Wandelen

Erfgoedroute Bergherbos 1: 't Peeske, loopgraven en andere geschiedenis

Erfgoedroute Bergherbos 1: 't Peeske, loopgraven en andere geschiedenis

9 km

Waar

Bergherbos

Wandelen

Erfgoedroute Bergherbos 1: 't Peeske, loopgraven en andere geschiedenis

Beleef de rijke bosgeschiedenis in het stuwwalgebied in Montferland! Aantrekkelijke wandelroute met een heel fijn begin- en eindpunt: de idyllisch gelegen uitspanning annex natuurcamping ’t Peeske. Deel 1 van de route beslaat het zuidelijke deel van het Bergherbos, een gevarieerde wandeling van een kleine 9 km, die onder meer voert langs loopgraven en andere militaire relicten uit beide Wereldoorlogen. Je doet ook de nieuwe uitkijktoren op de Hulzenberg aan, van waaraf je een prachtig uitzicht hebt over de omgeving.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Uitspanning 't Peeske: Toon op kaart

Aanrijdroute auto

Voer 7037 CH Beek in je navigatiesysteem in of neem de A12 (Utrecht-Arnhem-Emmerich). Ga bij afslag Beek de snelweg af. In dorpskern Beek bij rotonde rechtsaf. Voorbij kerk eerste links: Peeskesweg. Uitspanning ’t Peeske ligt na circa 500 m aan de rechterhand.

Aanrijdroute openbaar vervoer

’t Peeske is per bus bereikbaar vanaf NS-station Doetinchem.

De route

 Startpunt

1’t Peeske

Je bent bij uitspanning ’t Peeske, bijzonder mooi gelegen aan de rand van het Bergherbos. De naam Peeske is een verbastering van het Latijnse pascuum, dat weide betekent.De regen die op de stuwwal valt en in de grond trekt, komt bij ’t Peeske over een ondoorlatende laag leem aan de oppervlakte. In het brongebied groeien al eeuwenlang zwarte elzen, die vroeger als hakhout werden beheerd. Hoewel het bronbosje klein is herbergt het dankzij het zuivere water bijzondere planten als goudveil en komt er zeldzame makrofauna voor. De bovenste vijver werd in de 19e eeuw uitgegraven om te kunnen dienen als molenkolk, maar uiteindelijk bleek de watertoevoer toch onvoldoende om het waterrad hele dagen te laten draaien.In 1924 begon J. Steijntjes een café in het gebouw, waarna ’t Peeske zich onder diverse huurders geleidelijk ontwikkelde tot een uitspanning met veel uitstraling en regionale bekendheid. Er kwam een tweede vijver waarop men kon waterfietsen. In 2003 heeft Natuurmonumenten het gebouw laten restaureren, waarbij het met een oude schuur is verbonden door een serre. Nog altijd is het een heel aantrekkelijke plek voor kinderen om te spelen, in het bos, in de speeltuin en bij de waterspeelplek. Op het terras heb je een schitterend uitzicht. Van april tot oktober is een terrein bij ’t Peeske in gebruik als natuurcamping.
’t Peeske

2(Dennen)bomen

Tot in de jaren 30 van de twintigste eeuw werd er veel grove den geplant en gezaaid. Deze bomen zijn nog altijd op veel plekken in het Bergherbos te zien. Daarna werden in toenemende mate andere boomsoorten aangeplant. Er kwamen naaldbomen zoals fijnspar en Europese lariks later gevolgd door Douglas, Japanse lariks , Corsicaanse den, verschillende soorten sparren, Amerikaanse eik, Amerikaanse vogelkers en Robinia. Jan Herman van Heek, destijds eigenaar en bosbeheerder in het gebied, had ook een grote voorliefde voor de inlandse eik. Hij gaf de soort gaandeweg steeds meer aandacht in het beheer. Dat kun je nog steeds goed zien in het Bergherbos, met name aan de randen van de percelen met naaldbomen. Je ziet daar mooie oude eiken staan.
(Dennen)bomen

3Nederland, Duitsland

De Boterweg loopt van Stokkum langs de voet van de Hulzenberg richting Beek. Het is een deel van een zeer oude handelsweg die liep tussen Zevenaar, ’s-Heerenbergh en Emmerich. Er werd onder andere zuivel over vervoerd naar de markt in Emmerich. Ook staat de weg bekend als oude smokkelroute. De Meursweide is een stukje Bergherbos dat in de 20e eeuw werd ontgonnen tot landbouwgrond. Na het stoppen van de landbouwactiviteiten 20 jaar geleden is het gebied langzaam ontwikkeld tot een natuurgebied met natuurlijk grasland. In de noordwest hoek stond vroeger een woonhuis. Alleen de kelder daarvan bestaat nog. Deze doet nu dienst als vleermuisverblijf. Er staan twee grenspalen uit 1816, genummerd 695 en 696. Na de Tweede Wereldoorlog, in 1949, werd de grens verplaatst toen Nederland bij Elten Duits grondgebied kreeg als genoegdoening. Ter markering werden oranje gekleurde grenspalen geplaatst. Toen de A12 was voltooid, werd de grens definitief vastgesteld op de huidige locatie. Daarmee staan de oude grenspalen weer echt op de grens.
Nederland, Duitsland

4Bunkers en loopgraven

Nederland was neutraal in de Eerste Wereldoorlog. De Duitsers waren in 1916 bang voor een aanval via Nederlands grondgebied. Daarom brachten zij op de stuwwal tussen Elten en Beek een verdedigingslinie aan van loopgraven en bunkers. Bij de grenscorrectie in de zestiger jaren kwam het bosperceel met de restanten van de loopgraven en bunkers aan de Nederlandse kant van de grens te liggen. In 1921 zijn de bunkers onder supervisie van Franse troepen vernietigd. In het kader van het Interregproject 'Speuren naar bosgeschiedenis' zijn de loopgraven beter zichtbaar gemaakt door het verwijderen van begroeiing. Na onderzoek is een reconstructieplan opgesteld. Eind 2013 is een stukje van de loopgraaf hersteld in de oorspronkelijke staat. Dit deel van de loopgraaf is ook toegankelijk gemaakt voor bezoekers. Duidelijk is te zien, dat de loopgraaf bestaat uit rechte stukken om de vijand te bespieden en te beschieten, Daartussen liggen halfronde delen om te voorkomen dat inslaande granaten of vijandelijke militairen veel slachtoffers konden maken.
Bunkers en loopgraven

5Uit de 2e Wereldoorlog

Ook de Tweede Wereldoorlog heeft zijn sporen nagelaten in het Bergherbos. Net ten noorden van de snelweg A12 vind je er kuilen die het gevolg zijn van inslagen van bommen en granaten. Er is aan het eind van de oorlog zwaar gevochten in het gebied. De geallieerde operatie met het doel de Rijn over te steken om het Roergebied in handen te kunnen krijgen – operatie Plunder - werd voorafgegaan door zeer zware beschietingen. Behalve kraters zijn er ook loopgraven en restanten van tankgrachten te zien.
Uit de 2e Wereldoorlog

6Hakhout en boswal

Rechts van het pad loopt een lage aarden wal met daarop voormalig hakhout. Wallen werden met verschillende doeleinden aangelegd. Om het vee tegen te houden, een grens aan te geven of als waterkering te dienen. Deze boswallen waren vaak begroeid met (eiken)hakhout dat, afhankelijk van de boomsoort, eens in de 5 tot 20 jaar werd afgezet (‘geoogst’). Eikenhakhout diende vanouds voor de productie van brandhout en van eikenschors (eek), dat gebruikt werd voor het looien van leer. Vooral in de 18e en 19e eeuw was de vraag naar eek groot. In het verleden zijn grote delen van het Bergherbos als hakhout beheerd. Toen goedkopere, synthetische looimiddelen op de markt kwamen, nam de vraag naar eek snel af. Ook verminderde de vraag naar brandhout door de introductie van andere brandstoffen. Een groot deel van de hakhoutbossen werd doorplant met naaldbomen en zo omgevormd tot andere bostypen. Een deel van het hakhout bleef echter bestaan en kon uitgroeien tot meerstammige eiken zoals deze of werd op enen gezet om uit te groeien tot opgaand eikenbos.
Hakhout en boswal

7Stokkumse spreng

Er zijn weinig waterlopen in het Bergherbos. De meeste neerslag die op de Montferlandse stuwwal valt, vloeit ondergronds weg. Daarom zijn op plekken waar het water dicht aan de oppervlakte komt sprengen aangelegd voor de watervoorziening. Een spreng is een nieuw gegraven waterloop of vergraven natuurlijke beek, die gevoed kan worden door een bron van opwellend water. Zo ook bij deze Stokkumse spreng. Natuurmonumenten heeft diverse maatregelen genomen aan de beekloop om de ecologische waarde te herstellen en te voorkomen dat de bron in de toekomst droogvalt.
Stokkumse spreng

8Hulzenberg

De Hulzenberg is met een hoogte van 84 meter boven NAP een van de hoogste punten van het Bergherbos. In januari 2016 werd hier een uitkijktoren geopend. Na een pittige klim kun je genieten van een prachtig uitzicht over de wijde omgeving. Je staat op een hoogte van 21 m en kijkt helemaal uit van Veluwezoom tot Elten en verder!In 1931 werd de Hulzenberg een onderdeel van de bezittingen van Huis Bergh, toen de heuvel samen met de omliggende bossen werd aangekocht door Jan Herman van Heek.De vorige eigenaar, Gerard van Sonsbeeck, had grootse plannen met het gebied toen hij het aankocht eind 1928. Hij wilde er een groot sanatorium voor tbc-lijders laten bouwen en lanen aanleggen ten behoeve van de jacht. Door zijn vroege dood in 1930 kwam hier echter niets van terecht. Wel was hij een kruidendestilleerderij begonnen, waar hij geneeskrachtige kruiden verwerkte, droogde en verpakte.
Hulzenberg
Hulzenberg

9Laakweg

De Laakweg is een grensweg: hij markeerde de markescheiding tussen het Korterbos en het Stokkummer bos, maar maakte ook deel uit van de grens tussen het hertogdom Kleef en het hertogdom Gelre. Deze grens liep tot de 17e eeuw midden door het Bergherbos. Begin 19e eeuw zijn de marken in het Bergherbos ontbonden. Na de verdeling van de gronden aan de markegenoten werd in 1830 een ruilverkaveling uitgevoerd. Hierdoor verkregen de Hohenzollerns de toenmalige eigenaren van Huis Bergh een aaneengesloten bosgebied. In de loop van de 19e eeuw konden zij dit vergroten door de aankoop van gronden van andere boseigenaren. Ook in de 20 eeuw zijn door de familie van Heek nog veel gronden aangekocht waarmee het bezit uiteindelijk vrijwel de gehele stuwwal omvatte.
Laakweg

10Eindpunt

Om weer terug te gaan naar ’t Peeske, sla je het laatste bospad voor de Peeskesweg links in. Loop rechtdoor tot de bosrand en ga daar rechtsaf. Zo kom je weer uit bij het beginpunt, uitspanning ‘t Peeske. We hopen dat je prettig gewandeld hebt. Strijk nog even neer bij ’t Peeske en kijk elders op deze site of in de gratis routeapp voor meer leuke routes.
Bergherbos

Wat wij hier doen

Ruimte voor reptielen

Natuurmonumenten zorgt voor een steeds natuurlijker Bergherbos. Dwars door het gebied loopt een zogenaamde reptielencorridor – een open, zonnige strook die heideveldjes met elkaar verbindt. Gunstig voor dieren zoals de zandhagedis, hazelworm en gladde slang. Vrijwilligers en een schaapskudde houden de corridor open. De omliggende akkers bebouwt Natuurmonumenten op biologische wijze en zijn daardoor rijk aan akkerkruiden en insecten. Door de akkerranden in te zaaien met planten met olierijke zaden, vinden tal van dieren er ook in de winter nog voedsel.

9 km

Erfgoedroute Bergherbos 1: 't Peeske, loopgraven en andere geschiedenis