Cookies op Natuurmonumenten.nl

Natuurmonumenten respecteert de privacy van jouw gegevens

Waarom cookies? Ze worden gebruikt om de website en jouw browserervaring te verbeteren, om te integreren met sociale media en jou relevante advertenties te laten zien die op je interesses zijn afgestemd. Klik op "Ik wil een optimaal werkende website" om cookies te accepteren en direct door te gaan naar de website of klik op de link om jouw voorkeuren voor cookies te wijzigen.Meer uitleg over cookies

Kies jouw cookie instelling

Kies eerst de cookies die je wilt toestaan

Teerose-route Terlet

16.5 km

Waar

Nationaal Park Veluwezoom

Wandelen

Teerose-route Terlet

Ontdek bij Terlet de historie van geheime Duitse stellingen uit de Tweede Wereldoorlog. In het landschap zijn de herinneringen nog voelbaar. Er zijn betonresten van radiopeilstations en onuitwisbare sporen van een neergestorte Britse bommenwerper. Sta ook stil bij de onschuldige kant van het prachtige heuvellandschap. Je loopt over een ijssmeltwatervlakte en spot ongetwijfeld een van de vele dieren die hier leven. Schotse hooglanders, wild of vogels. Een wandeling met vele gezichten!

Praktische informatie

Bereikbaarheid

  • START

Startpunt

Terlet café/restaurant De Thermiekbel: Toon op kaart

Aanrijdroute auto

Voer in je navigatiesysteem het adres van De Thermiekbel in.
Of ga vanaf de A12 richting Arnhem en houd Arnhem Noord aan. Je neemt afslag 26 en volgt daarna de N784 richting Terlet. Wie vanaf de A50 komt, neemt afslag 21 en gaat dan de N313 op richting Terlet. In beide gevallen rijd je het laatste gedeelte over de Apeldoornseweg tot aan zweefvliegcentrum Terlet/De Thermiekbel.

De route

 Startpunt

1Radiopeilstation Teerose I

Op het terrein van het huidige zweefvliegcentrum Terlet bouwden de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog (in 1942) een radiopeilstation. Het kreeg de codenaam: Teerose I, met de beginletter T van Terlet. Deze stelling was de eerste in West-Europa. Op het terrein stonden vijf houten torens van ieder 12 meter hoog. Met deze zogeheten Y-peilers konden nachtjagers van de Luftwaffe worden geleid om vijandige bommenwerpers van de Royal Air Force te onderscheppen. Met behulp van radiogolven bepaalden ze de juiste afstand en richting.Teerose I stond vlakbij de Galgenberg: een van de hoogste punten in het landschap (104m boven NAP). Dit was een strategisch gekozen plek, vlakbij het commandocentrum Diogenes in Schaarsbergen en vliegveld Deelen. Bovendien lag het op de aanvliegroute van de geallieerden naar het Ruhrgebied. Het radiopeilstation speelde een belangrijke rol bij de Slag om Arnhem. Vanaf de Galgenberg konden de Duitsers het strijdtoneel overzien, iets wat de geallieerden lange tijd niet wisten.Behalve de torens (die ook namen kregen: Anton, Berta, Cäsar, Dora en Emil) had Teerose I een evaluatie- en administratiegebouw en stonden er woonbarakken. Je vindt er nu alleen nog het voormalige administratiegebouw.Ga onder de snelweg (A50) door, sla links af om na 100m rechts door het hek je weg te vervolgen.

Radiopeilstation Teerose I
Radiopeilstation Teerose I
Radiopeilstation Teerose I

2Smeltwatervlakte

Wie naar beneden kijkt, ziet dat de paden bestaan uit grof zand en grind. Dit materiaal werd hier in de voorlaatste IJstijd - zo’n 150.000 jaar geleden - afgezet. In die periode lag er een enorme ijskap over Nederland, in een schuine lijn Haarlem - Utrecht - Nijmegen. De ijstong schoof vanuit Scandinavië als een soort bulldozer zand en gesteente voor zich uit. Hierdoor werden stuwwallen gevormd in Midden-Nederland. Toen de temperatuur opliep, ontstonden er aan de flank van deze stuwwallen smeltwatervlaktes van ijs dat smolt. Het smeltwater sleurde daarbij grote massa’s zand en grind met zich mee.Op dit soort stevige bodems werden vaak vliegvelden aangelegd zoals bij Soesterberg, maar ook bij Terlet en Deelen.

Smeltwatervlakte
Smeltwatervlakte
Smeltwatervlakte

3Teerose III

Vanaf de Terletse Heide steekt aan je linker hand een dunne mast hoog boven de bosrand uit. Dit is de mast van C2000: het landelijke communicatiesysteem van politie en hulpdiensten. Ironisch genoeg is deze precies boven op de betonnen fundamenten gezet van het Duitse radiopeilstation Teerose III. Het was kleiner dan Teerose I en II waar ieder 120 mannen en vrouwen (Helferinnen) waren gelegerd. Waarschijnlijk is Teerose III in de oorlog gebouwd als experimenteel station om onafhankelijk van het commandocentrum in Schaarsbergen vijandelijke vliegtuigen op te sporen. De Teerose-stelling lag in de Imbosch, eeuwenlang in het bezit van kasteel Rosendael. ‘Im’ verwijst naar imker: op de bloeiende heide werden vroeger bijenkorven neergezet. In de oorlog viel deze locatie binnen het ‘Sperrgebiet’. De Wehrmacht had het afgesloten en het was verboden je daar te begeven.Bij het tweede zijpad sla je rechtsaf. Vervolgens ga je naar links over de Eerbeekseweg. Na 1km kom je op de kruising met de Velperweg. Hier opnieuw links door het bos. Na 800m maak je een uitstapje naar links om de betonnen oorlogsrestanten te kunnen zien van Teerose III, zie pad op de kaart.Ga daarna terug naar het kruispunt met de Velperweg en loop nu rechtdoor. Het pad gaat hier omlaag.Nadat je de Eerbeekseweg bent overgestoken 40m rechtdoor en dan naar rechts het oude Kerkpad op. De route gaat langs het veld en door het bos tot de volgende kruising. Daar links de Ring Allee een stukje volgen. Dan de eerste afslag rechts nemen de heide op.

Teerose III
Teerose III

4Schotse hooglanders

‘Highlander’ heet dit bronzen kunstwerk van Jantien Mook dat in 2013 op particulier initiatief is geplaatst op de Rheder- en Worthrhederheide.Vroeger liepen enorme schaapskuddes rond over de uitgestrekte heidevelden, nu zorgen de Schotse hooglanders ervoor dat de heide openblijft. Deze grazers hebben weinig zorg nodig en zijn goedgehumeurd van aard. Al moet je ze niet onderschatten: een stier weegt met gemak 800kg en een koe 500kg. Ze eten grassen als bochtige smele en pijpenstrootje, maar lusten ook ander groen.De heide is ook het leefgebied van zwijnen, herten en reeën. Sommige bomen op het veld lijken van onderen netjes afgeknipt: het snoeiwerk van herten. In het najaar kun je ze luidkeels horen ‘burlen’ bij de Elsberg. Vanaf het houten bankje aan de Tunnekesweg (links) kijk je richting deze heuvel en het rustgebied van de herten. Ga bij na ruim 1km bij de bosrand naar rechts.

Schotse hooglanders
Schotse hooglanders
Schotse hooglanders

5Duitse dorp - Teerose II

Op het eerste oog zijn het vreemde trapezevormige bouwsels. Wat doen die betonnen blokken in het bos? Net als eerder tijdens de wandeling zijn hier sporen van de oorlog te vinden. Om de capaciteit van Teerose I uit te breiden werd, vlakbij het hoogste punt van de Veluwe ‘Signaal Imbosch’(109m boven NAP), Teerose II gebouwd. De stelling was een exacte kopie van die bij Terlet. Er stonden vijf torens en identieke bijgebouwen waaronder een evaluatiegebouw en woonbarakken. Deze plek wordt nog steeds het ‘Duitse dorp’ genoemd. De betonnen resten die je hier ziet, vormden de fundering voor een van de torens.Naast hun werk voor het radiopeilstation sleten de Duitse bewoners de tijd door een toegangspoort en meubels te timmeren met houten stammetjes uit het bos. Er was zelfs een aangelegde tuin met struiken en bloemperkjes.Kunstenaar Eugène Terwindt maakte een kunstwerk voor deze locatie met de tekst ‘Lager kan een mens niet zakken’. Het spiegelbeeld van dit kunstwerk is te vinden in de uiterwaarden bij Dieren op het laagste punt van de gemeente Rheden: ‘Hoger kan een mens niet stijgen’.Vervolg je pad en ga bij de kruising rechtsaf tot aan de brandtoren. Ga daar naar links.

Duitse dorp - Teerose II
Duitse dorp - Teerose II
Duitse dorp - Teerose II

6Brandtoren

Deze 34m hoge brandtoren werd van 1949 tot 1978 gebruikt om brand te signaleren op de hei of in het bos. Een brandwachter kon via een aangelegd telefoonlijntje het plaatselijke brandweercorps waarschuwen. Alarm! Brand! De toren werd overbodig na de komst van verkenningsvliegtuigjes. De meeste brandtorens zijn verdwenen van de Veluwe. Maar de Stichting Brandtoren Rozendaalse Veld redde dit exemplaar van de sloop en liet hem restaureren. Je kunt de brandtoren beklimmen tot de eerste omgang. Op heldere dagen reikt het zicht in het westen tot aan Ede; in het noorden verschijnt Deventer aan de horizon.Je volgt nu de Koningsweg. Deze weg dateert uit de tweede helft van de 17e eeuw, de tijd van koning-stadhouder Willem III. Hij was een fervent jager en een groot deel van de zuidoostelijke Veluwe behoorde tot zijn jachtgebied. Zogenaamde koningswegen verbonden de verschillende jachtgebieden met elkaar. Deze koningweg liep van het Hof te Dieren, met de Dierense Wildbaan, naar jachtslot De Ginkel bij Ede.Blijf deze lange historische weg volgen tot aan de bosrand. Hier ga je naar rechts. Dan op de T-splitsing naar links. Na 200m vervolgens weer naar rechts tot aan de Eerbeekseweg. Daar sla je opnieuw af naar rechts.

Brandtoren
Brandtoren
Brandtoren

7Vogels

Op mooie voorjaarsdagen hoor je hier de veldleeuwerik uitbundig fluiten. Het bruine vogeltje is geen opvallende verschijning. Maar zingen kan hij als de beste. Tijdens zijn zangvlucht klimt hij soms zo hoog (tot 100 meter) dat hij nog nauwelijks tegen de blauwe lucht zichtbaar is. Op het eind van de zangvlucht, daalt de leeuwerik met een opvallende parachutevlucht weer naar beneden. Zoals zijn naam al aangeeft: de veldleeuwerik is een liefhebber van akkers, weide of heidevelden.Wie omhoog speurt ziet misschien ook andere vogels overvliegen. De buizerd zweeft in grote cirkels op de thermiek net als de zweefvliegtuigen bij Terlet. De thermiek ontstaat in de warme lucht op het heideveld. Je herkent de buizerd aan zijn miauwende roep.

Vogels
Vogels
Vogels

8Neergestorte Lancaster

Hier stortte in de nacht van 14 op 15 juni 1943 een Lancaster bommenwerper neer. Alleen de Canadese bommenrichter Bob Pegg wist zich met een parachute te redden. De overige zeven bemanningsleden kwamen om het leven. Ze liggen begraven op de Arnhemse begraafplaats Moscowa.Een monument langs deze oude beukenlaan markeert de plek van het ongeluk. Nog altijd zie je het gat dat de bommenwerper bij het neerstorten in de bomenrij heeft geslagen. Hier zijn door Natuurmonumenten weer jonge beuken geplant.Na 500m eerste zijpad naar links nemen. Ga dan weer naar links.

Neergestorte Lancaster
Neergestorte Lancaster
Neergestorte Lancaster

9De Thermiekbel

Je nadert nu het eind van deze wandeling en komt straks weer bij De Thermiebel uit.In de zomermaanden is het terras een geliefde plek om iets te drinken. Met de schemering zie je vaak groepjes herten op de tegenovergelegen heuvelrug staan. Café/restaurant De Thermiekbel is geopend van 1 maart tot 1 november:ma/di van 11 tot 17 uurwoe t/m zo van 8.30 tot 20 uurKijk voor meer wandelingen op de app of op de website natuurmonumenten.nl

De Thermiekbel
De Thermiekbel
De Thermiekbel
Nationaal Park Veluwezoom

Wat wij hier doen

Wat doen wij hier

Natuurmonumenten houdt Nationaal Park Veluwezoom al ruim honderd jaar in topconditie. We zetten runderen, paarden en schapen in om heide en stuifzandgebieden open te houden. In het bos krijgen inheemse bomen de ruimte. Op landgoederen onderhouden we lanen, weides en waterpartijen. Zo creëren we ideale omstandigheden voor onze planten en dieren. De komende jaren besteden we aandacht aan de wegen en paden van de Veluwezoom. Zo blijft dit drukbezochte natuurgebied in de toekomst goed toegankelijk voor verschillende gebruikersgroepen. De natuur staat hierbij voorop, want natuur beschermen is en blijft ons belangrijkste doel.

Word lid
16.5 km

Teerose-route Terlet