Blauwborst

Met zijn felblauwe borst en uitbundige zang is de blauwborst een opvallende verschijning in Nederlandse moerassen. Deze kleurrijke trekvogel broedt tussen riet en struiken en laat zich vooral in het voorjaar goed horen. Lees hier alles over de blauwborst: herkenning, leefwijze, verspreiding en bescherming.

Dier

Alle dieren

Herkenning

Zijn naam verraadt het al: het mannetje van de blauwborst (Luscinia svecica) is meteen te herkennen aan zijn felblauwe borst. Midden in dat blauw zit vaak een witte vlek, de ‘ster’. Daaronder lopen zwarte, witte en roestbruine banden.

Het vrouwtje is veel subtieler van kleur. Zij heeft geen blauwe borst en is vooral bruin gekleurd, met een lichte keel en een donkere borsttekening.

Kenmerken

Lengte: ongeveer 13 tot 15 centimeter
Mannetje met opvallend blauwe borst en witte ster
Vrouwtje bruin gekleurd met lichte keel
Het mannetje zingt vaak vanaf een rietstengel, struik of wilgentak
Imiteert geluiden van andere vogelsoorten

De zang van de blauwborst is een van de mooiste van het Nederlandse moeras. Het mannetje laat een gevarieerd repertoire horen met heldere tonen, rateltjes en imitaties van andere vogels.

Leefgebied van de blauwborst

Blauwborsten voelen zich thuis in natte gebieden met veel riet, struiken en open water. Je vindt ze in moerassen, rietlanden, natte heidegebieden, rivieruiterwaarden en langs plassen en meren.

Nederland is inmiddels een belangrijk broedgebied voor de soort. Vooral in de Oostvaardersplassen, de Biesbosch, het Lauwersmeergebied en de Wieden-Weerribben is de soort goed aanwezig. Ook nieuwe moerasgebieden weet de blauwborst snel te vinden.

Spot de blauwborst

Een zomergast uit het zuiden

De blauwborst is een trekvogel. In maart en april keren ze terug uit hun overwinteringsgebieden rond de Middellandse Zee, Noord-Afrika of zelfs uit delen van Afrika ten zuiden van de Sahara. Vanaf augustus vertrekt hij alweer naar het zuiden.

Juist in het voorjaar vallen de mannetjes extra op. Grote kans om ze te spotten! Net terug uit Afrika bezetten ze een territorium en gaan luid zitten zingen. Hoog vanuit de rietstengel zingen ze om het hardst om een vrouwtje te lokken.

Broeden tussen riet en struiken

Het nest wordt meestal goed verborgen op de grond of laag tussen dichte vegetatie gebouwd. Het vrouwtje legt zo’n vijf tot zeven eieren en neemt het grootste deel van het broeden voor haar rekening.

Na ongeveer twee weken komen de jongen uit het ei. Beide ouders zorgen vervolgens voor voedsel. Insecten, spinnen en andere kleine ongewervelden vormen het belangrijkste menu voor de opgroeiende jongen.

Wat eet de blauwborst?

De blauwborst leeft vooral van insecten, spinnen, larven en andere kleine ongewervelden. Die zoekt hij tussen het riet, op de bodem of in lage begroeiing.

In de nazomer en herfst staan ook bessen en andere kleine vruchten op het menu. Daarmee bouwt de vogel voldoende reserves op voor de trek naar het zuiden.

Bescherming van de blauwborst

Boswachter Tim Kreetz van Natuurmonumenten werkt in Flevoland en is gek op alles wat er leeft. De blauwborst is een van zijn favorieten.

“Bij ons in Flevoland is Vogeleiland in het Zwarte Meer een waar vogelparadijs. Op dit onbewoonde eiland broeden wel zestig verschillende soorten vogels, waaronder vier paar van de spectaculaire zeearend én tientallen paartjes van de blauwborst.

Net als de zeearend is ook de blauwborst is een van de succesverhalen van onze Nederlandse natuur. Waar veel vogelsoorten het moeilijk hebben, profiteert het prachtige zangvogeltje met de blauwe borst van de ontwikkeling van nieuwe moerasgebieden en natuurvriendelijke oevers. Marker Wadden van Natuurmonumenten is hier ook een goed voorbeeld van.

Wel blijft bescherming van natte natuur heel belangrijk. Moerassen behoren tot de meest waardevolle én kwetsbare ecosystemen van Nederland. Door rietlanden, oevers en overstromingsgebieden te behouden en te herstellen, krijgen blauwborsten en talloze andere soorten de ruimte om te leven.”

Weetjes over de blauwborst

De blauwborst behoort tot de familie van de vliegenvangers
In Midden- en Zuid-Europa (ondersoort cyanecula) heeft het mannetje een witte ster in de blauwe borst
In Noord-Europa en Azië (ondersoort svecica) is die ster juist rood
De soort stond vroeger op de Rode Lijst, maar is daar inmiddels van verdwenen dankzij herstel van leefgebieden – de blauwborst is daarmee een van de weinige soorten die juist van de lijst áf wordt gehaald

Kijktips

De beste tijd om blauwborsten te zien is van april tot en met juni. Ga vroeg in de ochtend naar een moerasgebied en luister naar de gevarieerde zang vanuit het riet. Vaak hoor je de vogel eerder dan dat je hem ziet.

Kansrijke gebieden zijn onder meer: