Cookies op Natuurmonumenten.nl

Natuurmonumenten respecteert de privacy van jouw gegevens

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en jouw browserervaring te verbeteren, om te integreren met sociale media en jou relevante advertenties te laten zien die op je interesses zijn afgestemd. Klik op "Ik wil een optimaal werkende website" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op de link om jouw voorkeuren voor cookies te wijzigen.Meer uitleg over cookies

Kies jouw cookie instelling

Kies eerst de cookies die je wilt toestaan
Wandelen

Sprengenroute Veluwezoom

Sprengenroute Veluwezoom

6 km

Waar

Nationaal Park Veluwezoom

Wandelen

Sprengenroute Veluwezoom

In het noordoosten van Veluwezoom, nabij Laag Soeren, liggen een aantal sprengen. Deze wandeling voert je door dit waterrijke deel van het natuurgebied. De route vertrekt vanaf de Priesnitzhoeve, is 6 km lang en gemarkeerd met groene pijltjes.

De sprengen zijn sterk verbonden aan het voormalige badhuis, het allereerste kuuroord van Nederland. Dit was bekend om zijn geneeskrachtige koudwatertherapie.

De route is 6 km lang en gemarkeerd met groene pijltjes. Je kunt de route ook lopen met je smartphone of tablet. Installeer daarvoor de Natuurroutes app en download vervolgens de Spengenwandeling.

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

De Priesnitzhoeve: Toon op kaart

Aanrijdroute auto

Voer in je navigatiesysteem de postcode 6957 DD in. Of volg eerst de N 785 en vervolgens de N 348 (Arnhem - Dieren). Neem afslag Harderwijkerweg, richting Laag Soeren. Sla linksaf de Priesnitzlaan in. Parkeer bij nr. 23, de Priesnitzhoeve.

Aanrijdroute openbaar vervoer

Bushalte Abelenlaan in Dieren ligt op 12 min. loopafstand van het startpunt.

De route

 Startpunt

1Priesnitzhoeve

De Priesnitzhoeve in Laag-Soeren is het startpunt van de wandeling. Je kunt hier terecht voor een kop koffie of thee, een eenvoudige lunch, en - in de zomer- heerlijk boerenschepijs. Kinderen kunnen zich vermaken in de speeltuin en met de boerderijdieren die in en om de hoeve rondlopen. De hoeve is geopend van woensdag t/m zondag van 11-17 uur. Vanaf 1 oktober tot Pasen alleen in het weekend. Je kunt er zelfs overnachten in de B&B.
Priesnitzhoeve
Priesnitzhoeve
Priesnitzhoeve

2Landgoed Laag-Soeren

Het heuvelachtige gebied met zijn golvende bosranden hoort bij het vroegere Landgoed Laag-Soeren. De Arnhemse Otto van Kesteren liet hier rond 1770 een landhuis bouwen met een chique allee (de latere Badhuislaan). Omdat hij wel brood zag in het gebied, gaf hij opdracht om sprengbeken te graven en woeste gronden te ontginnen. Ook kwamen er drie papiermolens - Welgedacht, Goedgedacht en Nagedacht - en een korenmolen.Maar belangrijker nog was de komst van de Amsterdamse bankier Jut van Breukelerwaard die het landgoed in 1848 kocht. Deze leed aan jicht, een pijnlijke reumatische aandoening. In een Duits kuuroord had hij ontdekt dat koudwaterbehandeling verlichting bood. Enthousiast geworden besloot hij daarop zelf een watergeneeskrachtig centrum op te zetten: ‘Bethesda’. Vanuit de Soerense Beek liet hij een waterleiding aanleggen naar het nieuw gebouwde  badhuis. Zo kon het zuivere water, met een constante temperatuur van 10 ̊C, rechtstreeks vanuit de sprengen naar het badhuis stromen. Ondanks weerstand van autoriteiten tegen deze alternatieve therapie werd het badhuis bekend als het eerste kuuroord van Nederland.Tegenwoordig is het monumentale badhuis gerestaureerd en in gebruik als appartementencomplex. 
Landgoed Laag-Soeren
Landgoed Laag-Soeren
Landgoed Laag-Soeren

3De Zeven Heuvelen

We komen in de Zeven Heuvelen: een grillig landschap van kleine heuveltjes, met rondom berk en grove den. Er hangt hier iets mysterieus in de lucht. Veel stammetjes zijn bedekt met groene kleedjes van mos. Sommige bomen lijken groene sokken te dragen. Je verwacht dat er ieder moment iets of iemand van achter een heuvel tevoorschijn springt. Als je geluk hebt, zie je een ree of een zwijn. De heuvels zijn gevormd in de laatste ijstijd, 20.000 jaar geleden. De wind blies toen enorme hoeveelheden zand uit de droogliggende Noordzee over het land. Dit zand bleef op de eerder gevormde stuwwallen liggen. Er groeiden vanzelf bossen op. Deze werden later gekapt met als gevolg dat het dekzand weer tevoorschijn kwam en de wind er opnieuw vat op kreeg. Zo ontstonden er zandverstuivingen en stuifduinen. Omdat de dorpsbewoners wilden voorkomen dat hun omliggende landerijen en boerderijen bedekt zouden raken, werd dit gebied beplant met dennen. De Zeven Heuvelen zijn dus eigenlijk 'getemde' stuifduinen.
De Zeven Heuvelen
De Zeven Heuvelen
De Zeven Heuvelen

4Wildsporen

Het fietspad langs de Plaggenweg lijkt op het eerste gezicht niet echt bijzonder. Maar schijn bedriegt. Kijk maar eens naar beneden. Pootafdrukken in het beton verraden dat hier verschillende bosbewoners zijn overgestoken. Wilde dieren hebben zich tijdens de aanleg van het fietspad op het natte beton gewaagd en er hun ‘handtekening’ achtergelaten. Welke dieren herken je in de afdrukken?Verderop vind je een ander spoor van wild. Er ligt een ondiepe poel waarin zwijnen graag hun modderbad nemen. Het laagje modder dat na het baden op hun huid achterblijft, biedt bescherming tegen parasieten. Deze kriebelige beestjes drogen op in het modderlaagje en vallen van de huid af als de zwijnen tegen een boom aan schuren. In de directe omgeving van hun bad vind je daarom vaak een boom met schuurplekken in de bast. Soms zelfs met wat achtergebleven haren erin. Salamanders zetten in het voorjaar eitjes af in zwijnenkuilen die zijn volgelopen met regenwater.
Wildsporen
Wildsporen
Wildsporen

5Schapen op de hei

Sommige straatnamen in het bos herinneren nog aan de tijd dat herders op de heide hun schaapskuddes hoedden: Schaapsallee en ook de Plaggenweg. Van de heide is in Laag-Soeren nog maar een klein stukje over. Vóór de uitvinding van kunstmest waren schapen onmisbaar voor de boeren. De dieren graasden overdag op de heide en sliepen ’s nachts in de schaapskooi. De schapen stonden er op een dikke laag heideplaggen. Deze zogenaamde ‘potstal’ werd in het voorjaar leeggeschept en het mengsel van mest en plaggen uitgestrooid op de akkers. Voor de bemesting van 100m2 akkergrond was een oppervlak van 1000m2 heidegrond nodig om schapen te laten grazen. Dat is tien keer zoveel.
Schapen op de hei
Schapen op de hei
Schapen op de hei

6Sprengen

Achter de hoge wal ligt één van de drie uitgegraven bronnen (sprengkoppen) van de Soerense Beek. De wal was bedoeld om dorstig wild weg te houden. Nu vormt het stelsel van sprengen en sprengkoppen een waardevol landschapselement. Het toont een slim staaltje van waterbeheersing. Het grondwater sijpelt hier makkelijk naar de oppervlakte. Je merkt dat ook tijdens het wandelen: de paden zijn vaak sompig en drassig. Kanaaltjes voerden het water uit de uitgegraven sprengkoppen naar de Soerense Beek. Op sommige plekken werd deze beek ‘opgeleid’ zodat er hoogteverschillen ontstonden en waterkracht vrijkwam. Het water dreef de drie papiermolens aan die hier vroeger stonden. De molen ‘Nagedacht’ is na een brand in 1898 omgebouwd tot wasserij. Wasserij Barth Slijkhuis wast nog altijd met het kalkarme sprengenwater, als enige in Nederland.Langs de beek groeit het zeldzame ´dubbelloof´, een varen die het goed doet in een kalkarme omgeving. En zie je een blauwe flits over het water scheren? Dan is dat vast een ijsvogel. 
Sprengen
Sprengen
Sprengen

7Heren- en damesweide

Gasten die in badhuis Bethesda een koudwaterkuur volgden, moesten zich houden aan bepaalde leefregels. Er was een vaste dagindeling met momenten van rust. Op de omwalde ligweide kon je genieten van de gezonde buitenlucht. Deze plek werd ‘Het Paradijs’ genoemd. Waarschijnlijk stonden hier prettige ligstoelen op het gras (ook waren er halfopen lighuisjes) en was het er verder aangenaam stil, op het geluid van de wind in de boomblaadjes en zingende vogels na. Het badhuis had een aparte heren- en damesweide. De damesweide was omringd door een dichte haag, om de gasten af te schermen van al te nieuwsgierige blikken.Tijdens de Tweede Wereldoorlog kapten de Duitsers een naastgelegen stuk bos, voor de aanleg van een sportveld en turnhal. Deze hal is nooit voltooid. Kort na de oorlog is hij weer afgebroken en het bos opnieuw aangeplant met jonge boompjes. 
Heren- en damesweide
Heren- en damesweide
Heren- en damesweide

8Preisnitzmonument

Het Priesnitzmonument staat aan de rand van het bos op de Soerense enk. Van een afstand lijkt het net een kapelletje met een hoge torenspits. Jut van Breukelerwaard richtte het monument omstreeks 1860 op ter ere van vier watergeneeskundigen, Priessnitz, Oertel, Flusse en Rausse, van wie methoden in Laag-Soeren werden toepast.Vincent Priessnitz was een ongeletterde boerenzoon uit Silezië (in het tegenwoordige Tsjechië) Van hem gaat het verhaal dat hij als 14-jarige ontdekte dat een hert dagelijks naar een koude bron kwam om er haar gewonde poot in te baden. Na verloop van tijd bleek de poot genezen te zijn. Priessnitz probeerde het ook op zichzelf toen hij eens een verbrijzelde vinger en een paar gekneusde ribben had opgelopen. En waarachtig: het hielp. Deze gebeurtenis tekende het begin van zijn loopbaan als grondlegger van de moderne watergeneeskunde.Om een kijkje te nemen bij het monument loop je vanaf P Priesnitzhoeve ca. 300 meter verder over de Priesnitzlaan.
Preisnitzmonument
Preisnitzmonument
Preisnitzmonument
Nationaal Park Veluwezoom

Wat wij hier doen

Wat doen wij hier

Natuurmonumenten houdt Nationaal Park Veluwezoom al ruim honderd jaar in topconditie. We zetten runderen, paarden en schapen in om heide en stuifzandgebieden open te houden. In het bos krijgen inheemse bomen de ruimte. Op landgoederen onderhouden we lanen, weides en waterpartijen. Zo creëren we ideale omstandigheden voor onze planten en dieren. De komende jaren besteden we aandacht aan de wegen en paden van de Veluwezoom. Zo blijft dit drukbezochte natuurgebied in de toekomst goed toegankelijk voor verschillende gebruikersgroepen. De natuur staat hierbij voorop, want natuur beschermen is en blijft ons belangrijkste doel.

Word lid
6 km

Sprengenroute Veluwezoom