PAS de bronmaatregelen een onmisbaar onderdeel van de aanpak. We maken ons echter zorgen over de daadwerkelijke uitvoering van deze maatregelen. Wij vinden dat sectoren die stikstof uitstoten, ook daadwerkelijk moeten zorgen voor de daling. En de daling van stikstof moet goed gevolgd worden door de overheid. 

Wat doet Natuurmonumenten?

Natuurmonumenten voert in haar natuurgebieden de herstelmaatregelen van het PAS uit. Zo maaien we in duingraslanden vaker en voeren het maaisel af, zodat er minder stikstof achterblijft. Ook herstellen we op verschillende plekken de heide. De toename van stikstof zorgt daar namelijk voor meer grassen en bomen, die de heide verdringen. daarmee verdwijnen ook dieren die bij de heide horen, zoals de levendbarende hagedis, het gentiaanblauwtje en zandbijen. We halen daarom grassen en bomen weg en geven daarmee weer ruimte aan de heide.

Maar dit zijn tijdelijke maatregelen. Ze zorgen er alleen voor dat bepaalde plant- en diersoorten kunnen overleven. Als de uitstoot van stikstof door landbouw, verkeer en industrie niet wordt teruggebracht, is het voor Natuurmonumenten dweilen met de kraan open. Natuurmonumenten is daarom voorvechter van een brongerichte aanpak.

We pleiten nadrukkelijk, zowel voor als achter de schermen, voor het verminderen van de uitstoot aan de bron. Beleid om overlast van stikstof tegen te gaan is essentieel belang. De afgelopen jaren leverden wij meermaals scherpe kritiek in nieuwsberichten en in brieven aan de Tweede Kamer omdat wij zagen dat de uitstoot bij de bron niet voldoende werd teruggebracht. Zie ook onze brief naar de Tweede Kamer (PDF) van 3 september 2015, de brief naar de Tweede Kamer 16 februari 2017 (PDF), onze opinie van 27 september 2017 naar aanleiding van de stikstofrapportage van het RIVM en onze opinie naar aanleiding van de nieuwste monitoringsrapportage van het RIVM. 

Het Europees Hof deed in november 2018 uitspraak in de zaak over het Nederlandse beleid rondom stikstof. Het Europees Hof oordeelt dat de Nederlandse overheid vergunningen alleen nog mag verlenen op basis van daadwerkelijke milieuwinst. Het programma zal moeten worden aangepast. De uitspraak van het Europees Hof is precies in lijn met onze zorgen en kritiek op het PAS: de natuur moet vanaf nu beter worden beschermd. We zijn dan ook verheugd met deze uitspraak. We blijven de zaak echter volgen; het is nu aan de Nederlandse overheid om de uitspraak van het Europees Hof om te zetten in aangepaste regelgeving.